Ο Ντόναλντ Τραμπ ταξιδεύει στην Τουρκία για τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα και αναμένεται να δηλώσει στον πρόεδρο της χώρας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ότι είναι έτοιμος να αποκαταστήσει την πρόσβαση της Τουρκίας σε ένα πρόγραμμα που θα της επιτρέψει να αγοράσει μαχητικά αεροσκάφη F-35 τύπου «stealth». Η κίνηση αυτή θα ανατρέψει την απαγόρευση που ο ίδιος ο Τραμπ είχε επιβάλει πριν από επτά χρόνια για λόγους εθνικής ασφάλειας.
Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, ο Τραμπ αναμένεται να δηλώσει στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ότι είναι έτοιμος να επαναφέρει τη χώρα στο πρόγραμμα. Ωστόσο, η αλλαγή στάσης του Τραμπ, ο οποίος έχει δηλώσει ότι ετοιμάζεται να προσφέρει ένα «δώρο» που θα κάνει τον Ερντογάν «πολύ ευτυχισμένο», ενδέχεται να συναντήσει αντίσταση στο Κογκρέσο, το οποίο θα μπορούσε να επιδιώξει να την εμποδίσει.
Τέσσερις ανώτεροι αξιωματούχοι της κυβέρνησης περιέγραψαν την επικείμενη αλλαγή πολιτικής, μετά από εβδομάδες παρασκηνιακών προσπαθειών από αξιωματούχους εθνικής ασφάλειας για να ξεπεραστεί το αδιέξοδο. Αν και οι αξιωματούχοι διαφώνησαν σε κάποιο βαθμό ως προς τις λεπτομέρειες του τρόπου με τον οποίο ο Τραμπ θα επιδιώξει να παρακάμψει τους κοινοβουλευτικούς και νομικούς περιορισμούς που επιβάλλονται στη δράση του, δήλωσαν ότι αναμένουν ο Τραμπ να δηλώσει τουλάχιστον την πρόθεσή του να παραδώσει τα μαχητικά αεροσκάφη στην Τουρκία — αν και δεν είναι σίγουρο πότε.
Δεν είναι σαφές τι ακριβώς θα πει ο Τραμπ, και οι αξιωματούχοι προειδοποίησαν ότι ενδέχεται να αλλάξει γνώμη. Είναι απρόβλεπτος ακόμη και για το ίδιο του το επιτελείο, σημειώνουν οι New York Times. Ωστόσο, αξιωματούχοι της κυβέρνησης υπαινίχθηκαν ότι θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ανταλλαγή επιστολών σχετικά με το θέμα μεταξύ των δύο ηγετών, προκειμένου να τεθεί σε κίνηση η διαδικασία. Όταν της ζητήθηκε να σχολιάσει, μια εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου παρέπεμψε στις προηγούμενες δηλώσεις του προέδρου.
Ο αποκλεισμός από το πρόγραμμα F-35
Το 2019, κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ, η Τουρκία αποκλείστηκε από το πρόγραμμα F-35 επειδή αγόρασε προηγμένα αντιαεροπορικά συστήματα S-400 από τη Ρωσία. Εκείνη την εποχή, ο φόβος της Ουάσιγκτον ήταν ότι η Τουρκία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τους S-400 για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με τα χαρακτηριστικά των F-35 και ότι η Ρωσία θα μάθαινε πώς να αντιμετωπίζει την τεχνολογία stealth του μαχητικού αεροσκάφους και άλλες δυνατότητες αποφυγής πυραύλων.
Ωστόσο, ο Ερντογάν συγκαταλέγεται μεταξύ των ισχυρών ηγετών που ο Τραμπ θαυμάζει περισσότερο, και ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς ανέφερε πρόσφατα ότι ο Τραμπ είχε διατάξει αξιωματούχους της κυβέρνησης να βρουν έναν τρόπο να εξασφαλίσουν στον Τούρκο ηγέτη τα μαχητικά αεροσκάφη που έχει δηλώσει ξεκάθαρα ότι επιθυμεί.
Πρέπει να ξεπεράσουν έναν νόμο που ψηφίστηκε από το Κογκρέσο το 2020, ο οποίος εμποδίζει την πώληση των F-35, εκτός αν η κυβέρνηση καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η Τουρκία δεν διαθέτει πλέον τα ρωσικά συστήματα.
Φαίνεται ότι, για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, τα S-400 της Τουρκίας — πολλά από τα οποία βρίσκονται ακόμη μέσα στα εμπορευματοκιβώτια μεταφοράς τους — ενδέχεται να παραδοθούν σε τρίτο μέρος, σύμφωνα με έναν αξιωματούχο της κυβέρνησης που έχει εμπλακεί ενεργά στις διαπραγματεύσεις.
Ένας δεύτερος αξιωματούχος ανέφερε ότι ο μηχανισμός δεν έχει ακόμη καθοριστεί. Πριν από τέσσερα χρόνια, είχε συζητηθεί η μεταφορά των πυραύλων στην Ουκρανία, όπου θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση ρωσικών επιθέσεων, αλλά η προσπάθεια αυτή απέτυχε. Φαίνεται απίθανο ο Τραμπ ή ο Ερντογάν να είναι πρόθυμοι να πουλήσουν τα ισχυρά ρωσικά συστήματα στην Ουκρανία σήμερα. Έχει συζητηθεί το ενδεχόμενο να καταστούν τα συστήματα μη λειτουργικά, ίσως με την αφαίρεση βασικών εξαρτημάτων.
