Στον ουρανό, ένα ultralight αεροσκάφος δείχνει τον δρόμο. Πίσω του, τριάντα νεαρές φαλακρές ίβιδες διασχίζουν την Ευρώπη.
Ο προορισμός τους είναι η Ισπανία, όπου θα περάσουν τον χειμώνα. Το ταξίδι τους από τη Γερμανία, το οποίο ξεκίνησε στα τέλη Αυγούστου, καλύπτει περίπου 1.800 χιλιόμετρα. Η αποστολή, όμως, δεν τελειώνει στην άφιξη: οι άνθρωποι που τις φροντίζουν θέλουν να τους μάθουν μια διαδρομή που θα μπορούν μελλοντικά να ακολουθούν μόνες τους.
Πίσω από την προσπάθεια βρίσκεται η αυστριακή οργάνωση Waldrappteam, η οποία εργάζεται εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια για την επανεισαγωγή του είδους στη φύση.
Το πουλί που εξαφανίστηκε από την Ευρώπη
Με μακρύ, κυρτό κόκκινο ράμφος, γυμνό κεφάλι και σκούρο φτέρωμα με μεταλλικές ανταύγειες, η φαλακρή ίβιδα είναι δύσκολο να περάσει απαρατήρητη.
Κάποτε ζούσε και στην Ευρώπη, όμως το κυνήγι συνέβαλε στην εξαφάνισή της από την ήπειρο έως τον 17ο αιώνα. Το είδος επέζησε σε άλλες περιοχές, αλλά οι ευρωπαϊκοί πληθυσμοί του χάθηκαν. Οι προσπάθειες αναπαραγωγής και επανεισαγωγής έφεραν τα πουλιά πίσω, αφήνοντας όμως ένα σημαντικό κενό: τα νεαρά που μεγάλωσαν σε αιχμαλωσία δεν είχαν έμπειρα άγρια πτηνά για να τους δείξουν τη μεταναστευτική διαδρομή. Αυτόν τον ρόλο ανέλαβαν οι άνθρωποι.
Η φαλακρή ίβιδα εξακολουθεί να θεωρείται απειλούμενο είδος. Υπάρχει, ωστόσο, και μια σημαντική επιτυχία στην ιστορία της προστασίας της: το 2018 μετακινήθηκε από την κατηγορία «κρισίμως κινδυνεύον» στην κατηγορία «κινδυνεύον», έπειτα από την ανάκαμψη του πληθυσμού της στο Μαρόκο.
Δύο «θετές μαμάδες» με κίτρινες μπλούζες
Κάθε άνοιξη, η Waldrappteam αναλαμβάνει νεοσσούς από τον ζωολογικό κήπο του Ρόζεγκ στην Αυστρία, όταν είναι μόλις δύο έως οκτώ ημερών.
Φέτος, τη φροντίδα τους ανέλαβαν η Έστερ Μπάικα και η Φαμπιέν Τιλγκ. Τους προσφέρουν τροφή και φροντίδα όλο το εικοσιτετράωρο, φορώντας σταθερά κίτρινες μπλούζες, ώστε τα πουλιά να τις αναγνωρίζουν.
Παράλληλα, οι νεοσσοί εξοικειώνονται με τον ήχο του ultralight αεροσκάφους. Από τον Ιούνιο αρχίζουν να εκπαιδεύονται για να το ακολουθούν.
«Στην πραγματικότητα, τα πουλιά δεν ακολουθούν το αεροπλάνο, ακολουθούν τη θετή μαμά που βρίσκεται μέσα στο αεροπλάνο», εξήγησε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο βιολόγος και επικεφαλής της οργάνωσης, Γιοχάνες Φριτς.
«Έλα, έλα Βάλντι»: Το κάλεσμα στον αέρα
Το σμήνος συνοδεύει ομάδα 15 ανθρώπων. Σε κάθε στάση, οι συνεργάτες της αποστολής στήνουν τις σκηνές και τον κλωβό πτήσης για τα πουλιά.
Αν κάποια ίβιδα απομακρυνθεί, η φροντίστριά της την καλεί: «Έλα, έλα Βάλντι, έλα, έλα», χρησιμοποιώντας παράλληλα φωτεινό σήμα για να της δείξει πού βρίσκεται. Όλα τα πτηνά φέρουν GPS, ώστε η ομάδα να μπορεί να παρακολουθεί τη θέση τους.
Όταν ο καιρός δεν επιτρέπει ασφαλή πτήση, η μετακίνηση συνεχίζεται οδικώς.
Από τις τριάντα ίβιδες, οι δεκαπέντε θα εγκατασταθούν στην Καταλονία και οι υπόλοιπες στην Ανδαλουσία. Εκεί θα τις αναλάβουν άλλες οργανώσεις, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενου προγράμματος.
Γιατί άλλαξαν δρόμο προς την Ισπανία
Για χρόνια, η οργάνωση καθοδηγούσε τα πουλιά από τη νότια Γερμανία στην Ιταλία. Όμως η κλιματική αλλαγή έκανε δυσκολότερο το φθινοπωρινό πέρασμα των Άλπεων.
Από το 2023 άνοιξε ένας δεύτερος διάδρομος προς την Ισπανία, ώστε τα πουλιά να φτάνουν σε κατάλληλες περιοχές διαχείμασης αποφεύγοντας το εμπόδιο της οροσειράς, όπως εξηγεί η Waldrappteam.
Ορισμένες ίβιδες που έμαθαν τη νέα διαδρομή έχουν ήδη επιστρέψει στον τόπο αναπαραγωγής τους. Το επόμενο ζητούμενο είναι να αποκτήσουν απογόνους.
«Θα χρειαστούμε χρόνο, όμως η αρχή είναι θετική», σημείωσε ο Φριτς, εξηγώντας ότι τα πουλιά ωριμάζουν σεξουαλικά περίπου στα τρία χρόνια, ενώ ορισμένα αναπαράγονται για πρώτη φορά στα τέσσερα.
Η ταινία που έδωσε την ιδέα
Η έμπνευση για το πρόγραμμα ήρθε από την ταινία «Fly Away Home» του 1996, γνωστή στα ελληνικά ως «Τα Φτερουγίσματα». Αφηγείται την ιστορία μιας νεαρής Καναδής που βοηθά χήνες να αποδημήσουν στη Βιρτζίνια και βασίζεται στην πραγματική εμπειρία του Καναδού καλλιτέχνη Μπιλ Λίσμαν.
Για τη Waldrappteam, το μεγάλο στοίχημα είναι οι ίβιδες να μη χρειάζονται για πάντα ανθρώπινους οδηγούς: να επιστρέφουν, να αναπαράγονται και να μεταδίδουν τη γνώση της διαδρομής στις επόμενες γενιές.
