Σοκαριστικές αποκαλύψεις για τη διάρκεια της πολιορκίας του Σαράγεβο φέρνει στο φως βιβλίο που υποστηρίζει ότι ένοπλοι «τουρίστες» ταξίδευαν από διάφορες χώρες, προκειμένου να συμμετάσχουν σε ένα φρικιαστικό «ανθρώπινο σαφάρι», πυροβολώντας αμάχους για διασκέδαση κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Βοσνία.
Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, εύποροι επισκέπτες από τη Ρωσία, τον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποιούσαν ταξίδια στο Σαράγεβο μεταξύ 1992 και 1995 και πλήρωναν Σέρβους μαχητές, ώστε να συμμετέχουν στο λεγόμενο «Sarajevo Safari». Οι καταγγελίες αφορούν την αιματηρή σύγκρουση που κόστισε τη ζωή σε περισσότερους από 11.500 αμάχους.
Οι αναφορές αυτές είχαν παρουσιαστεί και σε ντοκιμαντέρ του 2022, το οποίο υποστήριζε ότι Δυτικοί τουρίστες, ανάμεσά τους Βρετανοί, Γερμανοί, Ισπανοί και Ιταλοί, καθώς και ελεύθεροι σκοπευτές από τη Ρωσία, τις ΗΠΑ και τον Καναδά, κατέβαλαν ακόμα μεγαλύτερα ποσά για να πυροβολούν παιδιά.
Το βιβλίο «Pay and Shoot» του Κροάτη δημοσιογράφου, Ντομάγκοϊ Μάργκετιτς, περιλαμβάνει, σύμφωνα με δημοσίευμα των Times, έγγραφα που παραδόθηκαν στον συγγραφέα από Βόσνιο αξιωματικό πληροφοριών πριν από τη δολοφονία του το 1996. Ο Νεντζάντ Ούγκλιεν φέρεται να είχε συγκεντρώσει στοιχεία για το αποκαλούμενο «σαφάρι», μεταξύ των οποίων αρχεία που έδειχναν ότι οι ξένοι πλήρωναν στους Σέρβους χειριστές τους 80.000 μάρκα, ποσό που αντιστοιχούσε σε σχεδόν 35.000 λίρες εκείνης της εποχής, για να πυροβολούν άνδρες και γυναίκες μέσης ηλικίας.
Σύμφωνα με το βιβλίο, οι νεαρές γυναίκες είχαν υψηλότερη «τιμή», που έφτανε τα 95.000 μάρκα, ενώ οι πιο ακριβοί «στόχοι» ήταν οι έγκυες γυναίκες, για τις οποίες το ποσό ανερχόταν στα 110.000 μάρκα. Ο Μάργκετιτς δήλωσε πως «ο Ούγκλιεν έγραψε επίσης ότι οι ξένοι ανταγωνίζονταν μεταξύ τους για το ποιος θα πυροβολήσει τις πιο όμορφες γυναίκες».
Ο Βόσνιος πράκτορας φέρεται να είχε συνομιλήσει με μέλη της πολιτοφυλακής των Σερβοβόσνιων που φιλοξενούσαν τους ξένους ελεύθερους σκοπευτές, με «πολλούς» να υποστηρίζουν ότι ανάμεσα στους συμμετέχοντες βρισκόταν και μέλος ευρωπαϊκής βασιλικής οικογένειας. «Έφτανε με ελικόπτερο, έμενε στη Βόγκοστσα κοντά στο Σαράγεβο και ήθελε να πυροβολεί παιδιά», φέρεται να ανέφερε.
Το βιβλίο υποστηρίζει ακόμα ότι η ιδέα για το «σαφάρι» προήλθε από την Κροατία και όχι από τη Σερβία και ότι εμπλεκόταν Κροάτης που είχε εργαστεί παλαιότερα στις γιουγκοσλαβικές μυστικές υπηρεσίες. Παράλληλα, ο Μάργκετιτς υιοθετεί προηγούμενους ισχυρισμούς σύμφωνα με τους οποίους η αδιάκριτη αιματοχυσία εκείνων των ετών ενδέχεται να μην προερχόταν αποκλειστικά από τις πολιτοφυλακές των Σερβοβόσνιων, αλλά και από απλούς πολίτες που αναζητούσαν συγκινήσεις.
Τον Νοέμβριο του 2025, οι ιταλικές αρχές ξεκίνησαν έρευνα για τις καταγγελίες, με επιζώντες να εκφράζουν την ελπίδα ότι η αλήθεια θα αποκαλυφθεί έπειτα από δεκαετίες φημών γύρω από την αξιοπιστία των ισχυρισμών.
Το 2007, ο Τζον Τζόρνταν, πρώην πεζοναύτης των ΗΠΑ, κατέθεσε στη Χάγη ενώπιον του ad hoc διεθνούς ποινικού δικαστηρίου για την πρώην Γιουγκοσλαβία, που λειτουργούσε υπό τον ΟΗΕ. Ο βετεράνος έκανε σοκαριστικές αναφορές για την περίοδο που εργαζόταν εθελοντικά ως πυροσβέστης του ΟΗΕ στο Σαράγεβο, την πρωτεύουσα της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, από το 1992 έως το 1995.
