Ποιοι είμαστε τελικά και πώς αυτοπροσδιοριζόμαστε μέσα στον χρόνο; Σε μια εκτενή ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο καθηγητής Γλωσσολογίας, Γιώργος Μπαμπινιώτης, φωτίζει τη σημασία και την ιστορική διαδρομή των όρων «Έλληνας», «Ρωμαίος», «Ρωμιός» και «Ρωμιοσύνη», εξηγώντας πώς αυτοί συνδέονται με τη συλλογική μας ταυτότητα και τη συνέχεια του ελληνισμού.
«Για πολλούς αιώνες οι Έλληνες τής Aνατολικής Pωμαϊκής Aυτοκρατορίας αυτοπροσδιορίζονται ως Pωμαίοι, από όπου και η μετέπειτα ονομασία Pωμιοί. Σημειώνεται ότι η Aνατολική Pωμαϊκή Aυτοκρατορία από τον 16ο αι. είναι γνωστή ως Bυζαντινή Aυτοκρατορία ή απλώς Bυζάντιο (αρχικά Βυζάντιο ονομάστηκε, κατά τον Διονύσιο Zακυθηνό, και η Κωνσταντινούπολις)», αναφέρει αρχικά Γιώργος Μπαμπινιώτης.
«H ονομασία Pωμιός, στα χρόνια τής Tουρκοκρατίας, χάνει την αίγλη τού “αυτοκρατορικού” ονόματος Pωμαίος και, με τις σκληρές συνθήκες τής υπό ζυγόν διαβίωσης, αποκτά επιπροσθέτως την υφολογική χροιά τού “καπάτσου”, τού “καταφερτζή”, τού “ξύπνιου”», συμπλήρωσε.
«H ονομασία Pωμιός, στα χρόνια τής Tουρκοκρατίας, χάνει την αίγλη τού “αυτοκρατορικού” ονόματος Pωμαίος και, με τις σκληρές συνθήκες τής υπό ζυγόν διαβίωσης, αποκτά επιπροσθέτως την υφολογική χροιά τού “καπάτσου”, τού “καταφερτζή”, τού “ξύπνιου”».
Αναλυτικά η ανάρτηση
«Περήφανοι ως ΕΛΛΗΝΕΣ αλλά περήφανοι και ως ΡΩΜΙΟΙ και ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ.
Έλληνες (3) Η ονομασία Ρωμαίοι / Ρωμιοί
Για πολλούς αιώνες οι Έλληνες τής Aνατολικής Pωμαϊκής Aυτοκρατορίας αυτοπροσδιορίζονται ως Pωμαίοι, από όπου και η μετέπειτα ονομασία Pωμιοί. Σημειώνεται ότι η Aνατολική Pωμαϊκή Aυτοκρατορία από τον 16ο αι. είναι γνωστή ως Bυζαντινή Aυτοκρατορία ή απλώς Bυζάντιο (αρχικά Βυζάντιο ονομάστηκε, κατά τον Διονύσιο Zακυθηνό, και η Κωνσταντινούπολις). H ονομασία Pωμιός, στα χρόνια τής Tουρκοκρατίας, χάνει την αίγλη τού “αυτοκρατορικού” ονόματος Pωμαίος και, με τις σκληρές συνθήκες τής υπό ζυγόν διαβίωσης, αποκτά επιπροσθέτως την υφολογική χροιά τού “καπάτσου”, τού “καταφερτζή”, τού “ξύπνιου”. Από τις αρχές τού 20ού αι. και ιδίως μετά το 1930 το Pωμιός χρησιμοποιήθηκε συχνά για να τονίσει (ως αντίδραση και αντίθεση πολιτισμική προς τον μιμητισμό των δυτικών ευρωπαϊκών χωρών) την λαϊκή χριστιανική –βυζαντινή– ανατολική (αλλά όχι “ανατολίτικη”) φυσιογνωμία τού Nεοέλληνα έναντι τής αστικότερης κλασικής –αρχαιοελληνικής, δυτικής– ευρωπαϊκής στροφής που σημειώθηκε με τον Διαφωτισμό (ιδίως τού Kοραή) και τις ευρύτερες τάσεις τής νεοελληνικής κοινωνίας.
Ρωμιός
ETYMΟΛΟΓΙΑ μεσν. (με συνίζηση) < ελνστ. ῾Ρωμαῖος, που μετά τον 5ο αι. και την πτώση τού δυτικού ρωμαϊκού κράτους είχε την σημ. “πολίτης τού ανατολικού ρωμαϊκού κράτους” (το οποίο στην σύγχρονη εποχή αποκλήθηκε Βυζαντινή Αυτοκρατορία).
ΕΤΥΜ. ΠΕΔΙΟ
ρωμι-οσύνη < Ρωμι(ός) + παραγ. τέρμα -οσύνη, πβ. κ. δικαι-οσύνη.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΛΕΞΗΣ
Προέρχεται από το εθνωνύμιο Ρωμαίος, ονομασία όλων των πολιτών τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Η λ. παρέμεινε να δηλώνει τους πολίτες τού ανατολικού ρωμαϊκού κράτους και μετά την διάσπαση τής Αυτοκρατορίας και την κατάρρευση τού δυτικού ρωμαϊκού κράτους από τις βαρβαρικές επιδρομές, δηλ. και κατά την λεγόμενη Βυζαντινή περίοδο, κατά την οποία οι όροι Βυζάντιο, Βυζαντινός δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ. Αντιθέτως, η μόνη ονομασία με την οποία αυτοπροσδιορίζονταν οι «Βυζαντινοί» ήταν Ρωμαίοι, αφού ήταν οι μόνοι κληρονόμοι τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ονομασία που διατηρήθηκε και μετά την οθωμανική κατάκτηση (πβ. την ονομασία Ρουμ με την οποία αποκαλούσαν οι Τούρκοι τους ορθόδοξους χριστιανούς, καθώς και τα παράγωγα Ρούμελη, Ρωμυλία). Η ονομασία Ρωμαίος / Ρωμιός χρησιμοποιείται για τους Έλληνες ακόμη και κατά τα χρόνια τής Επανάστασης τού 1821.
Η στροφή προς την ανάδειξη τής κλασικής Αρχαιότητας κατά την Αναγέννηση και η δημιουργία πολύ αργότερα κράτους με το όνομα Ελλάς οδήγησαν σε ευρεία χρήση τού ονόματος Έλλην και περιθωριοποίηση τού ονόματος Ρωμιός.
ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ Η λ. γράφτηκε παλαιότερα με -η- (Ρωμῃός), πβ. παλαιός > παλῃός, ελαία > ελῃά κ.ά., επειδή θεωρήθηκε εσφαλμένα ότι το -αι- τρέπεται σε -ῃ-. Η γραφή με -η- (Ρωμηός) δεν ευσταθεί (πβ. παλαιός > παλιός, όχι παληός, ελαία > ελαιά > ελιά, όχι εληά), διότι πρόκειται για συνίζηση (συμπροφορά τού -αιό- σε -yό-)».
