Λίγη ώρα αφότου εξήρε τον στρατηγικό ρόλο της Τουρκίας και τη σημασία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για το μέλλον του ΝΑΤΟ, ο Μαρκ Ρούτε έστειλε από την Άγκυρα ένα σαφώς διαφορετικό μήνυμα προς την τουρκική ηγεσία.
Ο γενικός γραμματέας της Συμμαχίας, απαντώντας σε ερώτηση για τις διώξεις δημοσιογράφων, αντιφρονούντων και του φυλακισμένου κωμικού Γκιοκτάς, υπογράμμισε ότι η δημοκρατία δεν περιορίζεται στη διεξαγωγή εκλογών, αλλά προϋποθέτει ελεύθερα μέσα ενημέρωσης και δικαίωμα των πολιτών να διαδηλώνουν.
Η τοποθέτηση δεν περιείχε ονομαστική επίθεση στον Τούρκο πρόεδρο. Ωστόσο, το γεγονός ότι έγινε στο προεδρικό συγκρότημα της Άγκυρας, λίγο πριν από την έναρξη της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, της προσέδωσε έντονο πολιτικό συμβολισμό.
Από τα εύσημα στην έμμεση προειδοποίηση
Νωρίτερα, ο Μαρκ Ρούτε είχε ευχαριστήσει προσωπικά τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για τη φιλοξενία της Συνόδου και είχε χαρακτηρίσει την Τουρκία κρίσιμη για τη μελλοντική στρατηγική ασφάλειας του ΝΑΤΟ.
Είχε αναφερθεί στη γεωγραφική θέση της χώρας, στη στρατιωτική της ισχύ και στον ηγετικό της ρόλο στο εσωτερικό της Συμμαχίας, προσφέροντας στην Άγκυρα τα πολιτικά εύσημα που επιζητούσε ενόψει της μεγάλης συνάντησης των ηγετών.
Η εικόνα, όμως, άλλαξε όταν δημοσιογράφος τον ρώτησε κατά πόσο η τουρκική πρωτεύουσα παραμένει ο καταλληλότερος τόπος για μια Σύνοδο «φιλελεύθερων δημοκρατιών», με δεδομένες τις νέες επιχειρήσεις κατά επικριτών της κυβέρνησης και εκπροσώπων του Τύπου.
«Η δημοκρατία είναι περισσότερα από εκλογές»
Ο Ρούτε απάντησε ότι οι εκλογές αποτελούν κρίσιμο μέρος της δημοκρατίας, αλλά δεν αρκούν για να προσδιορίσουν από μόνες τους ένα ελεύθερο πολιτικό σύστημα.
«Όταν μιλάμε για δημοκρατία, η δημοκρατία είναι κάτι περισσότερο από εκλογές», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Στη συνέχεια στράφηκε προς τους δημοσιογράφους που βρίσκονταν στην αίθουσα και τόνισε ότι δημοκρατία σημαίνει να μπορούν να θέτουν οποιαδήποτε ερώτηση επιθυμούν, να πραγματοποιούν έρευνα και να γράφουν ελεύθερα τα κείμενά τους.
Με τον τρόπο αυτό, έθεσε εμμέσως στο τραπέζι την κατάσταση της ελευθερίας του Τύπου στην Τουρκία, χωρίς πάντως να αναφερθεί σε συγκεκριμένες υποθέσεις ή πρόσωπα.
Το μήνυμα για τις διαδηλώσεις
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ δεν περιορίστηκε στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης.
Υπογράμμισε ότι αναπόσπαστο μέρος της δημοκρατίας είναι και η δυνατότητα των πολιτών να οργανώνουν διαδηλώσεις, εφόσον το επιλέγουν.
Η αναφορά αυτή είχε ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς έγινε σε μια περίοδο κατά την οποία έχουν επιβληθεί αυστηροί περιορισμοί στις δημόσιες συγκεντρώσεις στην Άγκυρα, στο πλαίσιο των μέτρων ασφαλείας για τη Σύνοδο.
«Είναι πολύ περισσότερα από μόνο ελεύθερες εκλογές», πρόσθεσε ο Μαρκ Ρούτε, ολοκληρώνοντας μια απάντηση που εκλήφθηκε ως σαφής υπενθύμιση των δημοκρατικών υποχρεώσεων της Τουρκίας.
Το «ράπισμα» χωρίς να κατονομάσει τον Ερντογάν
Ο Ρούτε απέφυγε να επιτεθεί προσωπικά στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και δεν αποκάλυψε εάν θα θέσει τις συγκεκριμένες υποθέσεις στις κατ’ ιδίαν επαφές τους.
Επέλεξε, όμως, να περιγράψει δημόσια τις αρχές που, κατά τον ίδιο, διαχωρίζουν μια ουσιαστική δημοκρατία από ένα σύστημα που περιορίζεται μόνο στην εκλογική διαδικασία.
Η διατύπωσή του μπορεί να χαρακτηριστεί περισσότερο ως έμμεση προειδοποίηση παρά ως ανοιχτή καταγγελία. Ωστόσο, η χρονική στιγμή και ο τόπος της δήλωσης μετέτρεψαν την τοποθέτηση σε πολιτικό μήνυμα προς την τουρκική κυβέρνηση.
Η λεπτή ισορροπία του ΝΑΤΟ με την Άγκυρα
Η παρέμβαση ανέδειξε για ακόμη μία φορά τη δύσκολη ισορροπία που καλείται να τηρήσει το ΝΑΤΟ απέναντι στην Τουρκία.
Η Άγκυρα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους στρατιωτικούς συμμάχους, διαθέτει κρίσιμη γεωγραφική θέση και επιχειρεί να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερο ρόλο στη νέα αμυντική αρχιτεκτονική της Ευρώπης.
Την ίδια στιγμή, οι καταγγελίες για πιέσεις στην αντιπολίτευση, περιορισμούς στην ελευθερία έκφρασης και διώξεις δημοσιογράφων δημιουργούν πολιτικό κόστος για μια Συμμαχία που επικαλείται σταθερά τις δημοκρατικές αξίες.
Έτσι, μετά τις κολακείες προς την Τουρκία και τον Ερντογάν, ο Μαρκ Ρούτε επιχείρησε να υπενθυμίσει ότι η στρατηγική σημασία μιας χώρας δεν αναιρεί τις υποχρεώσεις της απέναντι στην ελευθερία του Τύπου, στο δικαίωμα της διαμαρτυρίας και στο κράτος δικαίου.