Η Τουρκία ασκεί έντονη πίεση εδώ και χρόνια για την επανένταξή της στο πρόγραμμα F-35, αλλά μέχρι τώρα δεν ήταν διατεθειμένη να παραδώσει τα συστήματα αεροπορικής άμυνας που αγόρασε από τη Ρωσία — ακόμη και ενώ είναι μέλος της συμμαχίας του ΝΑΤΟ και φιλοξενεί μια αμερικανική βάση όπου αποθηκεύονται τακτικά πυρηνικά όπλα για πιθανή χρήση σε μια σύγκρουση του ΝΑΤΟ με τη Μόσχα.
Το 2019, ο Λευκός Οίκος ήταν σαφής ως προς τους λόγους για τους οποίους απέκλεισε την Τουρκία από το πρόγραμμα, με κόστος για τις ΗΠΑ περίπου μισό δισεκατομμύριο δολάρια.
«Το F-35 δεν μπορεί να συνυπάρξει με μια ρωσική πλατφόρμα συλλογής πληροφοριών που θα χρησιμοποιηθεί για να αντληθούν πληροφορίες σχετικά με τις προηγμένες δυνατότητές του», ανέφερε τότε μια δήλωση του Λευκού Οίκου. «Η Τουρκία αποτελεί μακροχρόνιο και αξιόπιστο εταίρο και σύμμαχο του ΝΑΤΟ για πάνω από 65 χρόνια, αλλά η αποδοχή του S-400 υπονομεύει τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν όλοι οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ μεταξύ τους να απομακρυνθούν από τα ρωσικά συστήματα».
Ωστόσο, ο Τραμπ δεν ένιωθε ποτέ άνετα με αυτή την απόφαση και συχνά κατηγορούσε τον άμεσο προκάτοχό του, τον πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα, για τις συνθήκες που την επέβαλαν. Από την επανεκλογή του, ο Τραμπ έχει εκφράσει, δημόσια και ιδιωτικά, την πρόθεσή του να την ανατρέψει.
Τον περασμένο μήνα, ενώ βρισκόταν στο Οβάλ Γραφείο μαζί με τον Μαρκ Ρούτε, γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, ο Τραμπ ρωτήθηκε για τα F-35 και είπε ότι θα έφερνε στον Ερντογάν ένα δώρο που θα τον έκανε «πολύ ευτυχισμένο». Ο Βανς είπε ότι το ζήτημα είχε παραπεμφθεί στον υπουργό Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ, και πρόσθεσε: «Ο Πιτ και ολόκληρη η ομάδα το εξετάζουν αυτή τη στιγμή, επειδή υπάρχουν ορισμένα πράγματα που πρέπει να πιστοποιήσουμε ότι έχουν συμβεί» αν η κυβέρνηση θέλει «να συμμορφωθεί με την αμερικανική νομοθεσία. Ο πρόεδρος μας ζήτησε να το κάνουμε αυτό».
Ο Τραμπ δήλωσε αργότερα: «Θα το λύσουμε».
Δεν πρόκειται, πάντως, για εύκολο ζήτημα. Τον Ιούνιο του 2025, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, προέβλεψε ότι η αντιπαράθεση με την Τουρκία σχετικά με τα F-35 θα είχε επιλυθεί μέχρι το τέλος του ίδιου έτους και ανέφερε ότι το Κογκρέσο θα υποστήριζε την απόφαση. Ωστόσο, η επίλυση αυτή δεν επήλθε, και ο Τραμπ αντιμετωπίζει πλέον την πιθανότητα το παρόν Κογκρέσο — ή το επόμενο — να μην συμφωνήσει. Ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί, μεταξύ των οποίων και ο γερουσιαστής Τζιμ Ρις από το Αϊντάχο, ο οποίος προεδρεύει της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων, έχουν εκφράσει έντονο σκεπτικισμό.
Μεταξύ των μακροχρόνιων επικριτών της πώλησης των F-35 συγκαταλέγεται ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου. «Η Τουρκία είναι μια σπουδαία χώρα, αλλά κυβερνάται από έναν άνδρα που ζητά ανοιχτά την εξόντωση του Ισραήλ», δήλωσε σε συνέντευξή του στην εκπομπή «Fox & Friends» τη Δευτέρα. «Κατέχει τη μισή Κύπρο, μια χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ. Απειλεί την Ελλάδα, μια άλλη χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ, και μιλά ανοιχτά για την κατάκτηση της Ιερουσαλήμ».
Ο Τραμπ σχεδιάζει να συναντηθεί με τον Ερντογάν αμέσως μετά την άφιξή του από την Ουάσινγκτον την Τρίτη. Στη συνέχεια, αναμένεται να παραστεί σε δείπνο μαζί με άλλους ηγέτες του ΝΑΤΟ. Την Τετάρτη, θα συμμετάσχει σε συνεδρίαση εργασίας και στη συνέχεια θα παραχωρήσει συνέντευξη Τύπου πριν αναχωρήσει από την Τουρκία.
