Η Ευρωπαϊκή Ένωση επεξεργάζεται ένα πρωτοφανές σχέδιο που θα μπορούσε να προσφέρει στην Ουκρανία το καθεστώς του «μερικού μέλους» ακόμα και μέσα στο επόμενο έτος. Σύμφωνα με μαρτυρίες δέκα αξιωματούχων και διπλωματών, οι Βρυξέλλες επιδιώκουν με αυτόν τον τρόπο να θωρακίσουν τη θέση της χώρας στην Ευρώπη, απομακρύνοντάς την οριστικά από τη σφαίρα επιρροής της Μόσχας.
Τόσο οι ευρωπαϊκές αρχές όσο και η ουκρανική κυβέρνηση θεωρούν το αίτημα ένταξης κατεπείγον. Ο Ουκρανός πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Κίεβο την Παρασκευή, τόνισε τη σημασία της επισημοποίησης του 2027 ως έτους ένταξης, επισημαίνοντας ότι η Ρωσία πιθανότατα θα επιχειρήσει να «μπλοκάρει την ευρωπαϊκή μας πορεία».
Η κεντρική ιδέα της ΕΕ θυμίζει το όραμα του Εμανουέλ Μακρόν για μια «Ένωση πολλών ταχυτήτων», το οποίο ο Γάλλος πρόεδρος έχει περιγράψει επανειλημμένα από το 2017. Η τελευταία εκδοχή αυτού του πλάνου έχει λάβει ανεπίσημα την ονομασία «αντίστροφη διεύρυνση». Όπως εξήγησαν διπλωματικές πηγές, ο όρος χρησιμοποιείται επειδή ουσιαστικά εντάσσει τις χώρες στο μπλοκ από την έναρξη της διαδικασίας εκπλήρωσης των κριτηρίων, αντί για το τέλος της.
Το POLITICO, βασιζόμενο σε συνομιλίες με πέντε διπλωμάτες και πέντε αξιωματούχους από την ΕΕ και την Ουκρανία (υπό τον όρο της ανωνυμίας), κατέγραψε τα πέντε στάδια αυτού του στρατηγικού σχεδίου:
Βήμα 1: Προετοιμασία της Ουκρανίας
Η ΕΕ έχει ήδη αρχίσει να παρέχει στο Κίεβο άτυπη καθοδήγηση αναφορικά με τις διαπραγματευτικές «ενότητες» (clusters), δηλαδή τα νομικά βήματα προς την ένταξη. Έχουν ήδη δοθεί λεπτομέρειες για τις τρεις από τις έξι ενότητες. Παρά τις αντίξοες συνθήκες του πολέμου, η Κύπρια υφυπουργός Ευρωπαϊκών Θεμάτων, Μαριλένα Ραουνά, δήλωσε ότι η Ουκρανία επιταχύνει τις μεταρρυθμίσεις της.
Ωστόσο, αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν ότι δεν θα παρακαμφθούν βήματα, καθώς η πραγματική δύναμη της ένταξης έγκειται στον θεσμικό μετασχηματισμό της χώρας.
Βήμα 2: Η «lite» έκδοση
Την περασμένη Παρασκευή στις Βρυξέλλες, οι κυβερνήσεις της ΕΕ ζήτησαν από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν λύσεις για το αδιέξοδο της διεύρυνσης. Εκεί έπεσε στο τραπέζι η ιδέα της «αντίστροφης διεύρυνσης», όπου μια χώρα εντάσσεται και σταδιακά αποκτά δικαιώματα και υποχρεώσεις.
Η επικεφαλής ανταποκρίτρια του POLITICO για θέματα της ΕΕ, Ζόγια Σεφτάλοβιτς, εξηγεί πως ο στόχος δεν είναι να χαμηλώσει ο πήχης, αλλά να σταλεί ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα στις χώρες των οποίων η ένταξη έχει «παγώσει» λόγω του πολέμου ή των ενστάσεων που προβάλλονται από πρωτεύουσες όπως η Βουδαπέστη. Ουσιαστικά αυτό δεν αφορά μόνο την Ουκρανία, αλλά και τη Μολδαβία, την Αλβανία και άλλες χώρες.
Αν και ο Ζελένσκι έχει αρνηθεί στο παρελθόν η Ουκρανία να γίνει «μέλος δεύτερης κατηγορίας», το Κίεβο φαίνεται πλέον ανοιχτό σε μια φόρμουλα που θα κατοχυρώνει νομικά την πορεία του προς την πλήρη ένταξη.
Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να αναφερθεί πως η ιδέα αυτή συναντά αντιδράσεις εντός της ΕΕ. «Επί της αρχής, δεν μπορούμε να συζητάμε για δύο κατηγορίες κρατών-μελών», δήλωσε Ευρωπαίος αξιωματούχος. «Κάτι τέτοιο δεν θα ήταν δίκαιο, όχι μόνο για την Ουκρανία αλλά και για το ίδιο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Το μήνυμα θα έπρεπε να είναι η επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων».
