Μια μητέρα στέκεται μπροστά στα συντρίμμια και φωνάζει για την κόρη της, περιμένοντας επί ημέρες τα συνεργεία διάσωσης να ανασύρουν το παιδί της από τα ερείπια του διαμερίσματος όπου ζούσε, στην περιοχή Ρεσαλάτ, μια κατοικημένη συνοικία στην ανατολική Τεχεράνη. «Δεν έχουν το προσωπικό για να τη βγάλουν», λέει. «Η κόρη μου είναι κάτω από τα χαλάσματα… φοβάται το σκοτάδι». Λίγες ημέρες αργότερα, τόσο η κόρη όσο και το παιδί της εντοπίστηκαν νεκρές κάτω από τα ερείπια, ενώ ο σύζυγος επέζησε.
Εδώ και έναν μήνα, το Ιράν βρίσκεται σε πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, που πραγματοποιούν επιθέσεις σε στόχους που συνδέονται με το καθεστώς σε ολόκληρη τη χώρα. Ωστόσο, οι επιθέσεις αυτές έχουν σοβαρές συνέπειες και για τους αμάχους που ζουν κοντά στους στόχους, οι οποίοι βρίσκονται παγιδευμένοι ανάμεσα στους βομβαρδισμούς και σε ένα κατασταλτικό καθεστώς, το οποίο είχε ήδη απαντήσει με αιματηρή καταστολή σε αντικυβερνητικές διαδηλώσεις τον Ιανουάριο.
Η έρευνα του BBC Eye βασίζεται σε αποκλειστικό υλικό από ανεξάρτητους δημοσιογράφους στην Τεχεράνη, μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων, καταγραφή των συνεπειών των επιθέσεων, καθώς και ανάλυση βίντεο από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και δορυφορικές εικόνες. Το BBC δεν έχει λάβει άδεια εισόδου στο Ιράν από την έναρξη του πολέμου.
Σύμφωνα με την ανάλυση, έχουν πραγματοποιηθεί επανειλημμένες επιθέσεις σε στόχους που συνδέονται με το κράτος και βρίσκονται εντός κατοικημένων περιοχών της Τεχεράνης, με θανατηφόρες συνέπειες για τους πολίτες που ζουν εκεί. Στην περιοχή Ρεσαλάτ, δεκάδες οικογένειες διέμεναν σε πολυώροφο κτίριο που καταστράφηκε ολοσχερώς από ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στις 9 Μαρτίου. Ένα ακόμη κτίριο, στην απέναντι πλευρά του δρόμου, καταστράφηκε επίσης.
Ένας 55χρονος κάτοικος περιέγραψε ότι η επίθεση ήταν «τόσο ξαφνική» που εκτινάχθηκε μέσα στο διαμέρισμά του. «Δεν έχω τίποτα πια… Όλα τα έγγραφά μου, τα πάντα, χάθηκαν», δήλωσε, προσθέτοντας ότι οι πληγέντες φιλοξενούνται προσωρινά σε κοντινό ξενοδοχείο. Τοπικές αρχές και κάτοικοι εκτιμούν ότι περίπου 40-50 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε αυτή την επίθεση.
Ο Ισραηλινός Στρατός δήλωσε στο BBC World Service ότι στόχος ήταν στρατιωτικό κτίριο που χρησιμοποιούνταν από την Μπασίτζ, παραστρατιωτική οργάνωση που συνδέεται με τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν. Ωστόσο, η ανάλυση των συνεπειών δείχνει ότι οι ζημιές επεκτάθηκαν πολύ πέρα από τον συγκεκριμένο στόχο. Δορυφορικές εικόνες κατέγραψαν την καταστροφή τουλάχιστον τεσσάρων κτιρίων, ενώ καταγράφηκαν σοβαρές ζημιές σε κτίρια έως και 65 μέτρα μακριά από το σημείο της έκρηξης.
Μαρτυρίες κατοίκων κάνουν λόγο για διαδοχικές εκρήξεις μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. «Χτύπησαν τρεις φορές… ίσως με διαφορά τριών ή πέντε δευτερολέπτων», ανέφερε επιζών, περιγράφοντας ότι τα συντρίμμια κατέρρευσαν πάνω του. Στρατιωτικοί ειδικοί εκτιμούν ότι η ισραηλινή αεροπορία χρησιμοποιεί βόμβες μεγάλης ισχύος της σειράς Mark 80, πιθανόν την Mark 84 βάρους περίπου 900 κιλών, με συστήματα καθοδήγησης ακριβείας. Αντίστοιχες βόμβες έχουν εντοπιστεί άθικτες στην πόλη.
Ο ΟΗΕ έχει καλέσει στο παρελθόν τις εμπλεκόμενες πλευρές να αποφεύγουν τη χρήση ισχυρών βομβών σε πυκνοκατοικημένες περιοχές λόγω του κινδύνου για τους αμάχους. Δύο ειδικοί στο διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο δήλωσαν στο BBC Eye ότι η χρήση τόσο βαριάς βόμβας σε κατοικημένη περιοχή ενδέχεται να είναι δυσανάλογη και πιθανώς παράνομη.
