Νέα δεδομένα στις σχέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών με τη Σαουδική Αραβία δημιουργεί ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος συνέδεσε ευθέως την εφαρμογή της συμφωνίας για την ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας με την αναγνώριση του Ισραήλ από το Ριάντ.
Με ανάρτησή του στο Truth Social, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι η συμφωνία «θα εγκριθεί», αλλά εξαρτάται απολύτως από την προσχώρηση της Σαουδικής Αραβίας στις Συμφωνίες του Αβραάμ. Μια τέτοια κίνηση θα σήμαινε την εξομάλυνση των σχέσεων του βασιλείου με το Ισραήλ και την εγκαθίδρυση διπλωματικών δεσμών μεταξύ των δύο χωρών.
«Η συμφωνία για την πυρηνική ενέργεια για ειρηνική χρήση, η οποία βρίσκεται στο τελικό στάδιο μεταξύ του υπουργείου Ενέργειας των Ηνωμένων Πολιτειών και της Σαουδικής Αραβίας, θα εγκριθεί, αλλά εξαρτάται απολύτως από την προσχώρηση της Σαουδικής Αραβίας στις ιδιαίτερα σεβαστές και επιτυχημένες Συμφωνίες του Αβραάμ», ανέφερε, μεταξύ άλλων, ο Τραμπ.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι η πυρηνική συνεργασία αφορά αποκλειστικά μη στρατιωτικές εφαρμογές και ότι δεν θα επιτρέπεται ο εμπλουτισμός πυρηνικού υλικού.
Ο όρος που δεν υπήρχε στην επίσημη ανακοίνωση
Η παρέμβαση του Τραμπ ήρθε μόλις μία ημέρα μετά την ανακοίνωση ότι οι ΗΠΑ και η Σαουδική Αραβία υπέγραψαν συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας, γνωστή ως «συμφωνία 123», καθώς και ένα συνοδευτικό πλαίσιο διμερών εγγυήσεων.
Σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας, τα δύο κείμενα θέτουν τη νομική βάση για μια συνεργασία δεκαετιών, αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, με αμερικανικές εταιρείες να αποκτούν προνομιακή πρόσβαση στο πυρηνικό ενεργειακό πρόγραμμα της Σαουδικής Αραβίας. Η συμφωνία πρόκειται πλέον να διαβιβαστεί στο Κογκρέσο για εξέταση.
Στην επίσημη ανακοίνωση του υπουργείου Ενέργειας, ωστόσο, δεν γινόταν καμία αναφορά σε υποχρέωση της Σαουδικής Αραβίας να αναγνωρίσει το Ισραήλ. Η εκ των υστέρων τοποθέτηση του Τραμπ δημιουργεί, επομένως, αβεβαιότητα σχετικά με το αν πρόκειται για πολιτική προϋπόθεση που θέτει ο Λευκός Οίκος ή για όρο που θα πρέπει να ενσωματωθεί στο τελικό πλαίσιο της συμφωνίας.
Μέχρι στιγμής, η πρεσβεία της Σαουδικής Αραβίας στην Ουάσινγκτον δεν έχει σχολιάσει δημόσια τη νέα απαίτηση του Αμερικανού προέδρου.
Ανατροπή της προηγούμενης στρατηγικής των ΗΠΑ
Η δήλωση του Τραμπ συνιστά σημαντική αλλαγή σε σχέση με όσα είχαν γίνει γνωστά για την πορεία των διαπραγματεύσεων.
Τον Μάιο του 2025, το Reuters είχε μεταδώσει, επικαλούμενο δύο πηγές με γνώση των συνομιλιών, ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν απαιτούσε πλέον την εξομάλυνση των σχέσεων της Σαουδικής Αραβίας με το Ισραήλ ως προϋπόθεση για την πρόοδο της πυρηνικής συνεργασίας.
Η αποσύνδεση των δύο ζητημάτων είχε τότε παρουσιαστεί ως σημαντική παραχώρηση προς το Ριάντ, καθώς επί κυβέρνησης Τζο Μπάιντεν η πυρηνική συμφωνία αποτελούσε μέρος ενός ευρύτερου πακέτου, το οποίο περιλάμβανε αμυντικές εγγυήσεις και αναγνώριση του Ισραήλ.
Με τη νέα του ανάρτηση, ο Τραμπ επανασυνδέει ουσιαστικά τα δύο ζητήματα και μετατρέπει την πυρηνική συνεργασία σε διπλωματικό μοχλό πίεσης προς τη Σαουδική Αραβία.
Η «κόκκινη γραμμή» της Σαουδικής Αραβίας
Το βασικό εμπόδιο παραμένει η θέση του Ριάντ για το Παλαιστινιακό. Η Σαουδική Αραβία έχει επανειλημμένα ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να συνάψει διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ χωρίς την ίδρυση ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους.
Η σαουδαραβική κυβέρνηση υποστηρίζει τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα του 1967, με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ. Μόλις στις 14 Ιουλίου 2026, εκπρόσωπος του σαουδαραβικού υπουργείου Εξωτερικών επανέλαβε ότι το βασίλειο θα συνεχίσει να εργάζεται για μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη, η οποία θα βασίζεται στην ίδρυση ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους.
Η απαίτηση του Τραμπ φέρνει, συνεπώς, το Ριάντ μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: είτε να μεταβάλει μια κεντρική θέση της εξωτερικής πολιτικής του είτε να θέσει σε κίνδυνο μια συμφωνία που θεωρεί κρίσιμη για τη διαφοροποίηση της οικονομίας και των ενεργειακών του πηγών.
Ικανοποίηση από το Ισραήλ
Το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού χαιρέτισε άμεσα την τοποθέτηση του Αμερικανού προέδρου, αναφέροντας ότι η ένταξη της Σαουδικής Αραβίας στις Συμφωνίες του Αβραάμ θα αποτελούσε «ιστορικό άλμα προς τα εμπρός για την ειρήνη στη Μέση Ανατολή».
Οι Συμφωνίες του Αβραάμ υπογράφηκαν το 2020, κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Τραμπ. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν εξομάλυναν τότε τις σχέσεις τους με το Ισραήλ, ενώ ακολούθησαν το Μαρόκο και το Σουδάν.
Η ένταξη της Σαουδικής Αραβίας θα αποτελούσε τη σημαντικότερη μέχρι σήμερα διεύρυνση των συμφωνιών, λόγω του πολιτικού, οικονομικού και θρησκευτικού βάρους του βασιλείου στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο.
Ανοιχτό και το ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου
Πέρα από την αναγνώριση του Ισραήλ, ερωτήματα προκαλεί και το τι ακριβώς προβλέπει η πυρηνική συμφωνία. Ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν θα υπάρχει εμπλουτισμός πυρηνικού υλικού, όμως δημοσιεύματα του Reuters και του NPR αναφέρουν ότι το πλαίσιο δεν περιλαμβάνει την απόλυτη απαγόρευση εμπλουτισμού που είχε αποδεχθεί το 2009 το Άμπου Ντάμπι στη συμφωνία των ΗΠΑ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η ασάφεια αυτή, σε συνδυασμό με τον νέο όρο που έθεσε ο Τραμπ, καθιστά αβέβαιο το μέλλον της συμφωνίας. Το επόμενο κρίσιμο βήμα θα είναι η αντίδραση του Ριάντ και το κατά πόσο οι δύο πλευρές μπορούν να γεφυρώσουν τη διαφορά τους για την αναγνώριση του Ισραήλ και τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους.