Βήμα 3: Η ΕΕ να κάνει υπομονή μέχρι να χάσει τις εκλογές ο Όρμπαν
Το μεγαλύτερο αγκάθι πάντως σύμφωνα με τη Σεφτάλοβιτς συνεχίζει να είναι η ανάγκη για ομοφωνία και των 27 μελών. Ο Βίκτορ Όρμπαν, ο στενότερος σύμμαχος του Πούτιν στην ΕΕ, παραμένει αμετάπειστος.
«Η αντιπάθεια του Ούγγρου πρωθυπουργού για το Κίεβο είναι βαθιά ριζωμένη», δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Πρόκειται για μια προσωπική κόντρα μεταξύ του Όρμπαν και του Ζελένσκι. Είναι κάτι παραπάνω από ένας στρατηγικός ή τακτικός ελιγμός».
Ο Όρμπαν και ο Ζελένσκι έχουν ανταλλάξει επανειλημμένα «πυρά». Ο Ζελένσκι κατηγόρησε δημόσια τον Όρμπαν ότι «κάνει πολύ επικίνδυνα πράγματα» μπλοκάροντας την πορεία της Ουκρανίας στην ΕΕ, ενώ σε άλλη περίπτωση χαρακτήρισε τη Βουδαπέστη «μικρή Μόσχα». Από την πλευρά του, ο Όρμπαν έχει αποκαλέσει την Ουκρανία “μία από τις πιο διεφθαρμένες χώρες στον κόσμο” και κατηγόρησε τον Ζελένσκι ότι εκτοξεύει απειλές κατά της εθνικής κυριαρχίας της Ουγγαρίας.
Η Επιτροπή και οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εναποθέτουν τις ελπίδες τους στις ουγγρικές εκλογές του Απριλίου, όπου ο Όρμπαν βρίσκεται πίσω στις δημοσκοπήσεις. Ο ίδιος έχει μετατρέψει το θέμα σε προεκλογικό «όπλο», χαρακτηρίζοντας την Ουκρανία «εχθρό». Αν ο Όρμπαν ηττηθεί από τον αντίπαλό του, Πέτερ Μάγιαρ, η στάση της Βουδαπέστης αναμένεται να αλλάξει ριζικά.
Βήμα 4: Το «χαρτί» του Τραμπ
Αν ο Όρμπαν επανεκλεγεί, οι Ευρωπαίοι ηγέτες πιστεύουν ότι μόνο ένας άνθρωπος μπορεί να τον μεταπείσει: ο Ντόναλντ Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος επιθυμεί να είναι αυτός που θα σφραγίσει μια ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας.
Με την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ έως το 2027 να περιλαμβάνεται ήδη σε ένα προσχέδιο πρότασης 20 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου, η ελπίδα είναι ότι ο Τραμπ θα πιέσει τη Βουδαπέστη να μην αποτελέσει εμπόδιο στη συμφωνία.
Ο Ζελένσκι άφησε να εννοηθεί την Παρασκευή ότι συμμερίζεται αυτή την προσδοκία.
«Στο πλαίσιο της ειρηνευτικής πρότασης, οι ΗΠΑ “αναλαμβάνουν τη δέσμευση να λειτουργήσουν ως εγγυητής, διασφαλίζοντας ότι κανείς δεν θα παρεμποδίσει” τα επιμέρους σημεία της συμφωνίας», δήλωσε ο ίδιος. «Συζητάμε για το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής θα συνεργαστούν πολιτικά με ορισμένους ευρωπαϊκούς φορείς, ώστε εκείνοι να μην προβάλουν εμπόδια».
Βήμα 5: Η έσχατη λύση – Αφαίρεση δικαιώματος ψήφου
Αν οι διπλωματικοί ελιγμοί αποτύχουν, η ΕΕ έχει ένα τελευταίο ισχυρό χαρτί: την ενεργοποίηση του Άρθρου 7 κατά της Ουγγαρίας. Πρόκειται για την πιο σοβαρή πολιτική κύρωση, που μπορεί να οδηγήσει σε αναστολή των δικαιωμάτων ενός μέλους, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος βέτο στις αποφάσεις διεύρυνσης.
Αν και οι Βρυξέλλες αποφεύγουν να το χρησιμοποιήσουν πριν από τις ουγγρικές εκλογές για να μη δώσουν πάτημα στον Όρμπαν, διπλωμάτες επιβεβαιώνουν ότι το σενάριο αυτό είναι «απολύτως πιθανό» σε περίπτωση περαιτέρω παρακώλυσης.
