H πρόσφατη διακομματική απόφαση Αμερικανών νομοθετών να καλέσουν εκ νέου την κυβέρνηση Τραμπ να επιβάλει κυρώσεις σε αξιωματούχους των Σερβοβοσνίων που αρνούνται τη γενοκτονία, δηλαδή τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα τον Ιούλιο του 1995, (κατά την οποία σερβικές δυνάμεις δολοφόνησαν περισσότερους από 8.000 Βόσνιους Μουσουλμάνους – έγκλημα το οποίο αναγνωρίστηκε ως γενοκτονία από διεθνή δικαστήρια), φέρνει πάλι στο δημόσιο διάλογο τη στάση που κρατά ο Τραμπ στα Βαλκάνια για τη διαφύλαξη της ειρήνης που επιτεύχθηκε με τη Συμφωνία Ειρήνης του Ντέιτον.
Είχε προηγηθεί η αιφνίδια παραίτηση του Κρίστιαν Σμιτ από τη θέση του Ύπατου Εκπροσώπου της διεθνούς κοινότητας για τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη
Ο θεσμός του Ύπατου Εκπροσώπου της διεθνούς κοινότητας είναι ένας ad hoc θεσμός που, σε μεγάλο βαθμό, πέτυχε την ανοικοδόμηση της εμπόλεμης χώρας. Χωρίς την αμερικανοευρωπαϊκή δέσμευση , στην οποία εκπροσωπούνταν επίσης η Ρωσία, η Ιαπωνία, ο Καναδάς και η Ευρωπαϊκή Ένωση στο «Συμβούλιο Εφαρμογής της Ειρήνης» , η εφαρμογή της Συμφωνίας του Ντέιτον μετά το 1995 θα ήταν δύσκολα εφικτή. Και σήμερα παραμένει εύθραστη υπό το βάρος των ευρύτεριων γεοπολιτικών εξελίξων.
Η αντίδραση της Μόσχας
Και ενώ στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων ο μακρύς δρόμος προς τις Βρυξέλλες χάνει τη δυναμική του, η διεθνής συναίνεση για το μέλλον της Βοσνίας έχει εδώ και καιρό καταστεί εύθραυστη. Η Ρωσία αντιτίθεται ανοιχτά εδώ και χρόνια στον ρόλο του Ύπατου Εκπροσώπου, ο οποίος διαθέτει ειδικές εξουσίες, και πλέον έχει καταστεί παράγοντας περιφερειακής αποσταθεροποίησης.
Παράλληλα, στην Ουάσιγκτον αναδύεται πλέον μια σαφώς συναλλακτική προσέγγιση στα Βαλκάνια. Η πρόσφατη επίσκεψη του γιου του Ντόναλντ Τραμπ στην πρωτεύουσα του σερβικού τμήματος της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης δεν πέρασε απαρατηρήτη όπως επίσης και τα πρόσφατα επεισόδια στην Αλβανία με την εμπλοκή αμερικανικών επενδυτών σε τουριστικό θέρετρο.
Τα Βαλκάνια συνεχίζουν να παράγουν περισσότερη ιστορία από όση μπορούν να καταναλώσουν όπως είχει πει κάποτε ο Τσώρσιλ. Και αναγκάζουν και τον Τραμπ να έχει στραμμένη την προσοχή του και εδώ αφού πολλές χώρες κεντρίζουν το ενδιαφέρον του Λευκού Οίκου.
Το Ιράν προειδοποίησε πρόσφατα τη Βουλγαρία να μην επιτρέψει τη χρήση του εδάφους της για στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ, τονίζοντας ότι οποιαδήποτε συνδρομή που διευκολύνει τις αμερικανικές επιθέσεις κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας θα ισοδυναμούσε με συνέργεια σε «επιθετικότητα και εγκλήματα πολέμου».
Η προειδοποίηση ήρθε αφού η Βουλγαρία δήλωσε ότι θα ζητήσει την έγκριση του κοινοβουλίου για τη στάθμευση έως και οκτώ αμερικανικών αεροσκαφών εναέριου ανεφοδιασμού στη στρατιωτική βάση Bezmer, περίπου 260 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Σόφιας.
Οι μεταρρυθμίσεις
Σε ότι αφορά τις τελευταίες εξελίξεις στη Βοσνία, το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι ποιος θα αντικαταστήσει τον Σμιτ, αλλά ποιες μεταρρυθμίσεις μπορούν να φέρουν με επιτυχία τη Βοσνία πιο κοντά στις επιταγές της Δύσης. Διότι είναι ασύμβατο με την ευρωπαϊκή προοπτική το γεγονός ότι η Βοσνία εξακολουθεί να βρίσκεται υπό μια διαρκή μορφή εξωτερικού ελέγχου, χωρίς προοπτική πλήρους κυριαρχίας και ανάληψης ευθύνης, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκει την πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Διεθνείς αναλυτές λένε ότι επείγει η διόρθωση του δυσλειτουργικού συστήματος διακυβέρνησης και ο τερματισμός της ειδικής διεθνούς εποπτείας. Αυτή η μεταρρυθμιστική ατζέντα πρέπει να συντονιστεί στενά με τη σταδιακή προσέγγιση προς τις ευρωπαϊκές δομές. Δεν πρόκειται για ζήτημα ριζικής αναδιοργάνωσης του συστήματος του Ντέιτον, αλλά για ρεαλιστικές προσαρμογές: πιο αποτελεσματικές δομές λήψης αποφάσεων, σαφέστερες αρμοδιότητες και περιορισμός των μόνιμων δυνατοτήτων πολιτικού αδιεξόδου είναι εδώ και καιρό αναγκαία.
Η ευρωπαϊκή προοπτική
Παράλληλα, το κλείσιμο του Γραφείου του Ύπατου Εκπροσώπου θα πρέπει να συνδεθεί στενά με τη διαδικασία ένταξης στην Ευρωπαική Ενωση, Οι προυποθέσεις που ο Σμιτ και οι προκάτοχοί του ζητούν εδώ και χρόνια χωρίς επιτυχία, όπως η ρύθμιση του καθεστώτος της κρατικής περιουσίας, θα μπορούσαν να ενταχθούν στα αντίστοιχα κεφάλαια της συνθήκης προσχώρησης. Με αυτόν τον τρόπο, η σχεδόν ατελείωτη συζήτηση για το κατά πόσον η Βοσνία «ανήκει» στην Ευρώπη θα μπορούσε να οδηγηθεί σε ασαφή κατάληξη.
Ενταγμένη σε μια αξιόπιστη δυτική προοπτική, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη θα γινόταν μέρος ενός δυναμικού πολιτικού εγχειρήματος. Αυτό θα αποτελούσε τη μετάβαση από τη διεθνή εποπτεία στην ευρωπαική ολοκλήρωση. Για τον λόγο αυτό, η αποχώρηση του Κρίστιαν Σμιτ προσφέρει μια ευκαιρία που έχει καθυστερήσει υπερβολικά: να επανεξεταστεί θεμελιωδώς η διεθνής πολιτική απέναντι στη Βοσνία.
Η Βοσνία και Ερζεγοβίνη δεν χρειάζεται ατελείωτη διεθνή διοίκηση. Αυτό που χρειάζεται η χώρα είναι ένα αξιόπιστο ευρωπαϊκό μέλλον. Όπως επίσης και οι υπόλοιπες υπό ένταξη βαλκανικές χώρες.
