Το 1898, εκατοντάδες χριστιανοί σκοτώνονται στο Μεγάλο Κάστρο, σπίτια και καταστήματα παραδίδονται στις φλόγες και Βρετανοί στρατιώτες πέφτουν νεκροί. Το μακελειό αναγκάζει τις Μεγάλες Δυνάμεις να επισπεύσουν την αποχώρηση του οθωμανικού στρατού από το νησί.
Σαν σήμερα, στις 25 Αυγούστου 1898, το Ηράκλειο, το τότε Μεγάλο Κάστρο, ζει μία από τις πιο αιματηρές ημέρες της νεότερης ιστορίας του. Ένοπλες ομάδες μουσουλμάνων επιτίθενται σε χριστιανούς κατοίκους και στη βρετανική δύναμη που βρισκόταν στην πόλη, ενώ ακολουθούν δολοφονίες, λεηλασίες και εκτεταμένοι εμπρησμοί. Η σφαγή θα αποδειχθεί καταλυτική για την εξέλιξη του Κρητικού Ζητήματος.
Η Κρήτη ένα βήμα πριν από την αυτονομία
Την περίοδο εκέινη η οθωμανική κυριαρχία στην Κρήτη βρίσκεται σε κρίση. Μετά τις επαναστάσεις και την επέμβαση των ευρωπαϊκών δυνάμεων, το νησί έχει τεθεί υπό διεθνή εποπτεία με τη Βρετανία να έχει τον έλεγχο της περιοχής του Ηρακλείου, τη Ρωσία του Ρεθύμνου, τη Γαλλία των Χανίων και την Ιταλία του Λασιθίου. Παράλληλα προχωρούσε η μετάβαση προς ένα καθεστώς αυτονομίας υπό την επικυριαρχία του σουλτάνου.
Ένα από τα κρίσιμα βήματα ήταν να περάσουν τα φορολογικά γραφεία από τον έλεγχο της οθωμανικής διοίκησης στη νέα αρχή. Στα Χανιά και στο Ρέθυμνο η διαδικασία είχε γίνει χωρίς σοβαρά επεισόδια. Στο Ηράκλειο, όμως, η ένταση ήταν μεγάλη. Στις 25 Αυγούστου, βρετανικό απόσπασμα επιχείρησε να εγκαταστήσει στα φορολογικά γραφεία τον χριστιανό Στυλιανό Αλεξίου και τους νέους υπαλλήλους. Ένοπλοι είχαν συγκεντρωθεί στην περιοχή του λιμανιού και, όταν άρχισαν οι πυροβολισμοί, η σύγκρουση γρήγορα μετατράπηκε σε γενικευμένο μακελειό.
Η πόλη στις φλόγες
Η βία εξαπλώθηκε στους δρόμους και στις χριστιανικές συνοικίες. Καταστήματα και σπίτια λεηλατήθηκαν και πυρπολήθηκαν, ενώ πολλοί κάτοικοι σκοτώθηκαν μέσα στα σπίτια τους ή στους δρόμους. Ανάμεσα στα θύματα ήταν και ο Λυσίμαχος Καλοκαιρινός, υποπρόξενος της Βρετανίας στο Ηράκλειο, καθώς και Βρετανοί στρατιωτικοί. Μεγάλο τμήμα της πόλης καταστράφηκε.
Ο ακριβής αριθμός των νεκρών δεν έχει εξακριβωθεί με βεβαιότητα. Οι πρώτες αναφορές της εποχής μιλούσαν ακόμη και για περίπου 1.000 θύματα, ενώ μεταγενέστερες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για εκατοντάδες νεκρούς χριστιανούς. Η ΕΡΤ αναφέρει ότι ο αριθμός που θεωρείται πιθανότερος δεν ξεπερνούσε τους 450, ενώ άλλες ιστορικές πηγές δίνουν μεγαλύτερες εκτιμήσεις.
Η σφαγή που άλλαξε τις εξελίξεις
Η δολοφονία και Βρετανών στρατιωτικών άλλαξε άμεσα τη στάση των Μεγάλων Δυνάμεων. Ακολούθησαν ανακρίσεις, δίκες και εκτελέσεις ανθρώπων που κρίθηκαν υπεύθυνοι για τις βιαιοπραγίες. Κυρίως, όμως, οι ευρωπαϊκές δυνάμεις απαίτησαν πλέον την αποχώρηση του οθωμανικού στρατού από την Κρήτη.
