Ιράν και Ομάν βρίσκονται κοντά σε συμφωνία για την επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με Ιρανούς και Αμερικανούς αξιωματούχους.
Ωστόσο, μια τέτοια συμφωνία, εφόσον τεθεί σε εφαρμογή, ενδέχεται να έρθει με υψηλό γεωπολιτικό κόστος: την έμμεση κατοχύρωση του ελέγχου της Τεχεράνης σε ένα πέρασμα που πριν από τον πόλεμο λειτουργούσε ως ανοιχτή διεθνής θαλάσσια οδός.
Σύμφωνα με αξιωματούχους που γνωρίζουν το υπό διαμόρφωση πλαίσιο, τα πλοία που θα κατευθύνονται προς τον Περσικό Κόλπο θα περνούν από δίαυλο κοντά στις ιρανικές ακτές, ενώ τα πλοία που θα εξέρχονται από τον Κόλπο θα χρησιμοποιούν διαδρομή κοντά στο Ομάν.
«Τέλος υπηρεσιών» αντί για διόδια
Ιρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η συμφωνία δεν θα προβλέπει διόδια, αλλά «τέλος υπηρεσιών».
Το τέλος αυτό, σύμφωνα με την ιρανική πλευρά, θα καλύπτει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της ναυσιπλοΐας, την ασφάλεια των εμπορικών πλοίων και δεξαμενόπλοιων, καθώς και τις ανάγκες στελέχωσης.
Τα έσοδα, κατά τους ίδιους αξιωματούχους, θα μοιράζονται ισότιμα ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν.
Αμερικανός αξιωματούχος που γνωρίζει τις διαπραγματεύσεις αμφισβήτησε τη συγκεκριμένη εκδοχή, λέγοντας ότι η ιρανική περιγραφή «δεν είναι ακριβής».
Όπως ανέφερε, τυχόν προσωρινές διαδρομές μέσα από τα Στενά δεν θα περιλαμβάνουν άδειες ή εγκρίσεις από το Ιράν και δεν θα προβλέπουν διόδια.
Το πολιτικό στοίχημα για τον Τραμπ
Για τον Ντόναλντ Τραμπ, μια συμφωνία θα μπορούσε να λύσει το πιο επείγον πολιτικό πρόβλημα: την επανεκκίνηση της ναυσιπλοΐας και την αποκλιμάκωση της πίεσης στις αγορές.
Η Τεχεράνη, ωστόσο, διαμηνύει ότι τα Στενά θα παραμείνουν κλειστά, παρά οποιαδήποτε συμφωνία, έως ότου οι ΗΠΑ άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια του Περσικού Κόλπου και οι δύο πλευρές επιστρέψουν στο σχέδιο των 14 σημείων που είχε περιγραφεί στο μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ.
Σύμφωνα με αξιωματούχους, η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να μειώσει ακόμη περισσότερο την πίεση στις αγορές, αν αποφάσιζε να χορηγήσει εξαιρέσεις από τις κυρώσεις, επιτρέποντας στο Ιράν να πουλά και να παραδίδει νόμιμα πετρέλαιο.
Ο φόβος για προηγούμενο στον διεθνή έλεγχο θαλάσσιων οδών
Το βασικό πρόβλημα για τη Δύση είναι ότι, εάν το Ιράν διατηρήσει ρόλο καθημερινού ελέγχου στη διέλευση, η επαναλειτουργία των Στενών θα μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνο προηγούμενο.
Ιρανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι σχεδιάζουν τη συμφωνία με τρόπο που να επιβεβαιώνει την ικανότητα της Τεχεράνης να ελέγχει το πέρασμα και να διατηρεί στρατηγική μόχλευση που δεν είχε χρησιμοποιήσει πριν από τον πόλεμο.
Μια τέτοια εξέλιξη θα ερχόταν σε αντίθεση με τον στόχο που έχει θέσει επανειλημμένα ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος έχει δηλώσει ότι τα Στενά πρέπει να επιστρέψουν στο καθεστώς ανοιχτής διεθνούς θαλάσσιας οδού.
Όπως έχει προειδοποιήσει, εάν δημιουργηθεί προηγούμενο όπου ένα κράτος αποφασίζει να ελέγχει διεθνή θαλάσσια οδό, να επιβάλλει πληρωμές και να απειλεί πλοία, τότε απειλείται η ίδια η αρχή της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας.
«Το πρώτο στάδιο είναι το άνοιγμα των Στενών»
Ο Τραμπ έχει μιλήσει περιορισμένα για το υπό διαμόρφωση πλαίσιο, το οποίο συνδέεται με την επιστροφή στις διαπραγματεύσεις και την απόφασή του να ακυρώσει νέα ευρείας κλίμακας επίθεση στο Ιράν το Σαββατοκύριακο.
Η συμφωνία δίνει στο Ιράν και το Ομάν περιθώριο 60 ημερών για να διαπραγματευθούν την επαναλειτουργία των Στενών.
Στο ίδιο διάστημα προβλέπεται ότι ΗΠΑ και Ιράν θα επαναλάβουν συζητήσεις για το μέλλον του ιρανικού αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου, που φτάνει τους 11 τόνους, συμπεριλαμβανομένου περίπου μισού τόνου καυσίμου κοντά σε βαθμό κατάλληλο για πυρηνικό όπλο.
