Οι σκελετοί δεινοσαύρων έχουν εξελιχθεί σε ένα από τα πιο ακριβά και περιζήτητα συλλεκτικά αντικείμενα για τους δισεκατομμυριούχους του κόσμου, με τις δημοπρασίες να καταρρίπτουν το ένα ρεκόρ μετά το άλλο. Η πιο πρόσφατη απόδειξη ήρθε από τον οίκο Sotheby’s, όπου ένας σκελετός Τυραννόσαυρου Ρεξ πωλήθηκε έναντι 37,4 εκατομμυρίων λιρών, προκαλώντας έντονη ανησυχία στην επιστημονική κοινότητα, καθώς ακόμη ένα μοναδικό απολίθωμα κατέληξε σε ιδιωτική συλλογή.
Ο δεινόσαυρος με το όνομα «Γκας», που ανακαλύφθηκε στη Νότια Ντακότα, αγοράστηκε από άγνωστο συλλέκτη. Σύμφωνα με ειδικούς, το ποσό της αγοράς αποκλείει ουσιαστικά τα περισσότερα μουσεία, των οποίων οι προϋπολογισμοί για νέες αποκτήσεις απέχουν σημαντικά από τέτοια επίπεδα.
Ο «Γκας» και η εκτόξευση της αγοράς απολιθωμάτων
Ο «Γκας» διαθέτει σκελετό κατά 63% ολοκληρωμένο, ποσοστό που τον καθιστά πιο πλήρη από πολλά αντίστοιχα εκθέματα μουσείων. Έχει μήκος περίπου 11,5 μέτρα, ηλικία 67 εκατομμυρίων ετών και παρουσιάζεται σε επιθετική στάση, ενώ χρειάστηκαν τρία χρόνια ανασκαφών στις άνυδρες περιοχές των Badlands της Νότιας Ντακότα για να αποκαλυφθεί.
Η δημοπρασία εξελίχθηκε σε δεκάλεπτη μάχη ανάμεσα σε πέντε ενδιαφερόμενους αγοραστές. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, η δημοπράτρια του οίκου Sotheby’s αστειεύτηκε λέγοντας: «Δοκιμάστε ένα μεγαλύτερο δάγκωμα – είναι ένας T-Rex άλλωστε», προσπαθώντας να ανεβάσει ακόμη περισσότερο το τίμημα, το οποίο ξεπέρασε τα 37 εκατομμύρια λίρες.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα απολιθώματα δεινοσαύρων, τα οποία εντοπίζονται κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα και την Αργεντινή, έχουν μετατραπεί σε επενδυτικό προϊόν υψηλής αξίας, αντίστοιχο με έργα τέχνης, αθλητικά συλλεκτικά αντικείμενα και κλασικά αυτοκίνητα.
Οι δισεκατομμυριούχοι επενδύουν σε δεινόσαυρους
Το προηγούμενο ρεκόρ δημοπρασίας είχε σημειωθεί πριν από δύο χρόνια, όταν ο διαχειριστής hedge fund Κεν Γκρίφιν απέκτησε τον στεγόσαυρο «Άπεξ», ηλικίας 150 εκατομμυρίων ετών και μήκους 27 ποδιών, καταβάλλοντας 44,6 εκατομμύρια δολάρια.
Ο Κεν Γκρίφιν, ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους των ΗΠΑ, διαθέτει συλλογή έργων τέχνης αξίας περίπου 800 εκατομμυρίων δολαρίων, δύο ιδιωτικά αεροσκάφη και ακίνητα σε διάφορα σημεία του κόσμου. Παράλληλα, έχει πραγματοποιήσει ορισμένες από τις μεγαλύτερες ιδιωτικές αγορές στην ιστορία, όπως έργα τέχνης αξίας 500 εκατομμυρίων δολαρίων, κατοικία στο Λονδίνο έναντι 95 εκατομμυρίων λιρών και, δύο ημέρες αργότερα, ρετιρέ στο Μανχάταν αξίας 238 εκατομμυρίων δολαρίων, το ακριβότερο σπίτι που είχε πωληθεί τότε στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, αγορές αυτού του μεγέθους δύσκολα εξηγούνται από την αγάπη για την παλαιοντολογία. Αντίθετα, θεωρούν ότι οι δεινόσαυροι λειτουργούν ως εντυπωσιακά συλλεκτικά τρόπαια που κοσμούν πολυτελείς κατοικίες.
Οι Τυραννόσαυροι Ρεξ, γνωστοί για τα κοφτερά δόντια και τον επιθετικό χαρακτήρα τους, παραμένουν οι ακριβότεροι. Ιδιαίτερα δημοφιλείς είναι επίσης οι Βελοσιράπτορες, ενώ οι φυτοφάγοι δεινόσαυροι χωρίς ιδιαίτερα εντυπωσιακά χαρακτηριστικά διατίθενται σε χαμηλότερες τιμές.
Η αγορά που εκτοξεύθηκε μέσα σε μία δεκαετία
Ο δισεκατομμυριούχος επιχειρηματίας λογισμικού Νταν Ο’Ντάουντ είχε αγοράσει το 2009 έναν Τυραννόσαυρο Ρεξ με το όνομα «Σάμσον» έναντι μόλις 600.000 δολαρίων. Μιλώντας στο Bloomberg News, χαρακτήρισε έναν τέτοιο σκελετό ως «το καλύτερο τρόπαιο που μπορεί να αποκτήσει κανείς».
