Σαν σήμερα το 1907, γράφτηκε ένα από τα πιο δραματικά επεισόδια του Μακεδονικού Αγώνα. Ο Σαράντος Αγαπηνός, γνωστότερος ως Τέλλος Άγρας, αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού και μακεδονομάχος, συνελήφθη από βουλγαρικό σώμα και απαγχονίστηκε μαζί με τον συνεργάτη του Αντώνιο Μίγγα, στην περιοχή ανάμεσα στο Βλάδοβο και το Τέχοβο, στη σημερινή Πέλλα.
Ο Καπετάν Άγρας είχε μεταβεί στη Μακεδονία το 1906, όταν ο Μακεδονικός Αγώνας βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη. Με μικρό σώμα ανδρών ανέλαβε δράση στη λίμνη των Γιαννιτσών, τον περίφημο «Βάλτο», όπου ελληνικές και βουλγαρικές ένοπλες ομάδες συγκρούονταν για τον έλεγχο της περιοχής.
Η δράση στον Βάλτο και η παγίδα
Η δράση του ήταν σύντομη αλλά έντονη. Συμμετείχε σε επιχειρήσεις κατά των κομιτατζήδων, τραυματίστηκε, αρρώστησε από τις εξαντλητικές συνθήκες και, παρά τις συστάσεις των γιατρών, επέστρεψε στη δράση. Ο Βάλτος ήταν ένα εξαιρετικά δύσβατο πεδίο, με μετακινήσεις σε μονόξυλα, καλύβες μέσα στη λίμνη, ελώδεις πυρετούς και συνεχή κίνδυνο ενέδρας.
Τον Φεβρουάριο του 1907 ο Άγρας πήγε στη Νάουσα για θεραπεία και συντονισμό των ελληνικών σωμάτων. Εκεί επιχείρησε να έρθει σε συνεννόηση με βουλγαρικά σώματα του Βερμίου, πιστεύοντας, σύμφωνα με μεταγενέστερες αφηγήσεις, ότι μια συμφωνία θα μπορούσε να περιορίσει την αιματοχυσία.
Η συνάντηση αποδείχθηκε παγίδα. Στις αρχές Ιουνίου 1907, ο Άγρας πήγε άοπλος να συναντήσει τους Βούλγαρους αρχηγούς Βάννη Ζλατάν και Γκεόργκι Κασάπτσε. Εκεί συνελήφθη μαζί με τους συνοδούς του.
Οι περισσότεροι αφέθηκαν ελεύθεροι, όχι όμως ο ίδιος και ο Αντώνιος Μίγγας, ο οποίος είχε λειτουργήσει ως σύνδεσμος και πληροφοριοδότης των ελληνικών σωμάτων.
Διαπόμπευση και απαγχονισμός
Οι δύο άνδρες διαπομπεύθηκαν δεμένοι στα γύρω χωριά, μέχρι που οδηγήθηκαν εξουθενωμένοι στον κάμπο του Τεχόβου και απαγχονίστηκαν σε μια καρυδιά, στη θέση Μπελογιάσε. Οι κάτοικοι του Βλαδόβου μετέφεραν αργότερα τα σώματά τους στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγίου Δημητρίου, όπου και τα ενταφίασαν.
Ο θάνατος του Καπετάν Άγρα, σε ηλικία μόλις 27 ετών, προκάλεσε οργή και συγκίνηση, περνώντας γρήγορα στη συλλογική μνήμη ως σύμβολο αυτοθυσίας.
Η θυσία του σφραγίστηκε και στην τοπωνυμία της περιοχής: το Βλάδοβο μετονομάστηκε σε Άγρας και το Τέχοβο σε Καρυδιά. Παράλληλα, η δράση του ενέπνευσε την Πηνελόπη Δέλτα στο εμβληματικό μυθιστόρημα «Στα Μυστικά του Βάλτου», το οποίο συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της δημόσιας μνήμης γύρω από τον Μακεδονικό Αγώνα.
Στην κεντρική φωτογραφία: Οι Μακεδονομάχοι καπετάνιοι Κάλας, Τέλλος Άγρας και Νικηφόρος, στα μέσα του 1906
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1099: Ξεκινά η πολιορκία της Ιερουσαλήμ κατά την Α΄ Σταυροφορία, μία από τις πιο αιματηρές και καθοριστικές φάσεις της μεσαιωνικής σύγκρουσης ανάμεσα στη Χριστιανοσύνη και το Ισλάμ. Η μάχη για την «ιερή πόλη» διαρκεί εβδομάδες και θα καταλήξει σε σφαγές που θα σημαδέψουν ανεξίτηλα την ιστορική μνήμη.
1494: Η Ισπανία και η Πορτογαλία υπογράφουν τη Συνθήκη της Τορδεσίγιας, με την οποία επιχειρούν να μοιράσουν μεταξύ τους τον «Νέο Κόσμο». Η συμφωνία, με την έγκριση της παπικής εξουσίας, χαράσσει μια νοητή γραμμή στον Ατλαντικό και επηρεάζει καθοριστικά την αποικιοκρατική ιστορία της Αμερικής, της Αφρικής και της Ασίας.
1692: Ισχυρός σεισμός καταστρέφει το Πορτ Ρουαγιάλ της Τζαμάικα, μία από τις πλουσιότερες και πιο διαβόητες πόλεις της Καραϊβικής. Μεγάλο μέρος της πόλης βυθίζεται στη θάλασσα μέσα σε λίγα λεπτά, με χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες. Το γεγονός έμεινε στην ιστορία και για τον σχεδόν μυθικό χαρακτήρα του, καθώς το Πορτ Ρουαγιάλ θεωρούνταν τότε κέντρο πειρατών και εμπορίου.