Οι ΗΠΑ ζητούν το καύσιμο να αραιωθεί, ώστε να μην μπορεί εύκολα να μετατραπεί για χρήση σε όπλα, και τελικά να μεταφερθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες ή σε άλλη χώρα για διάθεση ή χρήση σε πυρηνικούς σταθμούς.
Αμφιβολίες για πυρηνική συμφωνία
Το σχέδιο που υπεγράφη στα μέσα Ιουνίου από τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και, χωριστά, από τον Τραμπ, είχε οδηγήσει τους δύο άνδρες να δηλώσουν ότι μια πυρηνική συμφωνία θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσα σε 60 ημέρες.
Η προθεσμία αυτή, όμως, λήγει σε δύο εβδομάδες και αξιωματούχοι πλέον παραδέχονται ότι τυχόν διαπραγματεύσεις θα παραταθούν βαθιά μέσα στο φθινόπωρο ή και αργότερα.
Σε ιδιωτικές συζητήσεις, ορισμένοι αξιωματούχοι εμφανίζονται δύσπιστοι για το αν θα υπάρξει τελικά πυρηνική συμφωνία.
Κάποιοι εκτιμούν ότι ο Τραμπ μπορεί απλώς να δηλώσει πως τα αποθέματα του Ιράν πρέπει να παραμείνουν θαμμένα κάτω από τα ερείπια που άφησαν οι αεροπορικές επιθέσεις σε τρεις πυρηνικές εγκαταστάσεις τον Ιούνιο του 2025.
Επιφυλάξεις στο Πεντάγωνο
Παρά την πολιτική ανάγκη για άνοιγμα των Στενών, στο Πεντάγωνο υπάρχουν επιφυλάξεις για τη διαφαινόμενη συμφωνία Ιράν – Ομάν.
Σύμφωνα με νυν και πρώην αξιωματούχους που έχουν ενημερωθεί για τις ανησυχίες, ορισμένα στελέχη φοβούνται ότι η συμφωνία ισοδυναμεί με υποχώρηση απέναντι στην Τεχεράνη.
Σημειώνουν ότι στη διαδρομή από τον Κόλπο προς τα Στενά, μέσω των υδάτων του Ομάν, εξακολουθούν να υπάρχουν τόσες νάρκες ώστε τα πλοία θα χρειάζονται συντονισμό με το Ιράν για να κινηθούν με ασφάλεια.
Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ καθοδηγεί πλοία μέσα από αυτή τη διαδρομή, αλλά αυτά παραμένουν υπό την απειλή ιρανικών πυραύλων.
Ο Τραμπ έχει ήδη ακυρώσει δύο φορές μέσα σε δύο εβδομάδες σχέδιο του ναυάρχου Μπραντ Κούπερ, επικεφαλής της Central Command, για σύντομο και έντονο βομβαρδισμό ιρανικών θέσεων από τις οποίες προέρχονται οι επιθέσεις, καθώς και άλλων στρατιωτικών στόχων.
Το Ιράν θέλει να κρατήσει τη μόχλευση
Ο Μάχντι Μοχαμαντί, ανώτερος σύμβουλος του βασικού Ιρανού διαπραγματευτή, δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ότι Ιράν και Ομάν διαπραγματεύονται λύση για τη διαχείριση των Στενών.
Όπως είπε, οι συνομιλίες αυτές είναι χωριστές από τον πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το Ιράν έχει κατηγορήσει τις ΗΠΑ ότι παραβίασαν το ειρηνευτικό σχέδιο όταν κατεύθυναν πλοία προς τη νότια ακτή των Στενών, κοντά στο Ομάν. Η διατύπωση της συμφωνίας ήταν ασαφής ως προς το ποιος ελέγχει το πέρασμα.
Ωστόσο, και η Τεχεράνη παραβίασε το ίδιο σχέδιο, ανοίγοντας πυρ σε πλοία που διέρχονταν από τον Κόλπο χωρίς την άδειά της.
Ο Άλι Βαέζ, αναπληρωτής διευθυντής του προγράμματος Μέσης Ανατολής του International Crisis Group, εκτίμησε ότι το Ιράν είναι αποφασισμένο να διατηρήσει τη μόχλευση που απέκτησε στα Στενά, καθώς τη θεωρεί το μοναδικό του κέρδος από τον πόλεμο.
«Ανάμεσα σε έναν αδιέξοδο πόλεμο και μια δυσάρεστη ειρήνη»
Κατά τον Βαέζ, οποιαδήποτε λύση αφήνει το Ιράν σε θέση ελέγχου των Στενών θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να παρουσιαστεί πολιτικά από τον Τραμπ.
Την ίδια στιγμή, όπως σημειώνει, δεν υπάρχει και στρατιωτική λύση που να μπορεί να αφαιρέσει πλήρως από το Ιράν τη δυνατότητα ελέγχου του περάσματος.
«Οι επιλογές του Τραμπ είναι ανάμεσα σε έναν πόλεμο που δεν μπορεί να κερδηθεί και σε μια ειρήνη που δύσκολα μπορεί να γίνει αποδεκτή», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η μάχη για τα Στενά του Ορμούζ δεν αφορά πλέον μόνο την επανεκκίνηση της ναυσιπλοΐας. Αφορά το ποιος θα ελέγχει έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του κόσμου και αν η διεθνής τάξη της ελεύθερης ναυσιπλοΐας μπορεί να διατηρηθεί χωρίς να παραχωρηθεί στρατηγικό πλεονέκτημα στην Τεχεράνη.