Η περίπτωση της Ρεσαλάτ δεν είναι μεμονωμένη. Από την έναρξη της σύγκρουσης, ο ισραηλινός στρατός δηλώνει ότι έχει ρίξει περισσότερες από 12.000 βόμβες στο Ιράν και 3.600 μόνο στην Τεχεράνη, ενώ η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ αναφέρει πλήγματα σε περισσότερους από 9.000 στόχους. Οι επιθέσεις έχουν στοχεύσει αστυνομικά τμήματα, εγκαταστάσεις της Μπασίτζ, πανεπιστήμια στρατιωτικών και αστυνομικών δυνάμεων, κατοικίες μελών των Φρουρών της Επανάστασης, αποθήκες πυρομαχικών και σημεία ελέγχου, συχνά εντός πυκνοκατοικημένων περιοχών.
Στις 1 Μαρτίου, ισραηλινή επίθεση έπληξε το αστυνομικό τμήμα Αμπασαμπάντ κοντά στην πλατεία Νιλουφάρ, όπου οικογένειες είχαν συγκεντρωθεί μετά τη διακοπή της νηστείας του Ραμαζανιού. Μάρτυρες ανέφεραν τουλάχιστον 20 νεκρούς, χωρίς ο αριθμός να έχει επιβεβαιωθεί από το BBC. Περιέγραψαν ένα «εκτυφλωτικό φως» και πολλαπλές εκρήξεις, ενώ σημείωσαν ότι ακολούθησαν επαναλαμβανόμενα πλήγματα στον ίδιο στόχο μέσα σε λίγα λεπτά.
Ο ισραηλινός στρατός επιβεβαίωσε την επίθεση, δηλώνοντας ότι επρόκειτο για «στρατιωτικό στόχο». Ωστόσο, η ανάλυση του BBC Eye δείχνει ότι και σε αυτή την περίπτωση οι ζημιές επεκτάθηκαν σε ευρύτερη περιοχή.
Σύμφωνα με το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, τα εμπλεκόμενα μέρη οφείλουν να διαχωρίζουν στρατιωτικούς στόχους από πολιτικές υποδομές και να διασφαλίζουν ότι οι απώλειες αμάχων δεν είναι δυσανάλογες σε σχέση με το στρατιωτικό όφελος. Παράλληλα, πρέπει να αποφεύγεται η εγκατάσταση στρατιωτικών στόχων σε πυκνοκατοικημένες περιοχές.
Η οργάνωση Human Rights Activists News Agency αναφέρει ότι 1.464 άμαχοι, μεταξύ των οποίων τουλάχιστον 217 παιδιά, έχουν σκοτωθεί στο Ιράν τον πρώτο μήνα της σύγκρουσης. Κάτοικοι δήλωσαν ότι οι επιθέσεις σε κατοικημένες περιοχές ενισχύουν την αγανάκτηση, ακόμη και μεταξύ όσων ήταν επικριτικοί προς το ιρανικό καθεστώς.
Το BBC ζήτησε σχόλιο από τον Ισραηλινό Στρατό, ο οποίος επιβεβαίωσε τα πλήγματα χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις, ενώ το υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ δεν απάντησε. Την ίδια στιγμή, το Ιράν έχει πλήξει επίσης πολιτικές υποδομές και κατοικημένα κτίρια σε γειτονικές χώρες, όπως αεροδρόμια και ξενοδοχεία, ιδιαίτερα σε χώρες του Κόλπου που είναι σύμμαχοι της Ουάσιγκτον.
Στην Τεχεράνη, κάτοικοι επικρίνουν τις ιρανικές Αρχές για την αντίδρασή τους, σημειώνοντας ότι δεν έχουν ληφθεί βασικά μέτρα προστασίας, όπως καταφύγια, σχέδια εκκένωσης ή προσωρινή στέγαση για τους εκτοπισμένους. Πολλοί δήλωσαν ότι δεν έχουν λάβει καμία οδηγία για το πώς να προστατευθούν κατά τη διάρκεια των επιθέσεων. «Δεν υπάρχουν σειρήνες, δεν υπάρχουν προειδοποιήσεις. Απλώς ακούς την έκρηξη», ανέφερε κάτοικος.
Εν μέσω διακοπής του διαδικτύου και έλλειψης επίσημης ενημέρωσης, πολλοί δηλώνουν ότι αισθάνονται εκτεθειμένοι και αβέβαιοι για το πότε και πού θα σημειωθεί το επόμενο πλήγμα. Η ιρανική κυβέρνηση δεν έχει παρουσιάσει δημόσια κάποιο εθνικό σχέδιο πολιτικής άμυνας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ δηλώνουν ότι στοχεύουν τις υποδομές του ιρανικού κράτους. Ωστόσο, σε μια πόλη όπου αυτές οι υποδομές βρίσκονται δίπλα σε σπίτια, καταστήματα και σχολεία, οι συνέπειες επηρεάζουν πολύ ευρύτερα τον άμαχο πληθυσμό. Για όσους ζουν αυτή την πραγματικότητα, το κόστος αποτυπώνεται σε κατεστραμμένα σπίτια, διαλυμένες οικογένειες και την αυξανόμενη αίσθηση ότι κανένα μέρος δεν είναι πραγματικά ασφαλές.
