Η Βενεζουέλα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις δυσκολότερες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της, καθώς οι καταστροφικοί σεισμοί αυτής της εβδομάδας έρχονται να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο μια οικονομία που είχε ήδη περάσει περισσότερα από δέκα χρόνια βαθιάς κρίσης. Την ώρα που η χώρα έδειχνε να κάνει τα πρώτα βήματα προς μια οικονομική ανάκαμψη, η νέα φυσική καταστροφή ανέτρεψε τα δεδομένα, δημιουργώντας τεράστιες ανάγκες για αποκατάσταση υποδομών, στέγαση των πληγέντων και επαναφορά βασικών υπηρεσιών.
Από την οικονομική κατάρρευση στην καταστροφή των σεισμών
Η οικονομία της Βενεζουέλας άρχισε να καταρρέει περισσότερο από μία δεκαετία πριν, με αποτέλεσμα τα νοσοκομεία να αποδυναμωθούν, οι διακοπές ρεύματος να γίνουν καθημερινό φαινόμενο και ακόμη και τα πιο βασικά αγαθά να εξαφανιστούν από τα ράφια των καταστημάτων. Εκατομμύρια πολίτες εγκατέλειψαν τη χώρα, πολλές φορές πεζή, αναζητώντας καλύτερη τύχη σε άλλα κράτη της αμερικανικής ηπείρου και όχι μόνο, ενώ η ήδη αυταρχική κυβέρνηση προχώρησε σε ακόμη μεγαλύτερη καταστολή, νοθεύοντας εκλογές και περιορίζοντας τις ελπίδες για πολιτική αλλαγή.
Στη συνέχεια ακολούθησαν αμερικανικές στρατιωτικές επιθέσεις σε πλοία στα ανοικτά των ακτών της χώρας, μερικός αποκλεισμός του πετρελαίου της και μια πρωτοφανής παρέμβαση, όταν η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ πραγματοποίησε επιχείρηση στην πρωτεύουσα, συνέλαβε τον αυταρχικό ηγέτη της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, και ανακοίνωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αναλάβουν τη διακυβέρνηση της χώρας, μετατρέποντάς την ουσιαστικά σε κράτος-πελάτη.
Οι σεισμοί ανέτρεψαν τα σχέδια για οικονομική ανάκαμψη
Έπειτα από όλα αυτά, η Βενεζουέλα έδειχνε φέτος να βρίσκεται κοντά σε μια οικονομική αναγέννηση. Η παραγωγή πετρελαίου είχε αρχίσει να αυξάνεται, οι σχέσεις με διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς αποκαθίσταντο σταδιακά και στελέχη μεγάλων ενεργειακών εταιρειών επισκέπτονταν το Καράκας αναζητώντας νέες επενδυτικές συμφωνίες.
Ωστόσο, οι δύο ισχυροί σεισμοί αυτής της εβδομάδας ανέτρεψαν πλήρως την κατάσταση. Η κυβέρνηση της Βενεζουέλας, η οποία ήδη δυσκολευόταν να αντιμετωπίσει τον υψηλότερο πληθωρισμό στον κόσμο, καλείται πλέον να χρηματοδοτήσει μια τεράστια επιχείρηση αντιμετώπισης της καταστροφής, που περιλαμβάνει την απομάκρυνση συντριμμιών, τη διάσωση και στήριξη χιλιάδων αστέγων και την αποκατάσταση βασικών υπηρεσιών.
Ο διακεκριμένος οικονομολόγος Φρανσίσκο Ροντρίγκες δήλωσε ότι η χώρα είχε ήδη τεράστιες ανάγκες ανοικοδόμησης και πλέον καλείται να ξαναχτίσει χωρίς να διαθέτει εύκολη πρόσβαση στους απαιτούμενους οικονομικούς πόρους.
Αυξάνονται οι πιέσεις προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη νέα ηγεσία
Η τραγωδία αναμένεται να αυξήσει τις προσδοκίες προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδιαίτερα μετά την ανάληψη του ελέγχου της πετρελαϊκής βιομηχανίας της Βενεζουέλας από την κυβέρνηση Τραμπ, έπειτα από τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο τον Ιανουάριο.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει παρουσιάσει τη μετατροπή της Βενεζουέλας σε ένα πλούσιο σε φυσικούς πόρους κράτος-πελάτη, υπό την ηγεσία της Ντέλσι Ροντρίγκες, την οποία επέλεξε η Ουάσιγκτον ως διάδοχο του Μαδούρο, ως σημαντική επιτυχία. Ωστόσο, ακόμη και πριν από τους σεισμούς, η δυσαρέσκεια των πολιτών αυξανόταν, καθώς οι συνθήκες διαβίωσης δεν είχαν παρουσιάσει ουσιαστική βελτίωση υπό το νέο καθεστώς.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι «έτοιμες, πρόθυμες και ικανές να βοηθήσουν» τη χώρα μετά τους σεισμούς, όμως πολλοί πολίτες επικρίνουν ήδη την αντίδραση της κυβέρνησης, επισημαίνοντας ότι οι επιχειρήσεις διάσωσης στις περισσότερο πληγείσες περιοχές πραγματοποιούνται σε μεγάλο βαθμό από απλούς πολίτες. Ο οικονομολόγος Ομάρ Σαμπράνο εκτίμησε ότι η κατάσταση αυξάνει σημαντικά τις πιέσεις προς την κυβέρνηση της Ντέλσι Ροντρίγκες και τις Ηνωμένες Πολιτείες ώστε να παρουσιάσουν απτά αποτελέσματα.
