Η Κίνα θέτει σε εφαρμογή από την Τρίτη νέους, εκτεταμένους περιορισμούς στα ταξίδια των πολιτών της στο εξωτερικό, καθώς ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ εντείνει τις προσπάθειες για την προστασία κρατικών μυστικών, προηγμένης τεχνολογίας και εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Οι νέοι κανονισμοί αναμένεται να επισημοποιήσουν περιορισμούς που εφαρμόζονται σταδιακά τα τελευταία χρόνια, επηρεάζοντας κυρίως δημοσίους υπαλλήλους μεσαίου και ανώτερου επιπέδου, στελέχη του Κομμουνιστικού Κόμματος και εργαζομένους σε κρατικές επιχειρήσεις.
Σύμφωνα με αναλυτές, οι διατάξεις διευρύνουν το πλαίσιο ελέγχου των ταξιδιών στο εξωτερικό, ενώ ειδικοί σε θέματα μετανάστευσης εκτιμούν ότι θα καλύπτουν και ιδιώτες που εργάζονται σε ευαίσθητους τομείς. Όσοι παραβιάζουν τους νέους κανόνες θα αντιμετωπίζουν υψηλά πρόστιμα, καθώς και απαγορεύσεις εξόδου από τη χώρα, διάρκειας από τρεις μήνες έως και αόριστον.
Επιστροφή σε ένα μοντέλο περιορισμών της εποχής Μάο
Οι νέες ρυθμίσεις επαναφέρουν την Κίνα, σύμφωνα με αναλυτές, προς το μοντέλο των περιορισμών στα ταξίδια στο εξωτερικό που ίσχυε επί δεκαετίες κατά την εποχή του Μάο Τσε Τουνγκ. Οι περιορισμοί αυτοί χαλάρωσαν πλήρως μόνο όταν το Πεκίνο άνοιξε την οικονομία του στο εμπόριο.
«Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι μια σταδιακή επιστροφή σε ένα μοντέλο πριν από τη δεκαετία του 1990, στο οποίο τα διεθνή ταξίδια αντιμετωπίζονται λιγότερο ως ατομικό δικαίωμα και περισσότερο ως προνόμιο που υπόκειται σε διοικητική έγκριση», δήλωσε ο Χένρι Γκάο, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο Διοίκησης της Σιγκαπούρης.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι, πέρα από τον περιορισμό της μετακίνησης, αυτή η προσέγγιση βοηθά να παραμένουν τόσο οι άνθρωποι όσο και τα κεφάλαια πιο σταθερά υπό τον έλεγχο του κομματικού κράτους.
Ο πρωθυπουργός Λι Τσιάνγκ υπέγραψε το σχετικό διάταγμα τον Ιούλιο. Τότε, το Κρατικό Συμβούλιο, υπό την ηγεσία του Λι, είχε ανακοινώσει ότι οι κανονισμοί τυποποιούν τις διαδικασίες εξόδου και εισόδου στη χώρα και αποσκοπούν στη «διασφάλιση της εθνικής κυριαρχίας, ασφάλειας και των αναπτυξιακών συμφερόντων».
Αυστηρότεροι έλεγχοι για την τεχνολογία και τις εξαγωγές
Οι νέοι κανόνες έρχονται την ώρα που το Πεκίνο δημιουργεί ένα ευρύ πλέγμα κανονισμών για την αντιμετώπιση των ξένων κυρώσεων και τον ανταγωνισμό με τις Ηνωμένες Πολιτείες για την τεχνολογική κυριαρχία. Στο πλαίσιο αυτό, η Κίνα έχει αυστηροποιήσει τους περιορισμούς στις μετακινήσεις, ιδίως για τους δημοσίους υπαλλήλους, αλλά και για εργαζομένους σε άλλους κλάδους, όπως αναφέρουν οι Financial Times.
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές πρόσφατες υποθέσεις αφορά τον Σιάο Χονγκ, διευθύνοντα σύμβουλο της πλατφόρμας τεχνητής νοημοσύνης «Μάνους», ο οποίος, μαζί με άλλα ανώτερα στελέχη της διοίκησης, αντιμετώπισε απαγόρευση εξόδου από τη χώρα μετά την πώληση της νεοφυούς επιχείρησης στον αμερικανικό τεχνολογικό όμιλο «Μέτα».
