Μετά από χρόνια πολιτικού αδιεξόδου, άκυρων εκκινήσεων και διαδοχικών ναυαγίων, η μεγαλύτερη αναθεώρηση της μεταναστευτικής πολιτικής στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης τίθεται τελικά σε εφαρμογή. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές αποτελούν την επίσημη απάντηση του ευρωπαϊκού μπλοκ στην ανεξέλεγκτη έξαρση των αφίξεων του 2015, μια κρίση που αποκάλυψε τις τραγικές αδυναμίες των υφιστάμενων δομών και τα βαθιά ρήγματα στον συντονισμό μεταξύ των κρατών-μελών. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός πως, βάσει της νέας πολιτικής, και συγκεκριμένα μέσω της «δεξαμενής αλληλεγγύης», τα κράτη της ΕΕ πρέπει είτε να δεχτούν 21.000 μετανάστες από Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία και Κύπρο ή εναλλακτικά να τους πληρώσουν 420 εκατομμύρια ευρώ.
Ο δεδηλωμένος στόχος του νέου αυτού πλαισίου είναι ο απόλυτος έλεγχος των εξωτερικών συνόρων, η επιτάχυνση των επιστροφών και ο δίκαιος καταμερισμός των ευθυνών, με παράλληλη αποκατάσταση της χαμένης εμπιστοσύνης ανάμεσα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Θα τα καταφέρουμε
Όταν περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι ταξίδεψαν προς την Ευρώπη το 2015, πολλοί από τους οποίους προσπαθούσαν να σωθούν από τη δίνη του πολέμου στη Συρία, η ΕΕ βρέθηκε απροετοίμαστη και πανικόβλητη. Πολλά κράτη μέλη καθυστερούσαν εσκεμμένα τα σχέδια έκτακτης ανάγκης, επέκριναν ανοιχτά τις χώρες της πρώτης γραμμής όπως η Ελλάδα για τον τρόπο διαχείρισης των ροών και επανέφεραν τους εσωτερικούς συνοριακούς ελέγχους. Αυτό το χάος πυροδότησε μια επώδυνη διαδικασία διαβουλεύσεων που διήρκεσε πάνω από μία δεκαετία.
Με το νέο θεσμικό πλαίσιο, η Κομισιόν και οι ευρωβουλευτές ελπίζουν ότι οι χώρες θα άρουν επιτέλους τους ελέγχους στη ζώνη Σένγκεν, καθώς έντεκα χώρες διατηρούν ακόμη ελέγχους στα εσωτερικά τους σύνορα. «Τα κράτη μέλη δεν έχουν πλέον καμία δικαιολογία», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Σλοβένος σοσιαλιστής ευρωβουλευτής Ματίαζ Νέμετς.
Ο στόχος του συμφώνου; Περισσότερος έλεγχος…
Οι νέοι κανόνες στοχεύουν στη δραστική μείωση των παράτυπων αφίξεων, στην επιτάχυνση των διαδικασιών εξέτασης του ασύλου και στην άμεση εκτέλεση των απελάσεων, περιορίζοντας ταυτόχρονα τον αριθμό των ατόμων που μετακινούνται ανεξέλεγκτα εντός του μπλοκ. Το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το οποίο αποτελείται από δέκα βασικές μεταρρυθμίσεις, εισάγει αυστηρούς ελέγχους στα σύνορα και ταχείες διαδικασίες για όσους προέρχονται από ασφαλείς χώρες καταγωγής και έχουν ελάχιστες πιθανότητες να λάβουν άσυλο.
Η νέα αναβαθμισμένη βάση δεδομένων Eurodac, που χαρακτηρίζεται ως η «ψηφιακή ραχοκοκαλιά» του συμφώνου, θα καταγράφει ταξιδιωτικά έγγραφα και αποτυπώματα, επιτρέποντας την πλήρη ιχνηλάτηση και το ψηφιακό φακέλωμα των κινήσεών τους.
… και περισσότερη αλληλεγγύη
Οι κανόνες σημαίνουν επίσης έμπρακτη στήριξη για τις χώρες που δέχονται τις μεγαλύτερες πιέσεις, μέσω χρημάτων, μετεγκαταστάσεων ή άλλης επιχειρησιακής βοήθειας. Υπό τη μορφή της «δεξαμενής αλληλεγγύης», οι χώρες καλούνται είτε να δεχτούν 21.000 μετανάστες από την Ιταλία, την Ισπανία, την Ελλάδα και την Κύπρο, είτε να πληρώσουν εναλλακτικά 420 εκατομμύρια ευρώ προς αυτές τις χώρες της πρώτης γραμμής.
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ακανθώδες κομμάτι, καθώς αρκετές χώρες αρνούνται κατηγορηματικά να δεχτούν μετανάστες στο έδαφός τους, ενώ η Ουγγαρία και η Σλοβακία ξεκαθάρισαν εξαρχής ότι δεν πρόκειται να προσφέρουν ούτε οικονομική στήριξη ούτε βοήθεια στις μετεγκαταστάσεις, δοκιμάζοντας τις αντοχές του μηχανισμού.
Είναι μια εύθραυστη ισορροπία
Για να αντέξει η αλληλεγγύη, πρέπει όλα τα κομμάτια του συμφώνου να λειτουργήσουν σαν καλοκουρδισμένο ρολόι, τονίζουν οι διεθνείς αναλυτές. Αν η διαδικασία στα σύνορα αποτύχει και το βάρος στις χώρες πρώτης γραμμής δεν μειωθεί, «θα επιστρέψουμε με μαθηματική ακρίβεια στην εφιαλτική κατάσταση του 2015», προειδοποίησε ο Σουηδός ευρωβουλευτής Τόμας Τομπέ, στέλνοντας σήμα κινδύνου για το μέλλον της συνοχής.
Λανθασμένη εκκίνηση;
Η εφαρμογή των κανόνων φαίνεται αποσπασματική και γεμάτη προβλήματα κατά την πρώτη ημέρα της, καθώς πολλές χώρες υστερούν σημαντικά στην απαραίτητη προετοιμασία. Παράλληλα, οργανώσεις προσφύγων ανησυχούν έντονα ότι οι αυστηρότεροι κανόνες θα υπονομεύσουν τα θεμελιώδη δικαιώματα των ανθρώπων που αναζητούν προστασία στην Ευρώπη, καθώς οι μηχανισμοί ελέγχου και οι έλεγχοι ευαλωτότητας δεν έχουν λάβει τους απαραίτητους πόρους.
Ψήφοι και χρήμα
Η Ουγγαρία απέρριψε αρχικά το σύμφωνο υπό τον Βίκτορ Όρμπαν, αλλά οι Βρυξέλλες ελπίζουν τώρα σε μια σταδιακή ευθυγράμμιση υπό τον Πέτερ Μάγιαρ. Την ίδια στιγμή, υπάρχουν έντονες ανησυχίες ότι η μεταρρύθμιση θα αποτελέσει προεκλογικό όπλο για την ακροδεξιά στις ευρωπαϊκές κάλπες, περιλαμβανομένων των γαλλικών προεδρικών εκλογών του επόμενου έτους, ενώ και ο επόμενος προϋπολογισμός της ΕΕ ενδέχεται να τινάξει την κοινή προσέγγιση στον αέρα αν οι πόροι αποδειχθούν ανεπαρκείς για τα κοινά πρότυπα, σύμφωνα με το Politico.