Λίγους μήνες αργότερα οι τελευταίες οθωμανικές δυνάμεις εγκατέλειψαν το νησί και τον Δεκέμβριο του 1898 έφθασε στην Κρήτη ο πρίγκιπας Γεώργιος, ως Ύπατος Αρμοστής της νεοσύστατης Κρητικής Πολιτείας. Η Κρήτη δεν είχε ακόμη ενωθεί με την Ελλάδα –αυτό θα συνέβαινε το 1913–, αλλά η σφαγή του Ηρακλείου είχε λειτουργήσει ως καταλύτης για τον ουσιαστικό τερματισμό της οθωμανικής παρουσίας στο νησί. Η ίδια η Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών χαρακτηρίζει το γεγονός καθοριστικό για την πορεία προς την αυτονομία.
Η μνήμη της αιματηρής εκείνης ημέρας παραμένει ακόμη και στον χάρτη του Ηρακλείου: η κεντρική οδός που οδηγεί από το λιμάνι προς την πόλη φέρει το όνομα «25ης Αυγούστου», στη μνήμη των θυμάτων της σφαγής.
Τι άλλο έγινε σαν σήμερα
1898: Στο Ηράκλειο της Κρήτης ξεσπά η αιματηρή σφαγή της 25ης Αυγούστου, με εκατοντάδες χριστιανούς και Βρετανούς στρατιώτες να χάνουν τη ζωή τους. Το γεγονός επιταχύνει την αποχώρηση των Οθωμανών από την Κρήτη και δίνει το όνομά του στη σημερινή οδό 25ης Αυγούστου.
1920: Η Βουλή ανακηρύσσει τον Ελευθέριο Βενιζέλο «άξιον της Ελλάδος ευεργέτην και σωτήρα της πατρίδος», μετά τη διπλωματική επιτυχία της Συνθήκης των Σεβρών και στο απόγειο της «Ελλάδας των Δύο Ηπείρων και των Πέντε Θαλασσών».
1944: Το Παρίσι απελευθερώνεται έπειτα από περισσότερα από τέσσερα χρόνια γερμανικής κατοχής. Ο Γερμανός διοικητής Ντίτριχ φον Χόλτιτς παραδίδεται, ενώ η γαλλική Αντίσταση και οι συμμαχικές δυνάμεις έχουν πλέον τον έλεγχο της πρωτεύουσας.
1949: Στον Γράμμο βρίσκεται σε εξέλιξη η τελική φάση της επιχείρησης «Πυρσός», με σφοδρές μάχες μεταξύ του Εθνικού Στρατού και του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Λίγες ημέρες αργότερα η υποχώρηση του ΔΣΕ προς την Αλβανία σηματοδοτεί ουσιαστικά το στρατιωτικό τέλος του Ελληνικού Εμφυλίου.
1960: Αρχίζουν στη Ρώμη οι 17οι Ολυμπιακοί Αγώνες, με 5.347 αθλητές από 83 χώρες. Στους Αγώνες καθιερώνεται πλέον ο Ολυμπιακός Ύμνος του Σπύρου Σαμάρα, σε ποίηση Κωστή Παλαμά, τον οποίο η ΔΟΕ είχε αναγνωρίσει το 1958 ως τον μόνιμο επίσημο ύμνο των Ολυμπιακών Αγώνων.
1989: Το Voyager 2 περνά περίπου 5.000 χιλιόμετρα πάνω από τα νέφη του Ποσειδώνα, πραγματοποιώντας την πρώτη και μέχρι σήμερα μοναδική κοντινή επίσκεψη διαστημοσυσκευής στον πλανήτη και στέλνοντας πολύτιμα δεδομένα για τους δακτυλίους και τους δορυφόρους του.
1991: Ο 21χρονος Λίνους Τόρβαλντς ανακοινώνει ότι εργάζεται πάνω σε ένα νέο ελεύθερο λειτουργικό σύστημα, το οποίο περιγράφει ως «χόμπι». Το εγχείρημα θα εξελιχθεί στον πυρήνα Linux, ένα από τα σημαντικότερα έργα ανοιχτού λογισμικού.
