Νέα στοιχεία για το υπό διαμόρφωση πλαίσιο συμφωνίας ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν βλέπουν το φως της δημοσιότητας, την ώρα που η Τεχεράνη δεν έχει ακόμη λάβει τελική πολιτική απόφαση.
Σύμφωνα με ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο που μίλησε στο Reuters, το προσχέδιο μνημονίου προβλέπει σειρά αμοιβαίων κινήσεων, με επίκεντρο το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, την αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων και το «πάγωμα» κρίσιμων πυρηνικών δραστηριοτήτων μέχρι την τελική συμφωνία.
Το προσχέδιο δεν ισοδυναμεί με οριστική συμφωνία. Αντιθέτως, φαίνεται να λειτουργεί ως ενδιάμεσο πλαίσιο, που θα ανοίξει τον δρόμο για τεχνικές διαπραγματεύσεις τις επόμενες εβδομάδες.
Άνοιγμα του Ορμούζ και άρση του αποκλεισμού
Πρώτο και κρισιμότερο σημείο είναι το Στενό του Ορμούζ.
Σύμφωνα με τον Ιρανό αξιωματούχο, η Τεχεράνη θα δεσμευθεί να ανοίξει άμεσα το πέρασμα για όλα τα εμπορικά πλοία, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό.
Η πρόβλεψη αυτή θεωρείται κεντρική για τη διεθνή αγορά ενέργειας, καθώς το Ορμούζ αποτελεί μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου.
$25 δισ. από παγωμένα ιρανικά assets
Το δεύτερο μεγάλο σημείο αφορά την αποδέσμευση κεφαλαίων.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι ΗΠΑ συμφωνούν στο προσχέδιο να απελευθερωθούν 25 δισ. δολάρια από παγωμένα ιρανικά assets.
Η διαδικασία φέρεται να μπορεί να γίνει μέσω άμεσων μεταφορών μετρητών, συνεργασίας περιφερειακών χωρών και χρηματοπιστωτικών πιστωτικών γραμμών.
Για την Τεχεράνη, το ζήτημα των παγωμένων κεφαλαίων αποτελεί βασική προϋπόθεση, καθώς συνδέεται άμεσα με την οικονομική ανάσα που επιδιώκει να εξασφαλίσει μέσα από τη συμφωνία.
Προσωρινή άρση πετρελαϊκών κυρώσεων
Το προσχέδιο προβλέπει επίσης ότι η Ουάσινγκτον θα προχωρήσει σε προσωρινή άρση ή εξαίρεση από κυρώσεις στον ιρανικό πετρελαϊκό τομέα.
Αυτό θα επιτρέψει στο Ιράν να πουλήσει πετρέλαιο για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και να εισπράξει τα σχετικά έσοδα.
Η ρύθμιση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς δίνει στην Τεχεράνη πρόσβαση σε έσοδα από εξαγωγές, χωρίς να σημαίνει ακόμη πλήρη και μόνιμη άρση του καθεστώτος κυρώσεων.
Καμία νέα κύρωση μέχρι την τελική συμφωνία
Ένα ακόμη σημείο του προσχεδίου είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις στο Ιράν μέχρι να επιτευχθεί τελική συμφωνία.
Η δέσμευση αυτή λειτουργεί ως προσωρινή εγγύηση σταθερότητας για την Τεχεράνη, ώστε οι διαπραγματεύσεις να συνεχιστούν χωρίς νέα οικονομική πίεση από την Ουάσινγκτον.
Ωστόσο, η ρήτρα αυτή δεν σημαίνει ότι αίρονται όλες οι υπάρχουσες κυρώσεις. Αντιθέτως, φαίνεται να αφορά τη μη επιβολή νέων μέτρων κατά τη μεταβατική περίοδο.
Πυρηνικό status quo από το Ιράν
Στο πυρηνικό σκέλος, η Τεχεράνη φέρεται να συμφωνεί να διατηρήσει το υπάρχον status quo έως την επίτευξη τελικής συμφωνίας.
Αυτό σημαίνει, σύμφωνα με την ιρανική πηγή, ότι δεν θα υπάρξει νέος εμπλουτισμός ουρανίου ούτε επέκταση πυρηνικών εγκαταστάσεων κατά τη μεταβατική περίοδο.
Η πρόβλεψη αυτή είναι κρίσιμη για την Ουάσινγκτον, καθώς επιχειρεί να βάλει φρένο σε οποιαδήποτε περαιτέρω πρόοδο του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος όσο συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις.
Το ουράνιο θα αραιωθεί μέσα στο Ιράν
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναφορά στο απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.
Σύμφωνα με τον Ιρανό αξιωματούχο, οι ΗΠΑ συμφωνούν στο προσχέδιο ώστε η Τεχεράνη να αραιώσει το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου εντός του Ιράν, με τον ακριβή μηχανισμό να συζητείται μέσα στις επόμενες 60 ημέρες.
Το σημείο αυτό δείχνει ότι το ζήτημα του ουρανίου δεν έχει κλείσει οριστικά. Αντιθέτως, παραμένει ένα από τα πιο δύσκολα τεχνικά και πολιτικά θέματα της διαπραγμάτευσης.
Δέσμευση ότι δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο
Το προσχέδιο περιλαμβάνει και ρητή δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα παράγει ούτε θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Η διατύπωση αυτή έχει ιδιαίτερο βάρος για την αμερικανική πλευρά, καθώς επιτρέπει στην Ουάσινγκτον να παρουσιάσει το πλαίσιο ως συμφωνία που βάζει όριο στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Για την Τεχεράνη, η δέσμευση αυτή δεν αποκλίνει από την πάγια θέση της ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα έχει ειρηνικό χαρακτήρα.
Συμφωνία κοντά, αλλά όχι τελική
Παρά τα νέα στοιχεία, η εικόνα παραμένει αβέβαιη.
Η Τεχεράνη συνεχίζει να εξετάζει πολιτικά, νομικά και τεχνικά ζητήματα, ενώ οι διαπραγματευτές από το Κατάρ βρίσκονται στην ιρανική πρωτεύουσα για να βοηθήσουν στην οριστικοποίηση του πλαισίου.
Το προσχέδιο δείχνει ότι οι δύο πλευρές έχουν πλησιάσει σε ένα κοινό κείμενο. Δεν δείχνει, όμως, ότι η συμφωνία έχει κλείσει.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν οι όροι για το Ορμούζ, τα $25 δισ., το πετρέλαιο και το ουράνιο μπορούν να εγκριθούν πολιτικά τόσο στην Ουάσινγκτον όσο και στην Τεχεράνη, χωρίς να προκαλέσουν νέα εσωτερική ή περιφερειακή κρίση.