Η κρίση ξέσπασε όταν οι σερβοβοσνιακές δυνάμεις, αντιδρώντας στην απόφαση της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης να αποχωρήσει από την ομοσπονδιακή Γιουγκοσλαβία, πολιόρκησαν την πόλη για 44 μήνες, διακόπτοντας την τροφοδοσία, την ηλεκτροδότηση και βομβαρδίζοντας ολόκληρες συνοικίες με πυροβολικό και όλμους.
Ο Τζόρνταν εγκαταστάθηκε στο Σαράγεβο κατά τη διάρκεια της μακρύτερης πολιορκίας στη σύγχρονη ιστορία του πολέμου, προκειμένου να βοηθήσει αμάχους, και αργότερα κατέθεσε για τις φρικαλεότητες που, όπως είπε, είδε με τα μάτια του. Η δίκη οδήγησε στην καταδίκη του Σερβοβόσνιου στρατηγού, Ντραγκόμιρ Μιλόσεβιτς, σε κάθειρξη 33 ετών για φόνο, απάνθρωπη μεταχείριση και επίβλεψη εκστρατείας τρόμου που σκότωσε χιλιάδες ανθρώπους, κυρίως μουσουλμάνους.
Κατά την κατάθεσή του, ο Τζόρνταν αναφέρθηκε σε σειρά ωμοτήτων, συμπεριλαμβανομένης της αδιάκριτης στοχοποίησης άοπλων κατοίκων από τους Σέρβους, όπως αναφέρει η Daily Mail. Ο ίδιος τραυματίστηκε από πυροβολισμό στο στήθος, ενώ ανταποκρινόταν σε πυρκαγιά στην πρώτη γραμμή της πόλης, βόρεια της περιοχής Γκρμπάβιτσα που βρισκόταν υπό τον έλεγχο των Σερβοβόσνιων.
Κατέθεσε ακόμα ότι οι Σέρβοι σκοπευτές φαίνονταν να στοχεύουν σκόπιμα τα νεότερα μέλη μιας οικογένειας, προκειμένου να «προκαλέσουν τον μεγαλύτερο πόνο στους επιζώντες». Όπως δήλωσε: «Αν περπατούσαν μαζί ένας ενήλικας και ένα παιδί, πυροβολούσαν το παιδί. Αν περπατούσε μια οικογένεια, στόχευαν το νεότερο μέλος. Σε μια ομάδα κοριτσιών, φαινόταν πως πυροβολούσαν τις πιο όμορφες».
Στη συνέχεια προχώρησε σε ακόμα μία σοβαρή καταγγελία, η οποία δεν έχει αποδειχθεί δικαστικά, υποστηρίζοντας ότι το Σαράγεβο ήταν γεμάτο από «τουρίστες σκοπευτές» εξοπλισμένους με κυνηγετικά όπλα, οι οποίοι είχαν ταξιδέψει από το εξωτερικό και πλήρωναν αδρά για να πυροβολούν στο πλευρό των Σέρβων ως μορφή ψυχαγωγίας του Σαββατοκύριακου.
«Είχα δει περισσότερες από μία φορές άτομα που δεν έμοιαζαν ντόπιοι από την ενδυμασία τους, από τα όπλα που κρατούσαν και από τον τρόπο με τον οποίο τους καθοδηγούσαν οι ντόπιοι», κατέθεσε ο Τζόρνταν στο δικαστήριο. Όταν ρωτήθηκε να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες, ανέφερε ότι οι συγκεκριμένοι «τουρίστες σκοπευτές» φορούσαν συνδυασμό πολιτικής και στρατιωτικής ενδυμασίας, κάτι που τους ξεχώριζε από τους Σέρβους μαχητές, ενώ έφεραν όπλα περισσότερο κατάλληλα «για κυνήγι αγριογούρουνου στον Μέλανα Δρυμό παρά για αστικό πόλεμο στα Βαλκάνια».
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι ξένοι έμοιαζαν «εντελώς άγνωστοι» με την πόλη και συχνά συνοδεύονταν σχεδόν «χέρι χέρι» από άτομα που γνώριζαν καλά την περιοχή. Ωστόσο, η μαρτυρία του θεωρήθηκε αδύναμη, καθώς παραδέχτηκε ότι «δεν είδε ποτέ πραγματικά κάποιον να πυροβολεί», αν και επέμενε πως είχε δει ένοπλους ξένους στις περιοχές γύρω από την Γκρμπάβιτσα και άλλες συνοικίες.
Παρά ταύτα, οι καταγγελίες του δεν ξεχάστηκαν και συνέχισαν να προκαλούν ενδιαφέρον και εικασίες με την πάροδο των ετών. Το 2022, ο Σλοβένος σκηνοθέτης, Μίραν Ζουπάνιτς, κυκλοφόρησε το ντοκιμαντέρ «Sarajevo Safari», συγκεντρώνοντας μαρτυρίες ανθρώπων που υποστήριζαν ότι είχαν δει παρόμοιες δραστηριότητες από κοντά.