2004: Η Φανή Χαλκιά κατακτά το χρυσό μετάλλιο στα 400 μέτρα με εμπόδια στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας, τερματίζοντας σε 52.82 και χαρίζοντας στην Ελλάδα μία από τις χαρακτηριστικότερες στιγμές του Αθήνα 2004.
2007: Η Ελλάδα κηρύσσεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, καθώς οι φονικές πυρκαγιές μαίνονται στην Πελοπόννησο, την Εύβοια και άλλες περιοχές. Η 25η Αυγούστου εξελίσσεται σε μία από τις πιο δραματικές ημέρες της πύρινης καταστροφής του 2007.
Γεννήσεις
1930 – Σον Κόνερι, Σκωτσέζος ηθοποιός, εμβληματική φιγούρα του κινηματογράφου και πρώτος Τζέιμς Μποντ στο σινεμά. Βραβευμένος με Όσκαρ, χρυσή σφαίρα και BAFTA, ξεχώρισε με αξιομνημόνευτους ρόλους («Οι Αδιάφθοροι», «Η Θωρηκτή Ποτέμκιν», «Ιντιάνα Τζόουνς και η Τελευταία Σταυροφορία»), εκπέμποντας διαχρονική γοητεία και κύρος.
1970 – Κλόντια Σίφερ, Γερμανίδα μοντέλο, από τις πιο διάσημες και αναγνωρίσιμες στον κόσμο. Καθιερώθηκε ως «supermodel» τη δεκαετία του ’90, φιλοξενήθηκε σε εκατοντάδες εξώφυλλα περιοδικών, πρωταγωνίστησε σε καμπάνιες μόδας, διατηρεί διαχρονική παρουσία στη βιομηχανία της μόδας και ως επιχειρηματίας.
1970 – NiVo (Νίκος Βουρλιώτης), Έλληνας ράπερ, παραγωγός, τραγουδοποιός και ιδρυτική μορφή των Goin’ Through. Από τους πρώτους που έφεραν το hip hop στη mainstream ελληνική σκηνή, με σημαντική δισκογραφία, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εμφανίσεις καθώς και κοινωνική δράση.
1987 – Μπλέικ Λάιβλι, Αμερικανίδα ηθοποιός, έγινε γνωστή από τον ρόλο της ως Serena van der Woodsen στη σειρά «Gossip Girl». Έχει πρωταγωνιστήσει σε ταινίες όπως «The Age of Adaline», «The Shallows» και «A Simple Favor», αγαπητή για το στυλ και την αυτοπεποίθησή της στη νέα γενιά του Χόλιγουντ.
Θάνατοι
1900 – Φρίντριχ Νίτσε, Γερμανός φιλόσοφος, κεντρική μορφή στη σκέψη του 19ου αιώνα. Το έργο του επηρέασε βαθιά τη νεότερη ευρωπαϊκή φιλοσοφία («Τάδε έφη Ζαρατούστρα», «Η γενεαλογία της ηθικής», «Ίδε ο άνθρωπος»). Εισήγαγε έννοιες όπως η «θέληση για δύναμη» και ο «υπεράνθρωπος».
1984 – Τρούμαν Καπότε, Αμερικανός συγγραφέας, εμβληματική μορφή της αμερικανικής λογοτεχνίας. Έγραψε τα μυθιστορήματα «Εν ψυχρώ» (In Cold Blood) και «Πρόγευμα στο Τίφανις» (Breakfast at Tiffany’s), τα οποία άφησαν σημαντικό αποτύπωμα στην παγκόσμια κουλτούρα.
2001 – Aaliyah Dana Haughton, Αμερικανίδα τραγουδίστρια, ανερχόμενη σταρ της R&B, ηθοποιός και μοντέλο. Έχασε την ζωή της σε αεροπορικό δυστύχημα σε ηλικία 22 ετών, έχοντας καταφέρει να καθιερώσει ένα καινούριο ύφος στη μουσική της εποχής.
2012 – Νηλ Άρμστρονγκ, Αμερικανός αστροναύτης, ο πρώτος άνθρωπος που πάτησε στη Σελήνη («Ένα μικρό βήμα για τον άνθρωπο, ένα τεράστιο άλμα για την ανθρωπότητα» – 20 Ιουλίου 1969). Από τους μεγαλύτερους ήρωες της επιστήμης και της εξερεύνησης του διαστήματος.
Εορτολόγιο
Βαρθολομαίος, Τίτος
