Η Κίνα έχει σήμερα το πιο προχωρημένο λειτουργικό πείραμα στον κόσμο για την αξιοποίηση θορίου σε αντιδραστήρα τηγμένων αλάτων. Η Τουρκία βρίσκεται πολύ πιο πίσω, όμως η συμφωνία που υπέγραψε η TENMAK με τη δανέζικη Copenhagen Atomics δείχνει ότι η Άγκυρα θέλει να αποκτήσει θέση σε αυτή την τεχνολογία πριν αυτή περάσει σε εμπορική ωριμότητα.
Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι η τουρκική κίνηση αποτελεί απάντηση στην Κίνα, ούτε ότι Άγκυρα και Πεκίνο συμμετέχουν σήμερα σε έναν άμεσο τεχνολογικό ανταγωνισμό. Η σύνδεση είναι διαφορετική και πολύ πιο ουσιαστική: η Κίνα αποδεικνύει σε πραγματικό αντιδραστήρα στοιχεία του κύκλου θορίου, ενώ η Τουρκία αρχίζει να επενδύει στην τεχνογνωσία, στα υλικά και στην εγχώρια βιομηχανική υποδομή που θα απαιτούνταν εάν οι αντιδραστήρες αυτού του τύπου καταστούν εμπορικά βιώσιμοι.
Τι πέτυχε πραγματικά η Κίνα
Τον Νοέμβριο του 2025 η Κινεζική Ακαδημία Επιστημών ανακοίνωσε ότι ερευνητές του Shanghai Institute of Applied Physics πέτυχαν μετατροπή θορίου σε ουράνιο μέσα στον πειραματικό Thorium Molten Salt Reactor της Κίνας, λαμβάνοντας πραγματικά δεδομένα μετά τη φόρτωση θορίου. Κατά την CAS, πρόκειται σήμερα για τον μοναδικό λειτουργικό molten-salt reactor στον κόσμο στον οποίο έχει φορτωθεί θόριο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Κίνα ανακάλυψε τον κύκλο θορίου. Η φυσική είναι γνωστή εδώ και δεκαετίες και είχε ήδη μελετηθεί πειραματικά στις ΗΠΑ. Το θόριο-232 είναι γόνιμο και όχι σχάσιμο υλικό: απορροφώντας νετρόνιο μετατρέπεται, μέσω ενδιάμεσων σταδίων, σε ουράνιο-233, το οποίο είναι σχάσιμο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διατήρηση πυρηνικής αλυσιδωτής αντίδρασης. Ο IAEA καταγράφει ότι η χρήση θορίου και U-233 είναι τεχνικά εφικτή σε διάφορες κατηγορίες αντιδραστήρων, μεταξύ αυτών και οι molten-salt reactors.
Η σημασία της κινεζικής εξέλιξης είναι επομένως μηχανική και πειραματική. Η Κίνα απέκτησε σύγχρονα δεδομένα από πραγματική λειτουργία ενός συστήματος στο οποίο πραγματοποιείται ο κύκλος Th-232/U-233. Αυτό απέχει πολύ από μια εμπορική πυρηνική μονάδα, αλλά είναι διαφορετικό επίπεδο ωριμότητας από μια θεωρητική μελέτη ή έναν σχεδιασμό στα χαρτιά.
Υπάρχει μάλιστα ιστορικό προηγούμενο που επιβάλλει προσοχή στους χαρακτηρισμούς περί «παγκόσμιας πρωτιάς». Το αμερικανικό Molten-Salt Reactor Experiment στο Oak Ridge είχε λειτουργήσει από το 1965 έως το 1969 με διαφορετικά σχάσιμα καύσιμα, μεταξύ αυτών και U-233, και είχε παράσχει δεδομένα για τη φυσική, τη χημεία και τη διάβρωση των τηγμένων αλάτων. Ο IAEA αναφέρει επίσης μετατροπή Th-232 σε U-233 και επιτόπια σχάση του παραγόμενου U-233 σε προηγούμενες πειραματικές εργασίες. Η κινεζική πρωτιά αφορά επομένως τη σημερινή υλοποίηση και τα συγκεκριμένα λειτουργικά δεδομένα του TMSR, όχι την πρώτη επιστημονική απόδειξη στην ιστορία ότι το θόριο μπορεί να δώσει U-233.
