Οι σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας περνάνε σε μια νέα φάση μετά την ισραηλινή επίθεση στην αεροπορική βάση Αμπού αλ Ντουχούρ στη Συρία, με την τουρκική στρατιωτική παρουσία, τη Δαμασκό και την ασφάλεια του Ισραήλ να αποτελούν πλέον μέρος της ίδιας εξίσωσης.
Η ισραηλινή πλευρά υποστηρίζει ότι η Δαμασκός βρισκόταν κοντά στο να επιτρέψει την ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων στην εγκατάσταση, παρά τις προειδοποιήσεις του Τελ Αβίβ. Η Τουρκία απορρίπτει την εκδοχή αυτή και υποστηρίζει ότι δεν υπήρχαν τουρκικά στρατεύματα στη βάση.
Υπάρχει, ωστόσο, ένα στοιχείο που κάνει την υπόθεση περισσότερο σύνθετη: Σύροι αξιωματούχοι έχουν επιβεβαιώσει ότι Τούρκοι αξιωματικοί είχαν επισκεφθεί την εγκατάσταση πριν από το ισραηλινό πλήγμα, παρότι αρνούνται ότι υπήρχε σχέδιο για μόνιμη τουρκική ανάπτυξη.
Το Ισραήλ, από την πλευρά του, δεν αντιμετωπίζει την εξέλιξη ως μια απλή διμερή διαφωνία ανάμεσα στην Άγκυρα και τη Δαμασκό. Η βασική του ανησυχία είναι τι είδους στρατιωτική υποδομή μπορεί να δημιουργηθεί στη Συρία και πόσο αυτή θα επηρεάσει την ελευθερία δράσης της ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας.
Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι το Ισραήλ είχε προειδοποιήσει επανειλημμένα τη Συρία πως μια τέτοια ανάπτυξη θα αποτελούσε απειλή για την ασφάλειά του. Σύμφωνα με την ισραηλινή εκδοχή, η επίθεση έγινε προκειμένου να αποτραπεί η αλλαγή του υφιστάμενου καθεστώτος ασφαλείας.
Και όταν ρωτήθηκε για το μήνυμα προς την Τουρκία, ο Νετανιάχου ήταν ιδιαίτερα σύντομος: «Μην το κάνετε».
Από τον Άσαντ στη νέα Συρία, αλλάζει ο στρατιωτικός χάρτης
Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν εξεταστεί μέσα από τις αλλαγές που ακολούθησαν την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ.
Η Τουρκία έχει αναπτύξει στενές σχέσεις με τη νέα συριακή ηγεσία του Αχμέντ αλ Σάραα και συμμετέχει στην προσπάθεια ανασυγκρότησης των συριακών ενόπλων δυνάμεων. Η Άγκυρα επιδιώκει να διατηρήσει ισχυρό ρόλο στη μεταπολεμική Συρία, ενώ το Ισραήλ θέλει να αποτρέψει την εγκατάσταση στρατιωτικών δυνατοτήτων που θα μπορούσαν να περιορίσουν την επιχειρησιακή του ελευθερία.
Η Financial Times περιγράφει την αντιπαράθεση ως μια ευρύτερη σύγκρουση για το μέλλον της Συρίας. Η Τουρκία στηρίζει την οικοδόμηση των νέων συριακών στρατιωτικών δομών, ενώ το Ισραήλ αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα την ενίσχυση των δυνατοτήτων της Δαμασκού και ειδικά την παρουσία προηγμένων συστημάτων αεράμυνας.
Αυτό εξηγεί γιατί η Αμπού αλ Ντουχούρ έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από αυτή που θα είχε μια απλή κατεστραμμένη στρατιωτική εγκατάσταση.
Η βάση βρίσκεται σε περιοχή στρατηγικής σημασίας και παρέμενε εκτός επιχειρησιακής λειτουργίας για χρόνια. Η διαδικασία αποκατάστασής της, σε συνδυασμό με την τουρκική δραστηριότητα στη Συρία, την έκανε μέρος μιας ευρύτερης συζήτησης για το ποιος θα διαμορφώσει το νέο στρατιωτικό ισοζύγιο της χώρας.
Το Ισραήλ δεν περιμένει να δημιουργηθεί η απειλή για να αντιδράσει
Εδώ βρίσκεται και η βασική λογική της ισραηλινής στάσης.