Χιλιάδες κτίρια υπέστησαν ζημιές και τεράστιες οικονομικές απώλειες
Οι κάτοικοι συνεχίζουν να αναζητούν επιζώντες μέσα στα συντρίμμια, ενώ ο επίσημος αριθμός των νεκρών πλησιάζει ήδη τους 1.000 και θεωρείται βέβαιο ότι θα αυξηθεί. Σύμφωνα με την κυβέρνηση της Βενεζουέλας, περίπου 1.400 κτίρια έχουν υποστεί ζημιές, μεταξύ των οποίων και 13 νοσοκομεία. Παράλληλα, εκατοντάδες μετασεισμοί εξακολουθούν να πλήττουν τις περιοχές, αναγκάζοντας πολλούς κατοίκους να διανυκτερεύουν σε ανοιχτούς χώρους.
Η Γεωλογική Υπηρεσία των Ηνωμένων Πολιτειών εκτιμά ότι οι οικονομικές απώλειες μπορεί να κυμανθούν από λιγότερα από 10 δισεκατομμύρια δολάρια έως και 100 δισεκατομμύρια δολάρια. Εάν το τελικό κόστος διαμορφωθεί στα περίπου 10 δισεκατομμύρια δολάρια, θα αντιστοιχεί περίπου στο 10% του ετήσιου Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος της χώρας. Αν όμως φτάσει τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια, τότε θα ισοδυναμεί με το ποσό που, σύμφωνα με τον Ντόναλντ Τραμπ, απαιτείται να επενδύσουν διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες για την αναβίωση της πετρελαϊκής βιομηχανίας της Βενεζουέλας σε βάθος αρκετών ετών.
Κατεστραμμένες υποδομές και παράλυση της οικονομικής δραστηριότητας
Οι σεισμοί προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στο οδικό δίκτυο, δυσκολεύοντας σημαντικά κάθε προσπάθεια αποκατάστασης. Το διεθνές αεροδρόμιο κοντά στο Καράκας παραμένει κλειστό λόγω ζημιών, παραλύοντας τις μετακινήσεις, το εμπόριο και την εφοδιαστική αλυσίδα.
Σε πολλές πληγείσες περιοχές οι κάτοικοι έχουν σταματήσει να εργάζονται και συμμετέχουν είτε στις προσπάθειες αναζήτησης επιζώντων είτε στην απομάκρυνση των συντριμμιών. Η 48χρονη Αντονιέτα Μαρτίνες, ιδιοκτήτρια μικρού παντοπωλείου στην παραθαλάσσια πόλη Μορόν, δήλωσε ότι αναγκάστηκε να διακόψει προσωρινά τη λειτουργία της επιχείρησής της, καθώς δεν υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα και νερό, ενώ δύο εργαζόμενοί της είδαν τα σπίτια τους να υφίστανται σοβαρές ζημιές με ρωγμές σε τοίχους και δάπεδα. Όπως ανέφερε, είναι εξαιρετικά δύσκολο να εργαστεί κανείς υπό αυτές τις συνθήκες.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Consecomercio, Χοσέ Γκρεγκόριο Ροδρίγκες, περίπου το 70% της εφοδιαστικής αλυσίδας στις πληγείσες περιοχές βασίζεται σε μικρές επιχειρήσεις γειτονιάς, γεγονός που τις καθιστά καθοριστικές για την οικονομική ανάκαμψη. Από την πλευρά του, ο Ομάρ Σαμπράνο υπογράμμισε ότι το κράτος της Βενεζουέλας δεν βρίσκεται σε θέση να καλύψει τις τεράστιες δημόσιες δαπάνες που θα απαιτηθούν για την ανοικοδόμηση.