Η Τουρκία δεν έχει αντιδραστήρα θορίου – έχει ένα πρόγραμμα ανάπτυξης
Στις 7 Σεπτεμβρίου 2026, η TENMAK, ο ερευνητικός οργανισμός του τουρκικού υπουργείου Ενέργειας, υπέγραψε μνημόνιο κατανόησης με την Copenhagen Atomics. Η συμφωνία προβλέπει έρευνα για τη χρήση του θορίου σε πυρηνικές τεχνολογίες νέας γενιάς και, κυρίως, παραγωγή ενώσεων θορίου στην Τουρκία με εγχώριες δυνατότητες. Προβλέπεται επίσης συμμετοχή τουρκικών βιομηχανικών και τεχνολογικών εταιρειών και ερευνητών.
Το κρίσιμο στοιχείο βρίσκεται στο επόμενο στάδιο. Σύμφωνα με το τουρκικό υπουργείο, η συνεργασία θα εξετάσει την παραγωγή ενώσεων θορίου που να μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις πυρηνικού καυσίμου, ενώ ο υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ εξέφρασε την προσδοκία ότι η έρευνα θα μπορούσε μελλοντικά να οδηγήσει σε εμπορεύσιμο προϊόν. Αυτό σημαίνει ότι σήμερα δεν υπάρχει ούτε τουρκικός αντιδραστήρας θορίου ούτε απόφαση κατασκευής τέτοιας μονάδας. Υπάρχει πρόγραμμα έρευνας, ανάπτυξης υλικών και αξιολόγησης τεχνολογίας.
Αυτή η διάκριση είναι ουσιώδης. Ένα MoU δεν ισοδυναμεί με πυρηνικό έργο, όπως ακριβώς ένα γεωλογικό κοίτασμα δεν ισοδυναμεί με έτοιμο πυρηνικό καύσιμο. Αν όμως η Τουρκία κατορθώσει να παράγει ενώσεις θορίου πυρηνικής καθαρότητας και να πιστοποιήσει σχετικές διαδικασίες, θα έχει αποκτήσει τεχνογνωσία σε ένα από τα πρώτα στάδια μιας πιθανής μελλοντικής αλυσίδας καυσίμου.
Τι αναπτύσσει η Copenhagen Atomics
Η Copenhagen Atomics σχεδιάζει τον Onion Core, έναν molten-salt reactor στον οποίο το πυρηνικό υλικό βρίσκεται σε τηγμένα άλατα. Σύμφωνα με την ίδια την εταιρεία, οι πρώτοι δοκιμαστικοί αντιδραστήρες προβλέπονται για το 2028 και οι πρώτες εμπορικές μονάδες για τη δεκαετία του 2030. Οι πρώτες εκδόσεις δεν θα λειτουργούν αποκλειστικά με θόριο: θα χρησιμοποιούν ουράνιο εμπλουτισμένο περίπου στο 5% ως fuel salt και θόριο σε blanket salt.
Αυτό έχει δύο συνέπειες για την τουρκική συζήτηση περί «απεξάρτησης από ξένο καύσιμο».
Η πρώτη είναι ότι το θόριο δεν υποκαθιστά αυτομάτως το ουράνιο. Χρειάζεται αρχικό σχάσιμο υλικό ώστε να υπάρχει ροή νετρονίων και να αρχίσει η παραγωγή U-233. Η ίδια η Copenhagen Atomics αναγνωρίζει ότι οι πρώτοι αντιδραστήρες της δεν θα είναι πλήρεις breeder reactors και θα απαιτούν αρχικό καύσιμο χαμηλού εμπλουτισμού.
