Νέα αρχαιολογικά ευρήματα αποκαλύπτουν ότι δεκάδες γυναίκες και παιδιά συγκεντρώθηκαν βίαια και δολοφονήθηκαν με αμβλεία αντικείμενα και μαχαίρια πριν από περίπου 2.800 χρόνια, σε ένα από τα πιο ωμά επεισόδια μαζικής βίας της προϊστορικής Ευρώπης.
Οι αποκαλύψεις προέρχονται από ανασκαφές σε μαζικό τάφο στη Γκομόλαβα της Σερβίας, ο οποίος χρονολογείται στον 9ο αιώνα π.Χ., κατά την Εποχή του Σιδήρου. Οι επιστήμονες εντόπισαν τα λείψανα τουλάχιστον 77 ατόμων, με τη συντριπτική πλειονότητα να είναι γυναίκες και παιδιά, γεγονός που ενισχύει το σενάριο μιας στοχευμένης και συστηματικής σφαγής.
Η ανάλυση των τραυμάτων αποκάλυψε «εκτεταμένες ενδείξεις σκόπιμης, βίαιης και συχνά θανατηφόρας κακοποίησης, κυρίως στο κεφάλι». Τα τραύματα υποδηλώνουν επίθεση εκ του συστάδην, κυρίως με αμβλεία πλήγματα, τα οποία ενδέχεται να προκλήθηκαν από όπλα όπως ρόπαλα και πολεμικά σφυριά ή ακόμη και από βλήματα, όπως αυτά που εκτοξεύονται με σφεντόνα. Σε πολλές περιπτώσεις, η θέση των τραυμάτων δείχνει ότι τα θύματα δεν αντιμετώπισαν τους επιτιθέμενους πρόσωπο με πρόσωπο, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι ορισμένοι από τους δράστες ενδέχεται να βρίσκονταν πάνω σε άλογα. Παράλληλα, καταγράφηκαν και αμυντικά τραύματα, γεγονός που δείχνει ότι κάποια από τα θύματα προσπάθησαν να αντισταθούν.
Στοχευμένες δολοφονίες
Σύμφωνα με τη μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Human Behaviour, «το συνολικό μοτίβο αποκαλύπτει σοβαρή βία που ήταν βάναυση, σκόπιμη και αποτελεσματική». Από τα 77 άτομα, 40 ήταν ηλικίας από ενός έως 12 ετών, 12 ήταν έφηβοι, ενώ 24 ήταν ενήλικες, εκ των οποίων το 87% ήταν γυναίκες. Το μοναδικό βρέφος που εντοπίστηκε στον τάφο ήταν αγόρι.
Η γενετική ανάλυση των σκελετικών καταλοίπων έδειξε ότι ελάχιστα από τα θύματα είχαν συγγενική σχέση μεταξύ τους και ότι ακολουθούσαν διαφορετικές διατροφικές συνήθειες, στοιχείο που υποδηλώνει πως οι περισσότεροι μεγάλωσαν σε διαφορετικές περιοχές. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η σφαγή σημειώθηκε σε μια περίοδο έντονης αστάθειας, όταν οι κοινότητες γίνονταν λιγότερο νομαδικές και άρχισαν να δημιουργούν νέους, περιφραγμένους οικισμούς. Η μαζική αυτή βία φαίνεται πως συνδέεται με στοχευμένες δολοφονίες στο πλαίσιο μιας συστηματικής και μεγάλης κλίμακας σύγκρουσης, στην οποία ενεπλάκησαν πολλοί οικισμοί.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστημονικές ομάδες των πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, University College Dublin και Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, όπως τονίζει η Daily Mail. Η δρ Λίντα Φίμπιγκερ, που συν-ηγήθηκε της έρευνας, δήλωσε ότι «οι βάναυσες δολοφονίες και η μετέπειτα τελετουργική μνήμη του γεγονότος μπορούν να ερμηνευτούν ως μια ισχυρή προσπάθεια εξισορρόπησης σχέσεων εξουσίας και επιβολής κυριαρχίας πάνω στη γη και τους πόρους». Όπως πρόσθεσε, η μελέτη ρίχνει νέο φως σε στοχευμένες δολοφονίες με βάση το φύλο και την ηλικία, ως μέσο άσκησης μαζικής βίας και επιβολής εξουσίας στην προϊστορική Ευρώπη.