Ένας από τους συμμετέχοντες στο ντοκιμαντέρ ήταν ανώνυμος Σλοβένος, ο οποίος εργαζόταν ως αξιωματικός πληροφοριών για τις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια των πολέμων στα Βαλκάνια και ισχυρίστηκε ότι είχε επισκεφθεί τη Βοσνία περίπου 35 φορές μεταξύ 1992 και 1994.
Περιγράφοντας τους ξένους που συμμετείχαν στο αποκαλούμενο «σαφάρι», από τα οποία είπε ότι είχε παρακολουθήσει επτά, ανέφερε ότι προέρχονταν από τα «ανώτερα κοινωνικά στρώματα». «Αυτοί οι άνθρωποι σίγουρα δεν ήταν συνηθισμένοι άνθρωποι. Ήταν άτομα σε υψηλές θέσεις, προστατευμένα… άνθρωποι που, αφού είχαν τα πάντα, αναζητούσαν άλλη μία συγκίνηση, λέγοντας στον εαυτό τους: “Γιατί να μην πυροβολήσω τώρα ένα παιδί ή έναν ενήλικα στο Σαράγεβο και να αντλήσω άλλη μία ευχαρίστηση; Δεν θα σκοτώνω μόνο ζώα“», ανέφερε.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι δεν έμαθε ποτέ τα ακριβή ποσά που καταβάλλονταν, αλλά υποστήριξε ότι «ήταν τρομερά ακριβά» και ότι «η τιμή ήταν υψηλότερη για ένα παιδί».
Σε εκτενή περιγραφή, ο μάρτυρας αφηγήθηκε ότι προσκλήθηκε σε ένα από τα «σαφάρι» και μεταφέρθηκε με στρατιωτικό SUV, αφού πρώτα του δόθηκαν αλεξίσφαιρο γιλέκο, κράνος και πράσινη στολή. Όπως είπε, του ανέφεραν ότι θα του έδειχναν τις θέσεις των στρατιωτών τους, ωστόσο το όχημα σταμάτησε μπροστά από ένα κτίριο και τότε παρατήρησε κάτι περίεργο σχετικά με τους υποτιθέμενους στρατιώτες.
«Εκεί είδα τρεις κυρίους, των οποίων τα πρόσωπα μου έδειξαν αμέσως ότι δεν ήταν από τη Βοσνία, ούτε Σέρβοι, ούτε Μαυροβούνιοι, αλλά από τη Δύση. Ο ένας έμοιαζε ακόμη και Ρώσος. Φαινόταν πως ήταν προετοιμασμένοι και ότι κάτι επρόκειτο να συμβεί. Στην αρχή νόμιζα ότι ήταν ξένοι δημοσιογράφοι, αλλά μετά κατάλαβα. Αυτοί οι άνθρωποι ανυπομονούσαν να έρθουν και να κάνουν κάτι», ανέφερε.
Ο μάρτυρας περιέγραψε πως η ομάδα μεταφέρθηκε από τα SUV σε δύο «καμουφλαρισμένα» δωμάτια, όπου οι συμμετέχοντες, με τη βοήθεια παρατηρητών, πυροβολούσαν αμάχους από εναλλασσόμενες θέσεις, ανάμεσά τους γυναίκες και παιδιά.
«Έμεινα σοκαρισμένος από το σαφάρι. Είναι η κορύφωση της διαστροφής. Τόσο βίαιες και απάνθρωπες δολοφονίες», δήλωσε ο πρώην αξιωματικός πληροφοριών. Όπως είπε, του προτάθηκε ακόμη και να συμμετάσχει. «Σε ενδιαφέρει κάτι γεμάτο αδρεναλίνη;», φέρεται να τον ρώτησε ένας αξιωματούχος, πρόταση που, όπως ισχυρίστηκε, αρνήθηκε.
«Είχα τα δικά μου κιάλια και μπορούσα να δω. Αφού ο άνδρας πυροβόλησε, το άτομο έπεσε κάτω. Οι περισσότεροι χτυπήθηκαν στο στήθος, επειδή το κεφάλι είναι πιο δύσκολος στόχος. Όμως είδα και πυροβολισμό στο κεφάλι. Από αυτό κατάλαβα ότι ήταν πολύ καλοί κυνηγοί», ανέφερε ο πρώην πράκτορας, περιγράφοντας ένα από τα περιστατικά.
Ο ανώνυμος μάρτυρας υποστήριξε ότι οι Σέρβοι τού ζήτησαν «να μην επαναλάβει ποτέ» όσα είδε, χαρακτηρίζοντας τα περιστατικά ως τη «σκοτεινή πλευρά» του πολέμου. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι εύποροι τουρίστες έμοιαζαν ατάραχοι απέναντι στη φρίκη που, όπως ισχυρίστηκε, εκτυλισσόταν μπροστά τους. «Έκανες τον πυροβολισμό-τρόπαιο και επέστρεφες σπίτι», είπε χαρακτηριστικά.
Από την πλευρά τους, Σέρβοι βετεράνοι πολέμου έχουν αρνηθεί τις καταγγελίες.