Έκτοτε, η αγορά άλλαξε ριζικά. Η αυξανόμενη δημοσιότητα, η εμπλοκή διάσημων ηθοποιών του Χόλιγουντ και η ανακάλυψη ολοένα και πιο πλήρων σκελετών εκτόξευσαν τη ζήτηση, με αποτέλεσμα πλέον να πραγματοποιούνται δύο ή τρεις μεγάλες δημοπρασίες κάθε χρόνο.
Το 2020 σημειώθηκε ακόμη μία σημαντική δημοπρασία, όταν ο Τυραννόσαυρος «Σταν» αγοράστηκε έναντι 31,8 εκατομμυρίων δολαρίων από το Τμήμα Πολιτισμού και Τουρισμού του Άμπου Ντάμπι, καταρρίπτοντας το προηγούμενο ρεκόρ των 8,4 εκατομμυρίων δολαρίων που είχε σημειώσει σχεδόν τρεις δεκαετίες νωρίτερα η «Σου», η οποία σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Φιλντ στο Σικάγο.
Η υπόθεση του Νίκολας Κέιτζ και η παράνομη διακίνηση απολιθωμάτων
Το 2007 ο ηθοποιός Νίκολας Κέιτζ απέκτησε σε δημοπρασία το κρανίο ενός Ταρβόσαυρου Μπαταάρ, συγγενικού είδους του Τυραννόσαυρου Ρεξ που ζούσε στην Ασία, επικρατώντας του Λεονάρντο Ντι Κάπριο με προσφορά 276.000 δολαρίων. Αργότερα διαπιστώθηκε ότι το απολίθωμα είχε εξαχθεί παράνομα από τη Μογγολία, με αποτέλεσμα να αναγκαστεί να το επιστρέψει.
Η υπόθεση ανέδειξε τις δυσκολίες στον έλεγχο της προέλευσης των απολιθωμάτων, καθώς στις Ηνωμένες Πολιτείες επιτρέπεται η εμπορική πώληση απολιθωμάτων που βρίσκονται σε ιδιωτική γη, σε αντίθεση με πολλές άλλες χώρες όπου η πρακτική αυτή είναι παράνομη.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν για τις συνέπειες
Η εκρηκτική άνοδος των τιμών έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην επιστημονική κοινότητα. Πολλοί παλαιοντολόγοι υποστηρίζουν ότι όταν οι σκελετοί καταλήγουν σε ανώνυμους ιδιώτες, οι επιστήμονες χάνουν ακόμη και τη δυνατότητα να τους μελετήσουν. Όπως επισημαίνουν, έχουν υπάρξει ακόμη και περιπτώσεις στις οποίες, μετά από διαζύγιο εύπορων ζευγαριών, οστά δεινοσαύρων πετάχτηκαν σε κάδους απορριμμάτων.
Παράλληλα, τα τεράστια ποσά που διακινούνται ενισχύουν τη λαθραία ανασκαφή απολιθωμάτων, ιδιαίτερα σε φτωχότερες χώρες όπως η Βραζιλία και το Μαρόκο, σε ένα φαινόμενο που έχει χαρακτηριστεί ως «πυρετός των οστών» («bone rush»).
Σε απομακρυσμένες περιοχές, όπως η Έρημος Γκόμπι της Μογγολίας, λαθρανασκαφείς χρησιμοποιούν ακόμη και δυναμίτη για να φτάσουν γρήγορα στα πολύτιμα απολιθώματα, καταστρέφοντας πολλές φορές άλλα σημαντικά ευρήματα.
Τον περασμένο Νοέμβριο, οι βρετανικές αρχές κατέσχεσαν τα οστά μιας μητέρας και ενός μικρού Αλλόσαυρου, καθώς και ενός Στεγόσαυρου, συνολικής αξίας 12,4 εκατομμυρίων λιρών, από τον επιχειρηματία Σου Μπινγκχάι με έδρα τη Σιγκαπούρη, ο οποίος συνδέεται με υπόθεση ξεπλύματος χρήματος ύψους 2,5 δισεκατομμυρίων λιρών.
Διχασμός για την ιδιωτική κατοχή δεινοσαύρων
Ορισμένοι επιστήμονες θεωρούν ότι η οικονομική αξία των απολιθωμάτων μπορεί να αποτελέσει κίνητρο για την ανακάλυψη περισσότερων δεινοσαύρων, συμβάλλοντας στην επιστημονική γνώση. Επισημαίνουν επίσης ότι αρκετοί ιδιώτες συλλέκτες δανείζουν ή δωρίζουν τελικά τα απολιθώματά τους σε μουσεία.
Άλλοι, όμως, διαφωνούν έντονα, υποστηρίζοντας ότι το οικονομικό κέρδος υπονομεύει τις προσπάθειες διατήρησης και επιστημονικής έρευνας. Τονίζουν ότι τόσο παλιά απολιθώματα απαιτούν εξειδικευμένη συντήρηση, την οποία δύσκολα μπορεί να εξασφαλίσει μια ιδιωτική συλλογή.
Η Σουζάνα Μέιντμεντ από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου, το οποίο διαθέτει μόλις 23.000 λίρες ετησίως για νέες αποκτήσεις, χαρακτήρισε την τάση αγοράς απολιθωμένων δεινοσαύρων από υπερπλούσιους «εντελώς εξωφρενική».
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο καθηγητής παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ, Ρίτσαρντ Μπάτλερ, δήλωσε στη Daily Mail ότι οι περισσότεροι σκελετοί που βρίσκονται σε ιδιωτικά χέρια δεν δωρίζονται ποτέ σε μουσεία και έτσι «χάνονται ουσιαστικά για την επιστήμη», καθώς αξιόπιστη επιστημονική έρευνα μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο πάνω σε απολιθώματα που φυλάσσονται σε μουσειακές συλλογές.
