Η Τζόρτζια Μελόνι υπήρξε για μεγάλο διάστημα μία από τις πιο σταθερές συμμάχους του Ντόναλντ Τραμπ στην Ευρώπη. Απέφευγε τις δημόσιες συγκρούσεις μαζί του, κρατούσε χαμηλούς τόνους ακόμη και όταν οι δηλώσεις του προκαλούσαν αντιδράσεις και επένδυε πολιτικά στη σχέση της με τον Λευκό Οίκο.
Αυτό, όμως, φαίνεται πως αλλάζει.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός πέρασε σε ανοιχτή αντιπαράθεση με τον Αμερικανό πρόεδρο, απαντώντας με σκληρό ύφος σε σχόλια που η ίδια θεώρησε προσωπικά προσβλητικά αλλά και πολιτικά υπονομευτικά για την εικόνα της Ιταλίας.
Η σύγκρουση ξέσπασε μετά τον ισχυρισμό του Τραμπ ότι η Μελόνι τον είχε «παρακαλέσει» για μια φωτογραφία μαζί του στη διάρκεια πρόσφατης συνόδου της G7 στη Γαλλία. Η Μελόνι απέρριψε κατηγορηματικά την εκδοχή του, χαρακτηρίζοντάς την «εντελώς επινοημένη».
Για την Ιταλίδα πρωθυπουργό, το ζήτημα δεν ήταν απλώς προσωπικό. Ήταν θέμα εθνικής αξιοπρέπειας.
Η προσβολή που έγινε πολιτικό ζήτημα
Η Μελόνι έχει χτίσει μεγάλο μέρος της πολιτικής της εικόνας πάνω στην υπεράσπιση της τιμής, της κυριαρχίας και των εθνικών συμφερόντων της Ιταλίας. Γι’ αυτό και τα σχόλια του Τραμπ δεν μπορούσαν να περάσουν ως απλή ειρωνεία.
Στην ιταλική πολιτική σκηνή, η εικόνα μιας πρωθυπουργού που εμφανίζεται να «ζητιανεύει» μια φωτογραφία από ξένο ηγέτη είναι ιδιαίτερα επιβαρυντική. Ακόμη περισσότερο όταν αυτή η πρωθυπουργός προέρχεται από τον εθνικιστικό χώρο και έχει επενδύσει πολιτικά στο αφήγημα της ισχυρής Ιταλίας.
Η απάντησή της ήταν άμεση. Η Μελόνι όχι μόνο διέψευσε τον Τραμπ, αλλά του συνέστησε να ασχοληθεί με τις δικές του δημοσκοπήσεις, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η δική της σχέση μαζί του είχε περισσότερο πολιτικό κόστος παρά όφελος.
Η φράση της ότι το να είναι φίλη του «σίγουρα δεν βοήθησε» τη δημοτικότητά της ήταν ίσως το πιο καθαρό σημάδι ότι η Ρώμη επιχειρεί πλέον να πάρει αποστάσεις.
Από προνομιακή σχέση σε πολιτικό βάρος
Η σχέση Μελόνι–Τραμπ δεν ήταν τυπική. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός είχε εμφανιστεί ως η πιο κοντινή Ευρωπαία ηγέτιδα στο τραμπικό στρατόπεδο. Ήταν η μόνη Ευρωπαία αρχηγός κυβέρνησης που παρευρέθηκε στην ορκωμοσία της δεύτερης θητείας του, ενώ ο Τραμπ την είχε επαινέσει δημόσια με ιδιαίτερα θερμά λόγια.
Η εγγύτητα αυτή, όμως, δεν απέδωσε τα πολιτικά κέρδη που ανέμενε η Ρώμη.
Οι δασμοί των ΗΠΑ στην Ευρωπαϊκή Ένωση έπληξαν και τις ιταλικές εξαγωγές, ενώ η αμερικανοϊσραηλινή στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν προκάλεσε έντονη πίεση στην Ιταλία, κυρίως λόγω της ανόδου στις τιμές της ενέργειας και της ανησυχίας για νέα περιφερειακή αποσταθεροποίηση.
Η κυβέρνηση Μελόνι απέφυγε αρχικά να καταδικάσει ευθέως την επίθεση, όμως αρνήθηκε να επιτρέψει τη χρήση ιταλικών βάσεων στη Σικελία για τον ανεφοδιασμό αμερικανικών αεροσκαφών που συμμετείχαν στην επιχείρηση.
