Όταν ο σύμβουλος του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ δήλωσε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος «προδίδει τη διπλωματία για τρίτη φορά», συνεχίζοντας τον ναυτικό αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ και προβάλλοντας, όπως υποστήριξε, υπερβολικές απαιτήσεις στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό της σύγκρουσης, πολλοί αναρωτήθηκαν αν η ιρανική διπλωματία είναι εκείνη που έχει κάνει αρκετές προσοπάθειες για την επίτευξη της εκεχειρίας.
Από τον Απρίλιο του 2025, όταν οι δύο πλευρές ξεκίνησαν τις διαπραγματεύσεις με στόχο την επίτευξη μιας συμφωνίας πυρηνικής ειρήνης, υπήρχε μερική αισιοδοξία τουλάχιστον από την πλευρά των Αμερικανών, ότι θα έβγαινε λευκός καπνός σύντομα.
Ο Τραμπ έθεσε τότε προθεσμία 60 ημερών για την επίτευξη συμφωνίας και κανείς δεν φανταζόταν ότι η ιρανική διπλωματία δεν θα είχε πειθώ στο στρατιωτικό κατεστημένο της χώρας.
Στη διπλωματία βέβαια δεν υπάρχει άσπρο ή μαύρο και η εμπλοκή του Ισραήλ «τίναξε» στον αέρα κάθε διπλωματική προσπάθεια, αφού όταν η προθεσμία εξέπνευσε χωρίς αποτέλεσμα, το Ισραήλ εξαπέλυσε πολυάριθμα πλήγματα εναντίον του Ιράν, πυροδοτώντας πόλεμο μεταξύ των δύο χωρών.
Οι τρεις γύροι επαφών
Είχαν προηγηθεί τρεις γύροι υψηλού επιπέδου συναντήσεων. Ο πρώτος πραγματοποιήθηκε στο Ομαν, με επικεφαλής τον ειδικό απεσταλμένο των ΗΠΑ Στιβ Γουικοφ και τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπας Αραγτσι. Τόσο ο Λευκός Οίκος όσο και το ιρανικό Υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισαν τότε τις συνομιλίες εποικοδομητικές.
Ένας δεύτερος γύρος συνομιλιών πάλι με τη διαμεσολάβηση του Ομάν πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη λίγες ημέρες αργότερα με έμμεσες εκ νέου συζητήσεις μεταξύ των δύο πλευρών. Ακολούθησε και τρίτος γύρος στη Μουσκάτ περίπου μία εβδομάδα αργότερα, καθώς και συνάντηση σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων για τη διαμόρφωση πλαισίου πιθανής πυρηνικής συμφωνίας.
Τα διπλωματικά εργαλεία όμως τελείωναν και η προοπτική του πολέμου κέρδιζε έδαφος. Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ενίσχυαν την παρουσία τους στη Μέση Ανατολή. Οι αμερικανικές βάσεις στην περιοχή φιλοξενούσαν περίπου 50.000 στρατιώτες, καθώς και τη μεγαλύτερη αεροπορική δύναμη των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή από την εισβολή στο Ιράκ το 2003.
Οι πυρηνικές προτάσεις και το αδιέξοδο
Στο πλαίσιο των ειρηνευτικών προτάσεων, η ιρανική διπλωματία πρότεινε την κατασκευή τουλάχιστον 19 επιπλέον πυρηνικών αντιδραστήρων, υποστηρίζοντας ότι η αμερικανική συμμετοχή στα έργα αυτά θα μπορούσε να συμβάλει στην αναζωογόνηση της αμερικανικής πυρηνικής βιομηχανίας. Μια προγραμματισμένη ομιλία του Αραγτσί για την επίσημη ανακοίνωση της πρότασης τελικά ακυρώθηκε.
Ο Τραμπ δήλωνε ότι οι δύο πλευρές βρίσκονταν κοντά στην ολοκλήρωση μιας συμφωνίας που θα περιλάμβανε αυστηρούς ελέγχους. Ο επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας ανέφερε ότι δεν ήταν βέβαιος αν μια συμφωνία ήταν άμεσα επικείμενη. Οι Αμεριακανοί το κατάλαβαν όταν ο Οργανισμός Ατομικής ενέργειας ανακοίνωσε ότι το Ιράν είχε συγκεντρώσει ποσότητα εμπλουτισμένου ουρανίου στρατιωτικού επιπέδου σε επίπεδο-ρεκόρ.
Η διακοπή των συνομιλιών
Τον Ιούνιο, οι αμερικανικές πρεσβείες στο Ιρακ και σε άλλα αραβικά κράτη άρχισαν να απομακρύνουν προσωπικό λόγω ιρανικών απειλών κατά αμερικανικών βάσεων. Όταν το Ισραήλ εξαπέλυσε μεγάλης κλίμακας επιθέσεις εναντίον της στρατιωτικής ηγεσίας και Ιρανών πυρηνικών επιστημόνων, το Ιράν αποχώρησε από τις πυρηνικές συνομιλίες και τις ανέστειλε επ’ αόριστον. Οι Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποίησαν επίσης σειρά επιθέσεων σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις και οι διαπραγματεύσεις ανεστάλησαν. Οι συνομιλίες επαναλήφθηκαν στις αρχές του 2026, μετά από μαζικές διαδηλώσεις στο Ιράν, ενώ η αμερικανική στρατιωτική ενίσχυση στη Μέση Ανατολή συνεχίστηκε.
Η έναρξη του πολέμου
Στις 28 Φεβρουαρίου 2026, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν μεγάλης κλίμακας επιθέσεις κατά του Ιράν, σηματοδοτώντας και επισήμως την έναρξη του πολέμου του 2026 με το Ιράν. Οι επιθέσεις περιλάμβαναν τη δολοφονία του Χαμενεΐ, καθώς και τη δολοφονία του Αλί Λαριτζανί βασικού προσώπου στις διαπραγματεύσεις.
Στις 7 Απριλίου 2026, το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν προσωρινή εκεχειρία διάρκειας δύο εβδομάδων με τη παρασκηνιακή διπλωματία να αναζωπυρώνεται.
Κοντά σε συμφωνία, αλλά όχι ακόμη
Στις 24 Μαΐου 2026, αναφορές ανέφεραν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν πλησίαζαν σε μια ευρύτερη ειρηνευτική συμφωνία, έπειτα από μήνες συγκρούσεων και αδιέξοδων διαπραγματεύσεων. Ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ότι ένα μνημόνιο κατανόησης βρισκόταν κοντά στην οριστικοποίησή του και άφησε να εννοηθεί ότι τα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσαν σύντομα να ανοίξουν ξανά στο πλαίσιο μιας συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός.
Οι διαβουλεύσεις ακόμη συνεχίζονται.
Μόλις χτες το βράδυ, ο Τραμπ ζήτησε αλλαγές σε κρίσιμα σημεία του υπό διαπραγμάτευση μνημονίου συναντίληψης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν λίγες ώρες πριν θεωρηθεί ότι οι δύο πλευρές πλησίαζαν σε συμφωνία. Ισως τελικά η ιρανική διπλωματία αποδειχθεί πιο ανθεκτική από τα πυρηνικά.
