Το νησί Χαργκ έχει μπει ξανά στο επίκεντρο της αμερικανικής στρατιωτικής σκέψης, καθώς θεωρείται το πιο κρίσιμο σημείο της πετρελαϊκής υποδομής του Ιράν. Πρόκειται για έναν στόχο που, αν τεθεί εκτός λειτουργίας ή περάσει υπό αμερικανικό έλεγχο, θα μπορούσε να προκαλέσει τεράστιο πλήγμα στην ιρανική οικονομία.
Την ίδια στιγμή, όμως, η κατάληψή του θεωρείται από τις πιο επικίνδυνες επιλογές που βρίσκονται στο τραπέζι. Γι’ αυτό και, σύμφωνα με αμερικανικό μέσο, τα σχέδια για πιθανή επιχείρηση στο Χαργκ υπάρχουν εδώ και μήνες, αλλά παραμένουν επιλογή «τελικού σταδίου».
Ο λόγος είναι απλός: το Χαργκ μπορεί να είναι το πιο ευάλωτο οικονομικό σημείο του Ιράν, αλλά ταυτόχρονα είναι και ένας στόχος που θα μπορούσε να παγιδεύσει τις ΗΠΑ σε μια πολύ ακριβή και αιματηρή επιχείρηση.
Η «καρωτίδα» των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου
Το Χαργκ βρίσκεται στον Περσικό Κόλπο, ανοιχτά των ιρανικών ακτών, και εδώ και δεκαετίες αποτελεί τον βασικό κόμβο εξαγωγής ιρανικού πετρελαίου.
Η σημασία του δεν είναι συμβολική. Είναι απολύτως πρακτική και οικονομική. Από εκεί περνά η συντριπτική πλειονότητα των εξαγωγών αργού πετρελαίου του Ιράν, με διεθνείς εκτιμήσεις να τοποθετούν το ποσοστό περίπου στο 90% ή και υψηλότερα.
Αυτό σημαίνει ότι το Χαργκ δεν είναι απλώς ένα ακόμη νησί με στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Είναι ο βασικός μηχανισμός μέσω του οποίου το Ιράν μετατρέπει το πετρέλαιό του σε έσοδα, συνάλλαγμα και κρατική αντοχή.
Το νησί διαθέτει βαθιά νερά, κάτι που επιτρέπει τη φόρτωση πολύ μεγάλων δεξαμενόπλοιων, ενώ συνδέεται με αγωγούς που μεταφέρουν πετρέλαιο από τα μεγάλα κοιτάσματα της ενδοχώρας. Με άλλα λόγια, το Ιράν έχει χτίσει γύρω από το Χαργκ ένα μεγάλο μέρος της πετρελαϊκής του αρχιτεκτονικής.
Αν το Χαργκ τεθεί εκτός λειτουργίας για μεγάλο διάστημα, η Τεχεράνη δεν χάνει απλώς ένα λιμάνι. Χάνει τον βασικό δρόμο μέσω του οποίου διοχετεύει το αργό της στις διεθνείς αγορές.
Γιατί το Χαργκ είναι τόσο δελεαστικός στόχος
Για την Ουάσινγκτον, το Χαργκ έχει μια προφανή στρατηγική αξία: χτυπώντας ή ελέγχοντας το νησί, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να ασκήσουν τεράστια οικονομική πίεση στο Ιράν.
Σύμφωνα με την αμερικανική λογική, η κατάληψη του νησιού ή η καταστροφή κρίσιμων ενεργειακών υποδομών του θα μπορούσε να μειώσει δραστικά τα έσοδα της Τεχεράνης. Αυτό, με τη σειρά του, θα περιόριζε την ικανότητα του Ιράν να χρηματοδοτεί τον πόλεμο, τις ένοπλες δυνάμεις του και τα περιφερειακά δίκτυα επιρροής του.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε πως οι ΗΠΑ θα χτυπήσουν «πολύ σκληρά» και ότι κάποια στιγμή θα επιδιώξουν να πάρουν τον έλεγχο του Χαργκ και άλλων ενεργειακών υποδομών του Ιράν.
Η απειλή έχει διπλή στόχευση. Από τη μία, λειτουργεί ως μήνυμα προς την Τεχεράνη ότι οι ΗΠΑ μπορούν να χτυπήσουν εκεί που πονάει περισσότερο. Από την άλλη, είναι και διαπραγματευτικό εργαλείο: η Ουάσινγκτον δείχνει ότι μπορεί να απειλήσει την οικονομική επιβίωση του ιρανικού καθεστώτος.
Γιατί όμως παραμένει έσχατη λύση
Παρά τη στρατηγική του αξία, το Χαργκ δεν είναι εύκολος στόχος. Η κατάληψή του δεν θα ήταν ένα απλό αεροπορικό πλήγμα, αλλά μια σύνθετη στρατιωτική επιχείρηση που θα απαιτούσε πιθανότατα χερσαίες δυνάμεις, προστασία από αέρος και θαλάσσης, συνεχή ανεφοδιασμό και δυνατότητα παραμονής στο νησί.
Αυτό αλλάζει τα πάντα.
Ένα αεροπορικό πλήγμα μπορεί να ολοκληρωθεί σε λίγες ώρες. Μια κατοχή, όμως, απαιτεί διατήρηση δυνάμεων σε ένα νησί κοντά στο ιρανικό έδαφος, μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η Τεχεράνη διαθέτει πυραύλους, drones, ναυτικές δυνατότητες και μέσα ασύμμετρης πίεσης.
Το πραγματικό πρόβλημα για τις ΗΠΑ δεν θα ήταν μόνο να μπουν στο Χαργκ. Θα ήταν να μείνουν εκεί.
