Στον πυρήνα του εθνικού σχεδιασμού της χώρας περνά πλέον το νερό, με την κυβέρνηση να θέτει σε εφαρμογή μια ολοκληρωμένη ολιστική πολιτική για την προστασία και τη βιώσιμη διαχείριση ενός δημόσιου αγαθού που αποτελεί θεμέλιο της κοινωνικής συνοχής, της οικονομικής ανάπτυξης και της περιβαλλοντικής ισορροπίας.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική κρίση δημιουργεί νέες πιέσεις, με αυξανόμενα φαινόμενα λειψυδρίας, παρατεταμένων ξηρασιών αλλά και ακραίων πλημμυρικών επεισοδίων, η Ελλάδα προχωρά σε μια στρατηγική αλλαγή προσέγγισης.
Στο πλαίσιο αυτό, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έθεσε στις 23 Ιουνίου σε δημόσια διαβούλευση την «Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα», ένα νέο ολοκληρωμένο πλαίσιο που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η χώρα σχεδιάζει, προστατεύει και αξιοποιεί τους υδατικούς της πόρους. Πρόκειται για την πρώτη στρατηγική εθνικής εμβέλειας, που θέτει με σαφήνεια τις προτεραιότητες της χώρας για το νερό, συνδέοντας την προστασία των υδάτινων συστημάτων με την κλιματική προσαρμογή, την τεχνολογική αναβάθμιση, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την αποτελεσματικότερη λειτουργία των υπηρεσιών ύδατος.
Η νέα αυτή προσέγγιση στηρίζεται στην παραδοχή ότι η επάρκεια και η ποιότητα του νερού αποτελούν προϋπόθεση για τη δημόσια υγεία, την αγροτική παραγωγή, τον τουρισμό, την επιχειρηματικότητα και συνολικά για τη δυνατότητα κάθε περιοχής να αναπτύσσεται με βιώσιμο τρόπο.
Με αυτό τον τρόπο η κυβέρνηση θέτει ως κεντρικό στόχο την υδατική ασφάλεια της χώρας, μέσα από ένα μοντέλο διαχείρισης που θα βασίζεται στην πρόληψη, την επιστημονική γνώση και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα. Όπως υπογραμμίζεται, η νέα Στρατηγική έρχεται να αντιμετωπίσει χρόνιες αδυναμίες, όπως ο διοικητικός κατακερματισμός, η αποσπασματικότητα στις παρεμβάσεις και η ανάγκη καλύτερου συντονισμού μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.
Οι τρεις πυλώνες της νέας στρατηγικής
Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα οργανώνεται σε τρεις βασικούς πυλώνες.
Ο πρώτος αφορά το νερό ως εγγύηση ζωής, υγείας και ευημερίας. Η Πολιτεία δεσμεύεται να διασφαλίζει την πρόσβαση όλων των πολιτών σε επαρκές και ποιοτικό νερό, προστατεύοντας παράλληλα τα υδάτινα οικοσυστήματα και τη φυσική ισορροπία κάθε περιοχής.
Ο δεύτερος πυλώνας αφορά την κλιματική θωράκιση της χώρας. Η νέα στρατηγική μετατοπίζει το βάρος από την αντιμετώπιση των κρίσεων στην πρόληψη και την προετοιμασία, με στόχο η Ελλάδα να διαθέτει μηχανισμούς έγκαιρης αντίδρασης απέναντι σε φαινόμενα λειψυδρίας και ακραίων πλημμυρών.
Ο τρίτος πυλώνας αφορά τη σύγχρονη διακυβέρνηση του νερού. Η ψηφιοποίηση, η αξιοποίηση δεδομένων, η διαφάνεια και η ενίσχυση των θεσμών αποτελούν βασικά εργαλεία για μια νέα εποχή στη διαχείριση των υδάτινων πόρων.
Ιδιαίτερη σημασία από το ΥΠΕΝ δίνεται στην ανάγκη δημιουργίας ισχυρότερων και αποτελεσματικότερων παρόχων υπηρεσιών ύδατος, ώστε οι υποδομές να μπορούν να ανταποκριθούν στις αυξημένες ανάγκες των πολιτών και στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής.
Επενδύσεις και έργα σε όλη τη χώρα
Η πολιτική του ΥΠΕΝ συνοδεύεται από συγκεκριμένες επενδύσεις και έργα υποδομής. Μία ημέρα μετά την παρουσίαση της Εθνικής Στρατηγικής, στις 24 Ιουνίου, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου άνοιξε έναν γύρο υπογραφών για την ένταξη νησιωτικών και ηπειρωτικών δήμων στο πρόγραμμα «Παρεμβάσεις παροχής πόσιμου νερού και διαχείρισης υδάτων» του Τομεακού Προγράμματος Ανάπτυξης του ΥΠΕΝ.