Η δεύτερη είναι ότι η στρατηγική αξία για την Τουρκία δεν βρίσκεται τόσο στην τιμή του μεταλλεύματος όσο στην ικανότητα επεξεργασίας και παραγωγής πυρηνικών υλικών. Ένα κράτος που διαθέτει θόριο αλλά δεν μπορεί να το διαχωρίσει, να το καθαρίσει, να το μετατρέψει στην κατάλληλη χημική μορφή και να το πιστοποιήσει για πυρηνική χρήση εξακολουθεί να βρίσκεται χαμηλά στην αλυσίδα αξίας.
Γιατί οι molten-salt reactors θεωρούνται ενδιαφέρουσα τεχνολογία
Στους περισσότερους εμπορικούς πυρηνικούς αντιδραστήρες το καύσιμο είναι στερεό και το νερό βρίσκεται υπό υψηλή πίεση. Σε αρκετούς σχεδιασμούς MSR, αντίθετα, τα σχάσιμα υλικά βρίσκονται διαλυμένα σε φθοριούχα ή χλωριούχα άλατα, τα οποία λειτουργούν σε υψηλές θερμοκρασίες.
Ο IAEA επισημαίνει ορισμένα πραγματικά τεχνικά πλεονεκτήματα αυτής της προσέγγισης: λειτουργία σε χαμηλότερες πιέσεις από τους συμβατικούς υδρόψυκτους αντιδραστήρες, υψηλή θερμοκρασία εξόδου και δυνατότητα χρήσης της παραγόμενης θερμότητας όχι μόνο για ηλεκτροπαραγωγή αλλά και για βιομηχανική θερμότητα, παραγωγή υδρογόνου και αποθήκευση θερμικής ενέργειας. Σε ορισμένα συστήματα, η θερμική διαστολή του υγρού καυσίμου μπορεί επίσης να προσφέρει ισχυρή αρνητική ανάδραση στην αντιδραστικότητα καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία.
Δεν πρόκειται όμως για λυμένη τεχνολογία. Ο IAEA σημειώνει ότι για βιομηχανικής κλίμακας MSR παραμένουν ανοιχτά ζητήματα γύρω από τα δομικά υλικά, τη διάβρωση, τη χημεία των αλάτων, τη διαχείριση καυσίμου και την ανάπτυξη ολοκληρωμένης τεχνογνωσίας λειτουργίας. Η παλαιότερη πειραματική εμπειρία απέδειξε ότι η βασική τεχνολογία είναι εφικτή, όχι ότι υπάρχει ήδη ανταγωνιστικό εμπορικό προϊόν.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο όριο και για το τουρκικό εγχείρημα. Η Άγκυρα επενδύει πριν γνωρίζουμε ποιοι σχεδιασμοί MSR θα επιβιώσουν τεχνικά, ρυθμιστικά και οικονομικά.
Πού βρίσκεται η Κίνα και πού η Τουρκία
Η σύγκριση των δύο χωρών χρειάζεται μέτρο. Η Κίνα διαθέτει λειτουργικό πειραματικό TMSR, κρατικό ερευνητικό πρόγραμμα, πραγματικά δεδομένα λειτουργίας και πολυετή ανάπτυξη υλικών και κύκλου καυσίμου. Η Τουρκία έχει υπογράψει συμφωνία R&D με μια ευρωπαϊκή ιδιωτική εταιρεία της οποίας ο εμπορικός αντιδραστήρας επίσης δεν υπάρχει ακόμη.
Άρα η φράση ότι «η Τουρκία μπαίνει στο παιχνίδι» είναι ακριβής μόνο εφόσον το «παιχνίδι» νοείται ως έρευνα και δημιουργία τεχνολογικών ικανοτήτων, όχι ως ανταγωνισμός για εμπορικούς αντιδραστήρες.
Αυτό όμως δεν καθιστά την κίνηση ασήμαντη. Το αντίθετο: για τεχνολογίες που βρίσκονται ακόμη πριν από την εμπορική ωριμότητα, το πότε αποκτάται τεχνογνωσία έχει σημασία. Όταν μια τεχνολογία έχει ήδη καθιερωθεί, οι αλυσίδες εφοδιασμού, τα πρότυπα και οι μεγάλοι προμηθευτές έχουν συνήθως παγιωθεί. Στους MSR αυτό δεν έχει συμβεί ακόμη.