Η Ιερουσαλήμ έχει επανειλημμένα δείξει μετά την πτώση του Άσαντ ότι δεν προτίθεται να επιτρέψει την εγκατάσταση εχθρικών ή δυνητικά απειλητικών στρατιωτικών δυνατοτήτων κοντά στα σύνορά της. Στην περίπτωση της Τουρκίας, το ζήτημα είναι διαφορετικό, καθώς πρόκειται για κράτος μέλος του ΝΑΤΟ και για έναν ισχυρό περιφερειακό παίκτη.
Ακριβώς γι’ αυτό η πιθανότητα μιας τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στη βόρεια Συρία αποκτά ιδιαίτερο βάρος για το Ισραήλ.
Ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς προειδοποίησε την Πέμπτη τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να μην δοκιμάσει την αποφασιστικότητα του Ισραήλ να προστατεύσει την ασφάλειά του, κατηγορώντας τον Τούρκο πρόεδρο ότι οδηγεί τη χώρα του σε «επικίνδυνες περιπέτειες» στη Συρία.
Η τοποθέτηση αυτή ήρθε ενώ η Άγκυρα είχε ήδη καταδικάσει την ισραηλινή επιχείρηση και επέμενε ότι οι ισραηλινοί ισχυρισμοί για τουρκική στρατιωτική ανάπτυξη δεν ευσταθούν.
Η Ουάσινγκτον φοβάται το λάθος που μπορεί να γίνει σύγκρουση
Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο ίσως δεν βρίσκεται ούτε στην Άγκυρα ούτε στην Ιερουσαλήμ, αλλά στην Ουάσινγκτον.
Οι ΗΠΑ επιχειρούν ήδη να δημιουργήσουν έναν μηχανισμό αποτροπής σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ, Τουρκίας και Συρίας, ώστε οι στρατιωτικές κινήσεις των τριών πλευρών να μην οδηγήσουν σε λανθασμένους υπολογισμούς ή άμεση αντιπαράθεση.
Αυτό από μόνο του δείχνει ότι το ζήτημα έχει ξεπεράσει τα όρια μιας διπλωματικής διαφωνίας.
Ένα τουρκικό στρατιωτικό αεροσκάφος, μια ισραηλινή επιχείρηση ή μια κίνηση των συριακών ενόπλων δυνάμεων θα μπορούσε πλέον να αποκτήσει διαφορετική σημασία, εφόσον οι τρεις πλευρές επιχειρούν στον ίδιο γεωγραφικό χώρο και με διαφορετικές επιδιώξεις.
Και υπάρχει ακόμη μία λεπτομέρεια που δείχνει πόσο προσεκτικά κινείται το Ισραήλ.
Λίγες ημέρες πριν από την επίθεση, ο επικεφαλής της Μοσάντ Ρομάν Γκόφμαν είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον υπουργό Εξωτερικών της Συρίας Ασάαντ αλ Σαϊμπάνι. Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Reuters, στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε ακριβώς η τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Συρία.
Η επικοινωνία αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή δείχνει ότι το ζήτημα είχε τεθεί σε ανώτατο επίπεδο πριν από το ισραηλινό χτύπημα.
Το επόμενο βήμα θα κρίνει αν πρόκειται για επεισόδιο ή για νέα γραμμή αντιπαράθεσης
Η Τουρκία δηλώνει ότι δεν υπήρχαν δυνάμεις της στην Αμπού αλ Ντουχούρ και η Συρία απορρίπτει την ύπαρξη σχεδίου για τουρκική βάση. Παράλληλα, όμως, η παρουσία Τούρκων αξιωματούχων στην εγκατάσταση πριν από την επίθεση έχει επιβεβαιωθεί από συριακές πηγές.
Το Ισραήλ επιμένει ότι το ζήτημα αφορά την ασφάλειά του και τη διατήρηση των συμφωνημένων γραμμών στη Συρία.
Επομένως, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος είχε δίκιο για το τι επρόκειτο να συμβεί στην Αμπού αλ Ντουχούρ.
Είναι αν η Τουρκία θα επιχειρήσει να διευρύνει περαιτέρω τη στρατιωτική της παρουσία στη Συρία και αν το Ισραήλ θα θεωρήσει ότι αυτή η παρουσία περνά το όριο που έχει θέσει για την ασφάλειά του.
Αυτό είναι το σημείο που μπορεί να μετατρέψει ένα χτύπημα σε πολύ μεγαλύτερη περιφερειακή ιστορία.