Οι νέες διατάξεις χαρακτηρίστηκαν από τη δικηγορική εταιρεία «Ντι Ελ Έι Πάιπερ» ως «μία από τις σημαντικότερες διοικητικές ρυθμίσεις στον τομέα της διαχείρισης εξόδου και εισόδου στη χώρα» εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία. Η εταιρεία υπογράμμισε επίσης ότι οι παραβιάσεις των κανόνων ελέγχου των εξαγωγών συνδέονται πλέον ρητά με απαγορεύσεις εξόδου.
Το άρθρο 4 των Κανονισμών του Κρατικού Συμβουλίου για τη Διαχείριση Εξόδου και Εισόδου προβλέπει ότι, εάν ένας Κινέζος πολίτης «παραβιάζει τους κανονισμούς ελέγχου των εξαγωγών ή τους κανονισμούς εισαγωγής και εξαγωγής τεχνολογίας, γεγονός που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την εθνική βιομηχανική ή τεχνολογική ασφάλεια», οι αρμόδιες κυβερνητικές υπηρεσίες μπορούν να «του απαγορεύσουν να εγκαταλείψει τη χώρα».
Αν και οι κανόνες δεν στοχοποιούν ρητά τον ιδιωτικό τομέα, παρέχουν στις αρχές «σαφέστερη οδό για την επιβολή απαγορεύσεων εξόδου σε άτομα που εργάζονται σε ιδιωτικές εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων στελεχών τεχνολογίας και ερευνητών», δήλωσε ο Ντάι Μενγκχάο, εταίρος στον τομέα συμμόρφωσης με τους εμπορικούς κανονισμούς στη δικηγορική εταιρεία «Κινγκ εντ Γουντ». Όπως σημείωσε, η διατύπωση «μπορεί να θέσει σε κίνδυνο» αφήνει επίσης σημαντικό περιθώριο διακριτικής ευχέρειας στις αρχές.
Οι νέες αρμοδιότητες και ο φόβος της αυτολογοκρισίας
Το άρθρο 10 ενθαρρύνει τα ιδιωτικά γραφεία υπηρεσιών μετανάστευσης, έναν κλάδο που κάποτε γνώριζε μεγάλη ανάπτυξη, καθώς μεσάζοντες βοηθούσαν οικογένειες να υποβάλουν αιτήσεις για μόνιμη διαμονή στο εξωτερικό, να καταγγέλλουν «δημοσίους υπαλλήλους, στρατιωτικό προσωπικό ή άλλα άτομα» που προσπαθούν να μεταβούν στο εξωτερικό «κατά παράβαση των κανόνων».
Ο Χένρι Γκάο, από το Πανεπιστήμιο Διοίκησης της Σιγκαπούρης, ανέφερε ότι ακόμη και όταν οι Αρχές δεν απαγορεύουν επίσημα ένα ταξίδι, η πιθανότητα απόρριψης της αίτησης μπορεί να ενθαρρύνει την αυτολογοκρισία και να αποτρέπει εξαρχής τους πολίτες από το να ζητήσουν άδεια για να ταξιδέψουν.
Ο Ντάι Μενγκχάο της «Κινγκ εντ Γουντ» προειδοποίησε ότι, ενώ οι νέοι κανόνες προσδιορίζουν τους κινδύνους ή τις παραβιάσεις που μπορούν να οδηγήσουν σε απαγόρευση, «η ευρεία διατύπωση του κανονισμού μπορεί να δημιουργήσει ένα πρακτικό αποτρεπτικό αποτέλεσμα» για τα ταξίδια στο εξωτερικό.
Οι υπεύθυνοι για την έγκριση των ταξιδιών των εργαζομένων θα είναι πιθανότατα πιο διστακτικοί στο να εγκρίνουν αιτήσεις. Στην Κίνα, οι δημόσιοι υπάλληλοι συχνά υποχρεούνται να παραδίδουν τα διαβατήριά τους στους εργοδότες τους και να ζητούν την επιστροφή τους όταν σκοπεύουν να ταξιδέψουν.
Περιορισμοί και για τις οικογένειες εργαζομένων σε ευαίσθητους κλάδους
Οι σύμβουλοι που παρέχουν υπηρεσίες μετανάστευσης βλέπουν ήδη τις επιπτώσεις των νέων μέτρων στις επιχειρήσεις τους. Ο γενικός διευθυντής εταιρείας μετανάστευσης στη Σαγκάη δήλωσε ότι υπάρχει ιδιαίτερη επιφυλακτικότητα απέναντι στην παροχή βοήθειας σε «εργαζομένους του δημόσιου τομέα και άτομα σε τεχνικές θέσεις σε κορυφαίες τεχνολογικές εταιρείες, καθώς και στα μέλη των οικογενειών αυτών των ανθρώπων».