Το Ακούγιου εξηγεί γιατί η Άγκυρα ενδιαφέρεται
Το ενδιαφέρον της Τουρκίας για το θόριο γίνεται πιο κατανοητό αν συγκριθεί με το Ακούγιου.
Με τον πρώτο πυρηνικό της σταθμό, η Τουρκία αποκτά μεγάλης κλίμακας πυρηνική ηλεκτροπαραγωγή μέσω ρωσικής τεχνολογίας VVER. Το Ακούγιου όμως βασίζεται σε μια εξωτερική τεχνολογική και καυσίμων αλυσίδα. Η παραγωγή πυρηνικού ηλεκτρισμού μειώνει την ανάγκη για φυσικό αέριο, αλλά δεν σημαίνει ότι η χώρα έχει αποκτήσει αυτονομία στον πυρηνικό κύκλο.
Η συνεργασία με την Copenhagen Atomics αφορά κάτι διαφορετικό: όχι απλώς παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά προσπάθεια δημιουργίας εγχώριας ικανότητας σε υλικά και πιθανό μελλοντικό καύσιμο.
Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η τουρκική κίνηση έχει πραγματική στρατηγική λογική. Αν στο μέλλον κάποιοι thorium MSR περάσουν σε εμπορική λειτουργία, η Τουρκία θέλει να διαθέτει ήδη ερευνητές, εργαστήρια και βιομηχανίες που θα μπορούν να συμμετέχουν στην αλυσίδα παραγωγής, αντί να αγοράζουν εξ ολοκλήρου έτοιμη τεχνολογία.
Δεν είναι δεδομένο ότι θα το πετύχει. Είναι όμως διαφορετική στρατηγική από εκείνη του Ακούγιου.
Θα προσφέρει φθηνότερη ενέργεια;
Σήμερα δεν υπάρχει επιστημονική βάση για να υποστηριχθεί ότι η Τουρκία θα αποκτήσει φθηνή ηλεκτρική ενέργεια επειδή διαθέτει θόριο.
Το κόστος της πρώτης ύλης του πυρηνικού καυσίμου αποτελεί μόνο ένα τμήμα του συνολικού κόστους ενός πυρηνικού σταθμού. Για μια νέα τεχνολογία, πολύ μεγαλύτερη σημασία έχουν το κόστος κεφαλαίου, η χρηματοδότηση, ο χρόνος κατασκευής, η αδειοδότηση, η αξιοπιστία των υλικών, η συντήρηση και η διάρκεια ζωής της εγκατάστασης.
Η Copenhagen Atomics υποστηρίζει ότι η αρθρωτή παραγωγή και η συγκεκριμένη αρχιτεκτονική της μπορούν να οδηγήσουν σε χαμηλό κόστος. Πρόκειται όμως για στόχο της εταιρείας και όχι για μετρημένο κόστος από εμπορικό σταθμό, αφού εμπορική μονάδα δεν λειτουργεί ακόμη.
Επομένως, για την Τουρκία η οικονομική υπόθεση είναι σήμερα διαφορετική: εάν στο μέλλον η τεχνολογία αποδειχθεί ανταγωνιστική και η χώρα μπορεί να χρησιμοποιεί εγχώρια παραγόμενες ενώσεις θορίου, θα μπορούσε να περιορίσει μέρος της εξάρτησής της από εισαγόμενα στοιχεία του πυρηνικού κύκλου και να μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας στο εσωτερικό.
Αυτό είναι μετρήσιμο στρατηγικό όφελος. Η «φθηνή ενέργεια από θόριο» παραμένει υπόθεση που πρέπει να αποδειχθεί.