Αμερικανικές δυνάμεις πάνω στο νησί θα μπορούσαν να βρεθούν εκτεθειμένες σε ιρανικά πυραυλικά πλήγματα, επιθέσεις με drones, κορεσμό αεράμυνας και χτυπήματα από την απέναντι ακτή. Η γεωγραφία ευνοεί την πίεση της Τεχεράνης, καθώς το Ιράν θα επιχειρούσε να μετατρέψει την αμερικανική παρουσία σε καθημερινό κόστος.
Ο κίνδυνος απωλειών και το πολιτικό κόστος
Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που το Πεντάγωνο εμφανίζεται επιφυλακτικό. Μια επιχείρηση κατάληψης θα μπορούσε να προκαλέσει βαριές απώλειες, όχι μόνο κατά την αρχική φάση, αλλά και στη συνέχεια, όσο οι αμερικανικές δυνάμεις θα προσπαθούσαν να κρατήσουν το νησί.
Για έναν Αμερικανό πρόεδρο, μια τέτοια επιχείρηση μπορεί να φαίνεται ελκυστική ως επίδειξη ισχύος. Αν όμως οδηγήσει σε νεκρούς Αμερικανούς στρατιώτες, σε παρατεταμένη σύγκρουση και σε εικόνες πολέμου χωρίς σαφή έξοδο, τότε το πολιτικό κόστος μπορεί να γίνει τεράστιο.
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη παγίδα: ένα χτύπημα στο Χαργκ μπορεί να παρουσιαστεί ως κίνηση που γονατίζει το Ιράν, αλλά μια κατοχή του νησιού μπορεί να μετατραπεί σε σύγκρουση φθοράς για τις ΗΠΑ.
Ο φόβος για ενεργειακό σοκ
Υπάρχει και ένας δεύτερος μεγάλος κίνδυνος: η παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Το Χαργκ συνδέεται άμεσα με τα Στενά του Ορμούζ, από όπου περνά τεράστιο μέρος του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Αν οι ΗΠΑ χτυπήσουν την πετρελαϊκή υποδομή του νησιού ή επιχειρήσουν να το καταλάβουν, η Τεχεράνη θα μπορούσε να απαντήσει όχι μόνο στρατιωτικά, αλλά και ενεργειακά.
Η απάντηση θα μπορούσε να περιλαμβάνει επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια, απειλές κατά περιφερειακών ενεργειακών εγκαταστάσεων, πίεση στα Στενά του Ορμούζ ή χτυπήματα σε υποδομές συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, η σύγκρουση δεν θα έμενε περιορισμένη στο Χαργκ. Θα μπορούσε να εξελιχθεί σε περιφερειακή ενεργειακή κρίση με παγκόσμιες συνέπειες στις τιμές του πετρελαίου, στη ναυσιπλοΐα, στην ασφάλιση πλοίων και στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Γιατί οι ΗΠΑ δεν έχουν μόνο μία επιλογή
Ένας ακόμη λόγος που το Χαργκ παραμένει έσχατη λύση είναι ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν και άλλα εργαλεία πίεσης.
Μπορούν να συνεχίσουν αεροπορικά πλήγματα σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις, να ενισχύσουν ναυτικό αποκλεισμό, να πιέσουν μέσω κυρώσεων, να στοχεύσουν δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο ή να χρησιμοποιήσουν την απειλή του Χαργκ ως διαπραγματευτικό χαρτί.
Με άλλα λόγια, η Ουάσινγκτον μπορεί να επιδιώξει τον οικονομικό στραγγαλισμό του Ιράν χωρίς να περάσει αμέσως στο πιο επικίνδυνο σενάριο: την αποστολή στρατευμάτων σε ένα νησί που θα πρέπει μετά να υπερασπιστεί.
Αυτό εξηγεί γιατί, σύμφωνα με αμερικανικό μέσο, το σχέδιο υπάρχει αλλά αναβάλλεται. Δεν απορρίπτεται επειδή δεν θα πονούσε το Ιράν. Αντιθέτως, θα το πονούσε πολύ. Αναβάλλεται επειδή το κόστος για τις ΗΠΑ μπορεί να αποδειχθεί δυσανάλογο.
Το δίλημμα της Ουάσινγκτον
Το Χαργκ είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα στόχου που είναι ταυτόχρονα εξαιρετικά σημαντικός και εξαιρετικά επικίνδυνος.
Από τη μία πλευρά, αποτελεί το κέντρο βάρους της ιρανικής πετρελαϊκής οικονομίας. Από την άλλη, η κατάληψή του θα μπορούσε να ανοίξει έναν νέο κύκλο πολέμου, με αβέβαιη διάρκεια, υψηλό ρίσκο απωλειών και σοβαρές συνέπειες στις αγορές ενέργειας.
Η βασική ερώτηση για την Ουάσινγκτον δεν είναι αν το Χαργκ έχει αξία. Έχει τεράστια. Η ερώτηση είναι αν η κατάληψή του θα έφερνε γρήγορη στρατηγική νίκη ή αν θα έβαζε τις ΗΠΑ σε μια σύγκρουση που το Ιράν θα μπορούσε να παρατείνει και να αξιοποιήσει.
Γι’ αυτό το νησί παραμένει στο τραπέζι, αλλά ως επιλογή έσχατης λύσης. Είναι το σημείο που μπορεί να γονατίσει την ιρανική οικονομία, αλλά και το σημείο που μπορεί να μετατρέψει μια αμερικανική επιχείρηση πίεσης σε έναν πόλεμο χωρίς εύκολη έξοδο.