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι Αρχές διευρύνουν επίσης τον ορισμό των δημοσίων υπαλλήλων, ώστε να περιλαμβάνονται εργαζόμενοι σε κρατικά σχολεία, ερευνητικά ινστιτούτα και δημόσια νοσοκομεία, καθώς και σε κρατικές επιχειρήσεις και άλλους οργανισμούς. Οι σύζυγοι και τα παιδιά συχνά υπόκεινται επίσης σε περιορισμούς.
«Οι Αρχές δεν πρόκειται να πουν εγγράφως ότι κανείς από την ευαίσθητη ομάδα δεν επιτρέπεται να υποβάλει αίτηση για μόνιμη διαμονή στο εξωτερικό», δήλωσε ο ιδιοκτήτης άλλης εταιρείας μετανάστευσης. «Όμως θα υπάρχουν τόσα πολλά επίπεδα ελέγχου, ώστε ουσιαστικά θα καθιστούν τέτοιες αιτήσεις αδύνατες».
Οι άτυπες απαγορεύσεις που καταγγέλλουν Κινέζοι πολίτες
Απλοί Κινέζοι πολίτες αναφέρουν ότι ήδη αντιμετωπίζουν συχνά άτυπους, μη γραπτούς περιορισμούς στα ταξίδια τους στο εξωτερικό. Μετά τη διαμάχη με την Ιαπωνία, που προκλήθηκε από σχόλιο της πρωθυπουργού Σανάε Τακαΐτσι ότι μια επίθεση στην Ταϊβάν θα μπορούσε να αναγκάσει την Ιαπωνία να αναλάβει στρατιωτική δράση, ορισμένοι πολίτες δήλωσαν ότι αντιμετώπισαν δυσκολίες στην έγκριση ταξιδιών προς τη συγκεκριμένη χώρα.
«Η Ιαπωνία είναι ο νέος απαγορευμένος προορισμός φέτος», δήλωσε τραπεζικός υπάλληλος της κρατικής Τράπεζας της Κίνας στο Πεκίνο.
Άλλοι πολίτες αναφέρουν ότι δέχθηκαν τηλεφωνήματα από άτομα που ισχυρίζονταν ότι εργάζονται στις αρχές μετανάστευσης και τους συμβούλευαν να μην ταξιδέψουν σε προορισμούς όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Ζάο, πανεπιστημιακός καθηγητής στην πόλη Γκουανγκζού της νότιας Κίνας, ο οποίος ζήτησε να μην αποκαλυφθεί πλήρως η ταυτότητά του, είχε αγοράσει εισιτήριο μετ’ επιστροφής για τις ΗΠΑ, προκειμένου να επισκεφθεί έναν φίλο του. Ωστόσο, λίγες μόλις ώρες πριν από την αναχώρησή του, τον Μάιο του περασμένου έτους, δέχθηκε τηλεφώνημα από άτομο που ισχυριζόταν ότι προερχόταν από την «υπηρεσία μετανάστευσης» και τον προέτρεψε να μην πραγματοποιήσει το ταξίδι.
«Μου είπαν ότι οι ΗΠΑ δεν ήταν ένας συνετός προορισμός για επίσκεψη. Είπαν ότι οι αμερικανικές αρχές μετανάστευσης μπορεί να ελέγξουν τον φορητό υπολογιστή και το τηλέφωνό μου», δήλωσε ο Ζάο.
Ο ίδιος ανέφερε ότι προβληματίστηκε από την προειδοποίηση. «Δεν είμαι άνθρωπος που γνωρίζει κρατικά μυστικά. Δεν εργάζομαι σε κάτι που θεωρώ ότι θα μπορούσε να αποτελέσει κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια», είπε.
Τελικά, ο Ζάο ακύρωσε το ταξίδι του, χάνοντας περίπου 2.000 δολάρια εξαιτίας της σύντομης προειδοποίησης. «Ήθελα απλώς να επισκεφθώ έναν στενό φίλο που επρόκειτο να γίνει γονιός. Δεν είχα κανένα άλλο σχέδιο», ανέφερε.