Ούτε «χωρίς απόβλητα», ούτε χωρίς ζητήματα διάδοσης
Ανάλογη προσοχή χρειάζεται και στις συχνές αναφορές ότι το θόριο δημιουργεί σχεδόν καθόλου πυρηνικά απόβλητα.
Οι κύκλοι θορίου μπορούν να παράγουν λιγότερα ορισμένα μακρόβια υπερουράνια στοιχεία από τους συμβατικούς κύκλους ουρανίου-πλουτωνίου. Δεν εξαφανίζουν όμως τα προϊόντα σχάσης ούτε την ανάγκη διαχείρισης ραδιενεργών υλικών. Ο IAEA αναγνωρίζει το δυνητικό πλεονέκτημα ως προς την παραγωγή ορισμένων μακρόβιων ακτινιδίων, όχι την ύπαρξη ενός κύκλου χωρίς απόβλητα.
Το ίδιο ισχύει για τη διάδοση πυρηνικών όπλων. Το U-233 που παράγεται από θόριο είναι σχάσιμο υλικό και απαιτεί διεθνή safeguards. Η παρουσία U-232 δημιουργεί έντονο πεδίο ακτινοβολίας γάμμα και δυσκολεύει σημαντικά τον χειρισμό, λειτουργώντας ως πρόσθετο εμπόδιο κατά της εκτροπής. Δεν εξαλείφει όμως το ζήτημα της μη διάδοσης.
Αυτά τα χαρακτηριστικά κάνουν τον κύκλο θορίου ενδιαφέροντα, όχι «μαγικό».
Τι πραγματικά επιδιώκει η Τουρκία
Η συμφωνία με τη Δανία αποκτά νόημα όταν διαβαστεί όχι ως ανακοίνωση νέου εργοστασίου αλλά ως βιομηχανική πολιτική.
Η TENMAK θέλει να μάθει πώς παράγονται ενώσεις θορίου κατάλληλες για προηγμένη πυρηνική χρήση, να εντάξει τουρκικές εταιρείες και ερευνητές στην ανάπτυξη και, σύμφωνα με την επίσημη τουρκική ανακοίνωση, να εξετάσει τη δυνατότητα δημιουργίας προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Εάν η τεχνολογία MSR δεν γίνει οικονομικά ανταγωνιστική, η συγκεκριμένη συνεργασία μπορεί να παραμείνει σε επίπεδο έρευνας και παραγωγής εξειδικευμένων υλικών.
Εάν όμως κάποιοι σχεδιασμοί περάσουν σε βιομηχανική εφαρμογή τη δεκαετία του 2030 ή αργότερα, η Τουρκία θα έχει τουλάχιστον επιχειρήσει να δημιουργήσει προϋπάρχουσα τεχνολογική βάση αντί να ξεκινήσει τότε από το μηδέν.
Αυτό είναι και το πραγματικό σημείο επαφής με την Κίνα.
Το Πεκίνο δείχνει σήμερα τι απαιτεί η σοβαρή ανάπτυξη μιας τεχνολογίας θορίου: όχι απλώς ένα μεγάλο γεωλογικό απόθεμα, αλλά αντιδραστήρα, υλικά, χημεία καυσίμου, υποδομές δοκιμών, ανθρώπινο δυναμικό και πραγματικά δεδομένα λειτουργίας.
Η Τουρκία δεν διαθέτει ακόμη αυτό το οικοσύστημα. Με τη συμφωνία TENMAK–Copenhagen Atomics επιχειρεί να αρχίσει να χτίζει ένα μικρό μέρος του.
Και γι’ αυτό η κίνηση έχει μεγαλύτερη σημασία από την ίδια την ποσότητα θορίου που βρίσκεται στο τουρκικό υπέδαφος: το στοίχημα της Άγκυρας δεν είναι αν έχει θόριο, αλλά αν μπορεί να μετατρέψει έναν ορυκτό πόρο σε πιστοποιημένο πυρηνικό υλικό, τεχνογνωσία και τελικά βιομηχανική ικανότητα πριν αποδειχθεί ποια τεχνολογία MSR είναι πραγματικά εμπορικά βιώσιμη.