Αυτό εξόργισε τον Τραμπ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος κατηγόρησε τη Μελόνι ότι «δεν έχει θάρρος», ενώ συνέδεσε τη στάση της με τη δημοτικότητά της στην Ιταλία. Η σύγκρουση έγινε ακόμη πιο έντονη όταν ο Τραμπ επιτέθηκε και στον Πάπα Λέοντα, ο οποίος είχε επικρίνει τον πόλεμο στο Ιράν. Η Μελόνι χαρακτήρισε την επίθεση στον Ποντίφικα «απαράδεκτη».
Ο Τραμπ γίνεται τοξικός στην Ευρώπη
Το πολιτικό περιβάλλον στην Ευρώπη έχει αλλάξει. Ο Τραμπ μπορεί να διατηρεί ισχυρή επιρροή στις ΗΠΑ, όμως σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η στενή ταύτιση μαζί του έχει γίνει πολιτικό βάρος.
Ακόμη και για δεξιές ή συντηρητικές δυνάμεις, ο Αμερικανός πρόεδρος θεωρείται πλέον εκλογικά τοξικός. Η ρητορική του απέναντι στους συμμάχους, οι εμπορικές του επιθέσεις, η στάση του απέναντι στο ΝΑΤΟ και η απρόβλεπτη εξωτερική πολιτική του δυσκολεύουν όσους Ευρωπαίους ηγέτες είχαν επενδύσει σε προνομιακή σχέση μαζί του.
Για τη Μελόνι, η δημόσια σύγκρουση μπορεί να λειτουργήσει ως ευκαιρία. Της επιτρέπει να εμφανιστεί ως ηγέτιδα που αντιστέκεται σε έναν ισχυρότερο σύμμαχο όταν εκείνος προσβάλλει την Ιταλία.
Η εικόνα της «μικρότερης χώρας» που απαντά σε έναν πολιτικό εκφοβισμό από την Ουάσινγκτον είναι ένα αφήγημα που μπορεί να λειτουργήσει θετικά στην ιταλική κοινή γνώμη.
Η δύσκολη επόμενη ημέρα για τη Ρώμη
Παρά τα πιθανά εσωτερικά οφέλη, η ρήξη δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα στη στρατηγική της Μελόνι. Η εξωτερική πολιτική της Ιταλίας τα τελευταία χρόνια στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στην ιδέα ότι η Ρώμη θα μπορούσε να αξιοποιήσει τη στενή σχέση με τον Τραμπ για να αποκτήσει μεγαλύτερο βάρος στις σχέσεις με τις Βρυξέλλες και την Ουάσινγκτον. Τώρα αυτή η γραμμή βρίσκεται σε κρίση.
Η Μελόνι πρέπει να αποστασιοποιηθεί από τον Τραμπ χωρίς να φανεί ότι αλλάζει στρατόπεδο απότομα. Πρέπει να προστατεύσει την εικόνα της στην Ιταλία, αλλά και να αποφύγει αμερικανικά αντίποινα σε οικονομικό ή διπλωματικό επίπεδο. Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια επένδυσε επί χρόνια στη σχέση με τον Τραμπ. Δεν μπορεί εύκολα να εμφανιστεί ως πολιτικός αντίπαλός του χωρίς να δεχθεί την κατηγορία της μεταστροφής. Γι’ αυτό η Ρώμη κινείται πλέον σε λεπτή γραμμή: αρκετή απόσταση για να μη φθείρεται εσωτερικά, αλλά όχι τόσο μεγάλη ώστε να διαρρήξει πλήρως τις σχέσεις με την Ουάσινγκτον.
Η σύγκρουση Μελόνι–Τραμπ δεν είναι απλώς ένα επεισόδιο προσωπικής έντασης. Είναι ένδειξη μιας βαθύτερης αλλαγής στις σχέσεις της ευρωπαϊκής δεξιάς με τον τραμπισμό.
Για χρόνια, η Μελόνι θεωρούσε ότι η εγγύτητα με τον Τραμπ μπορούσε να της δώσει διεθνές βάρος. Τώρα ανακαλύπτει ότι αυτή η σχέση μπορεί να γίνει πολιτικό βαρίδι. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός δεν εγκαταλείπει απαραίτητα τον ιδεολογικό της χώρο. Εγκαταλείπει, όμως, την εικόνα της απόλυτης ευθυγράμμισης με τον Τραμπ. Και αυτό δείχνει κάτι ευρύτερο: στην Ευρώπη, ακόμη και για τη δεξιά, ο Τραμπ δεν είναι πια μόνο σύμμαχος. Είναι και ρίσκο.