Σε αντίθεση με άλλους μαζικούς τάφους της ίδιας περιόδου, η συγκεκριμένη τοποθεσία δείχνει ότι αφιερώθηκε χρόνος και προσπάθεια στην προετοιμασία της ταφής. Τα άτομα ενταφιάστηκαν μαζί με προσωπικά αντικείμενα, όπως κοσμήματα, ενώ ο τάφος βρισκόταν σε προστατευμένο σημείο και περιλάμβανε χάλκινα κοσμήματα, κεραμικά αγγεία πόσης και οστά έως και 100 ζώων. Η ανάλυση έδειξε ότι οι νεκροί θάφτηκαν λίγο μετά τον θάνατό τους, γεγονός που υποδηλώνει ότι δολοφονήθηκαν κοντά στον χώρο ταφής. Ορισμένα ζώα φαίνεται πως σφαγιάστηκαν ή τεμαχίστηκαν ειδικά για την ταφική τελετή, μεταξύ των οποίων και τα σκελετικά κατάλοιπα ενός μοσχαριού που βρέθηκαν στον πυθμένα του λάκκου.
«Σκόπιμη και υπολογισμένη πράξη»
Πάνω από τον τάφο εντοπίστηκαν σπασμένες μυλόπετρες, εργαλεία άλεσης σιτηρών της αρχαιότητας, καθώς και συγκεντρώσεις καμένων σπόρων. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η επένδυση στην παρουσίαση του μνημείου καταδεικνύει τη σημασία της ταφικής τελετής πριν από την κάλυψη των νεκρών με χώμα και πέτρες.
Ο κύριος ερευνητής της μελέτης, δρ Μπάρι Μολόι, τόνισε ότι «συνδυάζοντας προηγμένες αναλυτικές μεθόδους που δεν ήταν διαθέσιμες όταν ανασκάφηκε αρχικά ο τάφος, μπορούμε πλέον να αφηγηθούμε όχι μόνο την ιστορία των βίαιων θανάτων, αλλά και τις συνθήκες που οδήγησαν σε αυτούς». Όπως εξήγησε, η ταφή πραγματοποιήθηκε στον λόφο του οικισμού της Γκομόλαβα, μετατρέποντάς τον σε διαρκές μνημείο για τα θύματα, ορατό από την ίδια τους την κοινότητα.
Η μελέτη καταλήγει ότι τα δημογραφικά χαρακτηριστικά των θυμάτων ενισχύουν την εκτίμηση πως επρόκειτο για «σκόπιμη και υπολογισμένη πράξη», με ευρύτερο αντίκτυπο και σε άλλες κοινότητες. Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, «το γεγονός της σφαγής, η ταφική τελετουργία και το μνημείο που προέκυψε συνιστούν μια αλληλουχία ενεργειών που αποσκοπούσαν στη βίαιη επίλυση ή εξάλειψη συγκρούσεων και στην ανακατανομή της εξουσίας εντός ή μεταξύ κοινοτήτων». Κλείνοντας, επισημαίνουν ότι η κατανόηση των θυμάτων τέτοιων γεγονότων είναι καθοριστική για την ερμηνεία της εξέλιξης της βίαιης ανθρώπινης συμπεριφοράς, καθώς η συγκεκριμένη σφαγή αποτελεί σαφή ένδειξη διαπεριφερειακής σύγκρουσης και μιας επιθετικής μετατόπισης στις σχέσεις εξουσίας, βίας και φύλου στην περιοχή.