Η αμερικανική βοήθεια και οι δυσκολίες χρηματοδότησης
Μέχρι στιγμής, η κυβέρνηση Τραμπ έχει προσφέρει στη Βενεζουέλα βοήθεια ύψους 150 εκατομμυρίων δολαρίων μέσω ανθρωπιστικών οργανώσεων και των Ηνωμένων Εθνών. Παράλληλα, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών προχώρησε σε προσωρινή άρση ορισμένων κυρώσεων, επιτρέποντας στη Βενεζουέλα να πραγματοποιήσει χρηματοοικονομικές συναλλαγές που σχετίζονται με την αντιμετώπιση των συνεπειών των σεισμών. Η εξαίρεση αυτή ισχύει έως τις 23 Οκτωβρίου, ενώ οι υπόλοιπες αμερικανικές κυρώσεις παραμένουν σε ισχύ. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και ο Λευκός Οίκος παρέπεμψαν τις σχετικές ερωτήσεις στο υπουργείο Οικονομικών, το οποίο δεν απάντησε άμεσα.
Παράλληλα, οι προηγούμενες συγκρούσεις της Βενεζουέλας με διεθνείς οργανισμούς, όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, περιορίζουν τη δυνατότητα ταχείας χρηματοδότησης μετά από μια τόσο μεγάλη φυσική καταστροφή. Η χώρα επανήλθε επισήμως σε συνεργασία με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο μόλις πριν από λίγες εβδομάδες, μετά την απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο από την εξουσία, λαμβάνοντας αρχικά 200 εκατομμύρια δολάρια για έργα ανοικοδόμησης. Ωστόσο, η δυνατότητα εξασφάλισης επιπλέον κεφαλαίων παραμένει περιορισμένη, καθώς η Βενεζουέλα βρίσκεται στην αρχή μιας από τις μεγαλύτερες και πιο σύνθετες αναδιαρθρώσεις κρατικού χρέους στη σύγχρονη οικονομική ιστορία. Πριν από τους σεισμούς, οι συνολικές υποχρεώσεις της χώρας υπολογίζονταν σε περίπου 240 δισεκατομμύρια δολάρια, γεγονός που δυσχεραίνει ακόμη και τη λήψη έκτακτων δανείων.
Το πετρέλαιο παραμένει η βασική ελπίδα για την οικονομία
Παρά τη γενικευμένη καταστροφή, υπάρχουν ορισμένες θετικές ενδείξεις. Το μεγάλο διυλιστήριο στη χερσόνησο Παραγουανά φαίνεται να συνεχίζει κανονικά τη λειτουργία του, επιτρέποντας στη χώρα να διατηρήσει τις εξαγωγές πετρελαίου, που αποτελούν τη σημαντικότερη πηγή εσόδων της οικονομίας.
Παράλληλα, η Chevron ανακοίνωσε ότι οι δραστηριότητές της στη Βενεζουέλα συνεχίζονται χωρίς διακοπή. Η εταιρεία αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τέταρτο της πετρελαϊκής παραγωγής της χώρας και αποτελεί τη σημαντικότερη ιδιωτική επιχείρηση για την οικονομία της, σύμφωνα με τους New York Times. Πριν από την καταστροφή, τόσο η παραγωγή όσο και οι εξαγωγές πετρελαίου αυξάνονταν, οδηγώντας σε εκτιμήσεις για διψήφιο ρυθμό ανάπτυξης μέσα στο έτος. Ωστόσο, η αναμενόμενη οικονομική άνθηση δεν είχε ακόμη υλοποιηθεί, καθώς οι ξένες πετρελαϊκές εταιρείες παρέμεναν επιφυλακτικές λόγω προηγούμενων κρατικοποιήσεων, ενώ η οικονομία κατέγραψε ανάπτυξη μόλις 2,5% το πρώτο τρίμηνο, τον χαμηλότερο ρυθμό της τελευταίας πενταετίας. Ο Φρανσίσκο Ροντρίγκες εκτίμησε ότι η ανάπτυξη θα μπορούσε να φτάσει έως και το 8% φέτος, εφόσον προχωρήσουν τα έργα ανοικοδόμησης και ενισχυθούν τα δημόσια έσοδα από το πετρέλαιο.
Παρά τις πιθανές θετικές στατιστικές, οι οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι η αύξηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος μετά από μια φυσική καταστροφή μπορεί να αποκρύπτει το πραγματικό ανθρώπινο κόστος. Η ανοικοδόμηση αυξάνει τις οικονομικές δαπάνες και συνεπώς το ΑΕΠ, όμως η απώλεια ανθρώπινων ζωών, η αστεγία και το μακροχρόνιο ψυχολογικό τραύμα δεν αποτυπώνονται στους σχετικούς οικονομικούς δείκτες. Όπως τόνισε ο Ομάρ Σαμπράνο, το κράτος της Βενεζουέλας βρίσκεται σε εξαιρετικά επισφαλή θέση για να ανταποκριθεί στις ανάγκες που δημιουργούνται μετά τη νέα αυτή τραγωδία.
