Η προειδοποίηση από τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών ότι η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να επιβάλει τέλη διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ, εάν οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν δεν καταλήξουν σε συμφωνία, δείχνει πόσο εύθραυστο είναι το μνημόνιο που συμφωνήθηκε και πόσο η διπλωματία παλεύει να επικρατήσει.
Ήταν όμως κάτι που γνωρίζαμε και κανείς δεν έσπευσε να πανηγυρίσει, έστω και αν η συμφωνία πέτυχε μέχρι στιγμής να δεσμεύσει τις δύο πλευρές να αποφεύγουν τις απειλές ή τη χρήση βίας και να σέβονται την κυριαρχία των κρατών. Όμως οι πόλεμοι δεν τελειώνουν επειδή αξιωματούχοι ανακοινώνουν καλοδιατυπωμένες ρήτρες. Τελειώνουν όταν στρατοί, πληρεξούσιοι δρώντες, ναυτικές δυνάμεις, τράπεζες, επιθεωρητές και πολιτικοί ηγέτες συμπεριφέρονται διαφορετικά το επόμενο κιόλας πρωί.
Η φερόμενη υπογραφή στις Βερσαλλίες, με τον πρόεδρο της Γαλλίας Εμμανουέλ Μακρόν παρόντα, προσέδωσε στη συμφωνία θεατρικό κύρος. Η φερόμενη επιβεβαίωση από το Υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν της έδωσε θεσμική βαρύτητα στην Τεχεράνη. Ωστόσο, ο ρόλος του Ισλαμαμπάντ ίσως υποδηλώνει και κάτι ακόμη στη διαπραγμάτευση: ότι η οριστική λήξη του πολέμου στο Ιράν δεν ανήκει αποκλειστικά στην Ουάσινγκτον. Το Πακιστάν, το Κατάρ, το Ομάν και τα κράτη του Κόλπου έχουν πλέον ουσιαστικό ρόλο.
Με τις εξελίξεις των τελευταίων ωρών, η πραγματικότητα επιμένει ότι τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν την οικονομική καρδιά αυτής της συμφωνίας. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας τα περιγράφει ως ένα από τα σημαντικότερα παγκόσμια σημεία διέλευσης πετρελαίου, επομένως η αποκατάσταση της εμπορικής ναυσιπλοΐας είναι παγκόσμια αναγκαιότητα. Η υπόσχεση του Μνημονίου για ασφαλή και χωρίς τέλη διέλευση επί 60 ημέρες καθησύχασε για λίγο τις αγορές.
Το διπλωματικό μπραντεφέρ κρέμεται από μια κλωστή και για οικονομικούς λόγους. Η Ουάσινγκτον θα παρείχε εξαιρέσεις για τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, θα επέτρεπε τη χρήση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων, θα απέφευγε νέες κυρώσεις κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων και θα υποστήριζε ένα σχέδιο ανοικοδόμησης ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Επομένως, η άρση των κυρώσεων πρέπει να συνδεθεί με μετρήσιμες ενέργειες. Αν η Τεχεράνη λάβει οφέλη πριν από την επαλήθευση, οι επικριτές θα μιλήσουν για υποχώρηση. Αν η Ουάσινγκτον καθυστερήσει την άρση των κυρώσεων μετά τη συμμόρφωση, η Τεχεράνη θα μιλήσει για κακή πίστη.
Η ανανεωμένη δέσμευση του Ιράν να μην κατασκευάσει πυρηνικά όπλα είναι αναγκαία, αλλά όχι επαρκής. Το καθοριστικό ζήτημα είναι το μέλλον του εμπλουτισμένου υλικού, των δραστηριοτήτων εμπλουτισμού και της πρόσβασης των επιθεωρητών. Κάθε τελική συμφωνία πρέπει να θέτει στο επίκεντρο την παρακολούθηση του Ιράν από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας. Το Ιράν έχει δικαίωμα στην ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας, αλλά η διεθνής κοινότητα έχει δικαίωμα σε αξιόπιστες διαβεβαιώσεις ότι οι στρατιωτικές διαδρομές είναι κλειστές. Η αραίωση εμπλουτισμένου υλικού υπό επιθεώρηση μπορεί να αποτελέσει μια αρχή. Δεν μπορεί να είναι ο τελικός στόχος.
Η συμπερίληψη του Λιβάνου στην κατάπαυση του πυρός ήταν σοφή, αλλά, όπως είδαμε, ουσιαστικά ανέφικτη. Ο Λίβανος έχει επί μακρόν υποφέρει από το χάσμα μεταξύ τυπικής κυριαρχίας και ένοπλης πραγματικότητας.
Ένα δεσμευτικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ είναι απαραίτητο, αλλά δεν πρέπει να επικυρώνει ασαφείς διατυπώσεις. Η ιστορία του Ψηφίσματος 2231, η ευρύτερη πρακτική κυρώσεων του ΟΗΕ, οι εκθέσεις της IAEA προς το Συμβούλιο Ασφαλείας και το ιστορικό του ΟΗΕ σχετικά με τους ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους δείχνουν γιατί η λεπτομέρεια έχει σημασία.
Η τελική συμφωνία πρέπει να ορίζει προθεσμίες, μηχανισμούς επαλήθευσης, συνέπειες για παραβιάσεις και το ακριβές χρονοδιάγραμμα άρσης των κυρώσεων.
Η ιρανική αντιπροσωπεία έφθασε αργά το βράδυ του Σαββάτου στην Ελβετία, ενόψει των συνομιλιών που θα πραγματοποιηθούν στο θέρετρο Μπούργκενστοκ. Για να δοθεί ακόμη μία ευκαιρία στη διπλωματία.