Ήδη έχουν υπογραφεί οι σχετικές αποφάσεις για 25 δήμους, που αφορούν 33 έργα συνολικού προϋπολογισμού άνω των 41 εκατ. ευρώ. Την επόμενη εβδομάδα θα ακολουθήσει ακόμη μία απόφαση για δήμους της Πελοποννήσου, καλύπτοντας περίπου το 10% του συνόλου των δήμων της χώρας.
Με τα νέα αυτά έργα υδροδοτούνται περιοχές που έως σήμερα είτε δεν είχαν σύνδεση με το δίκτυο είτε χρησιμοποιούσαν άτυπα ιδιωτικά δίκτυα, αντιμετωπίζεται το πρόβλημα των μεγάλων απωλειών από πεπαλαιωμένα δίκτυα αμιάντου, που σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν ακόμη και το 60%-70%, ανοίγονται νέες γεωτρήσεις, επεκτείνονται δίκτυα, ενώ προβλέπονται νέες μονάδες αφαλάτωσης και δεξαμενές ύδρευσης.
Το νέο μοντέλο διαχείρισης
Παράλληλα, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προωθεί μία ευρεία μεταρρύθμιση, με στόχο τη δημιουργία ενός πιο αποτελεσματικού και βιώσιμου μοντέλου διαχείρισης των υδάτινων πόρων.
Τις επόμενες ημέρες αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή νέο νομοσχέδιο, με βασικό άξονα τη συνένωση 60 παρόχων υπηρεσιών ύδατος με την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ. Στόχος είναι η καλύτερη προστασία των υδάτινων πόρων, η αναβάθμιση των δικτύων, η ενιαία διαχείριση και η διασφάλιση ποιοτικού και οικονομικά προσιτού νερού για όλους τους πολίτες.
Τα στοιχεία που δείχνουν την έκταση του προβλήματος
Στη χώρα λειτουργούν σήμερα περισσότεροι από 735 φορείς με αρμοδιότητες στη διαχείριση των υδάτων, όταν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ιρλανδία και η Πολωνία, υπάρχει ένας ενιαίος εθνικός φορέας, ενώ στην Τσεχία λειτουργούν μόλις πέντε αντίστοιχες αρχές.
Η εικόνα της πολυδιάσπασης αποτυπώνεται και στην Αττική. Από τους 62 δήμους, οι 36 υδρεύονται από την ΕΥΔΑΠ, ενώ στους υπόλοιπους εφαρμόζονται διαφορετικά καθεστώτα ύδρευσης, με δημοτικά, ιδιωτικά ή μικτά δίκτυα.
Όπως επισημαίνει το ΥΠΕΝ, αυτή η πολυδιάσπαση δημιουργεί αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων, αυξάνει το λειτουργικό κόστος, δυσχεραίνει τον ενιαίο σχεδιασμό και καθυστερεί την υλοποίηση κρίσιμων έργων. Παράλληλα, σε αρκετές περιοχές οι απώλειες νερού από τα δίκτυα αγγίζουν ακόμη και το 70%, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη άμεσου εκσυγχρονισμού.
Στόχος η βιώσιμη υδατική ασφάλεια
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, βασικός στόχος της μεταρρύθμισης είναι η διασφάλιση πρόσβασης όλων των πολιτών σε ασφαλές, ποιοτικό και οικονομικά προσιτό νερό, τόσο σήμερα όσο και για τις επόμενες γενιές.
Η αντιμετώπιση των διαρροών, η αναβάθμιση των δικτύων, η ενίσχυση των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων, η αξιοποίηση της τεχνογνωσίας της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, αλλά και η καλύτερη αξιοποίηση της εμπειρίας των τοπικών φορέων αποτελούν βασικά στοιχεία του νέου σχεδιασμού.
Παράλληλα, η μεταρρύθμιση επιχειρεί να αντιμετωπίσει και τα χρόνια προβλήματα υποστελέχωσης πολλών δημοτικών επιχειρήσεων ύδρευσης, δημιουργώντας μεγαλύτερα οργανωτικά σχήματα που θα επιτρέπουν οικονομίες κλίμακας, καλύτερη αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού και μεγαλύτερη ευελιξία στην υλοποίηση τεχνικών έργων.
Η νέα δομή εκτιμάται ότι θα ενισχύσει επίσης τη δυνατότητα προσέλκυσης χρηματοδοτήσεων και επενδύσεων σε έργα ύδρευσης, άρδευσης και αποχέτευσης, διατηρώντας παράλληλα κοινωνικά δίκαια τιμολόγια και ειδικές προβλέψεις για την προστασία των ευάλωτων καταναλωτών.
Όπως τονίζει το υπουργείο, η μεταρρύθμιση δεν αποτελεί απλώς μία διοικητική αναδιάρθρωση, αλλά μια συνολική προσπάθεια μετάβασης από την πολυδιάσπαση σε ένα ενιαίο και αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης, ώστε το νερό να παραμείνει ένα ασφαλές, ποιοτικό και οικονομικά προσιτό δημόσιο αγαθό, ικανό να καλύψει τις ανάγκες της χώρας και των επόμενων γενεών.