1753: Ιδρύεται το Βρετανικό Μουσείο, το αρχαιότερο δημόσιο μουσείο στον κόσμο.
1821: Η Μάχη στο Δραγατσάνι λήγει με ήττα του Ιερού Λόχου από τις υπέρτερες δυνάμεις των Οθωμανών. Η αποτυχία αυτή σηματοδοτεί και την προσωπική πτώση του Αλέξανδρου Υψηλάντη, ο οποίος λίγες μέρες αργότερα θα συλληφθεί και θα φυλακιστεί στην Αυστρία.
1822: Ο Κωνσταντίνος Κανάρης πυρπολεί τη νύχτα της 6ης Ιουνίου προς ξημερώματα της 7ης, τη ναυαρχίδα του Καρά Αλή στη Χίο, σκοτώνοντας τον Οθωμανό ναύαρχο και πάνω από 1.000 αξιωματικούς και στρατιώτες που βρίσκονταν στο πλοίο για να γιορτάσουν το Ραμαζάνι. Μια από τις πιο εμβληματικές πράξεις σαμποτάζ στην Επανάσταση.
1892: Ο Χόμερ Πλέσι, μαύρος πολίτης με μικτή καταγωγή, συλλαμβάνεται στη Λουιζιάνα επειδή αρνήθηκε να εγκαταλείψει βαγόνι τρένου που προοριζόταν μόνο για λευκούς. Η υπόθεσή του θα φτάσει στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ και θα οδηγήσει στην απόφαση Plessy v. Ferguson, που νομιμοποίησε για δεκαετίες τον φυλετικό διαχωρισμό με το δόγμα «separate but equal».
1905: Το κοινοβούλιο της Νορβηγίας αποφασίζει τη διάλυση της ένωσης με τη Σουηδία, βάζοντας τέλος σε μια πολιτική σχέση που κρατούσε από το 1814. Η απόφαση επικυρώνεται αργότερα με δημοψήφισμα και οδηγεί στην πλήρη ανεξαρτησία της Νορβηγίας.
1907: Απαγχονίζεται από κομιτατζήδες ο Καπετάν Άγρας, κατά κόσμον Σαράντος Αγαπηνός, ένας από τους πιο θρυλικούς μακεδονομάχους του αγώνα για τη Μακεδονία. Η θυσία του συγκλονίζει τον Ελληνισμό και τον καθιερώνει ως σύμβολο ανδρείας και πατριωτισμού.
1929: Επικυρώνεται η Συνθήκη του Λατερανού, με την οποία ιδρύεται επίσημα το κράτος της Πόλης του Βατικανού. Η συμφωνία ανάμεσα στην Αγία Έδρα και το ιταλικό κράτος κλείνει μια μακρά σύγκρουση για το καθεστώς του Παπισμού μετά την ενοποίηση της Ιταλίας.
1942: Λήγει με αμερικανική νίκη η Μάχη του Μίντγουεϊ, καθοριστική σύγκρουση στον Ειρηνικό κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι ΗΠΑ καταστρέφουν τέσσερα ιαπωνικά αεροπλανοφόρα και ανατρέπουν την κυριαρχία της Ιαπωνίας στη θάλασσα.
1965: Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ εκδίδει την απόφαση Griswold v. Connecticut, ακυρώνοντας νόμο που απαγόρευε την παροχή αντισύλληψης σε παντρεμένα ζευγάρια. Η απόφαση θεωρείται κομβική για το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα και επηρέασε μεταγενέστερες δικαστικές κρίσεις για τα αναπαραγωγικά δικαιώματα.
1965: Η SONY παρουσιάζει το πρώτο βίντεο οικιακής χρήσης (VCR), το μοντέλο CV-2000. Πρώτη τιμή: 995 δολάρια.
1967: Κατά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών, οι Ισραηλινοί στρατιώτες εισέρχονται στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, θέτοντάς την υπό τον έλεγχο του Ισραήλ για πρώτη φορά από το 1948.
1970: Ο Γκόρντον Μπανκς πραγματοποιεί μία από τις ιστορικότερες αποκρούσεις στην ιστορία του Παγκοσμίου Κυπέλλου, στη φάση με κεφαλιά του Πελέ, στον αγώνα Βραζιλία – Αγγλία (1-0), στο Μεξικό.
1990: Στη Νότια Αφρική, ο πρόεδρος Φρεντερίκ ντε Κλερκ ανακοινώνει την άρση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης, που ίσχυε για χρόνια στο πλαίσιο του απαρτχάιντ. Η κίνηση εντάσσεται στη σταδιακή αποδόμηση του καθεστώτος και στην πορεία προς τις πρώτες πολυφυλετικές εκλογές του 1994.
1993: Σκοτώνεται σε τροχαίο ο Ντράζεν Πέτροβιτς, ένας από τους κορυφαίους Ευρωπαίους μπασκετμπολίστες όλων των εποχών, στο απόγειο της καριέρας του με την Εθνική Κροατίας και το NBA. Ο θάνατός του βυθίζει στο πένθος τον κόσμο του αθλητισμού και αφήνει ανεκπλήρωτη την υπόσχεση ενός μοναδικού ταλέντου.
1995: Ξεκινά η δίκη των σατανιστών της Παλλήνης, μία από τις πιο σοκαριστικές ποινικές υποθέσεις στην Ελλάδα. Οι Κατσούλας, Δημητροκάλλης και Μαργέτη κατηγορούνται για διπλή ανθρωποκτονία με τελετουργικά στοιχεία, σατανιστικές πρακτικές και σεξουαλική κακοποίηση, συγκλονίζοντας την κοινή γνώμη και τα ΜΜΕ.
2003: Η Εθνική Ελλάδας νικά 1-0 την Ισπανία εκτός έδρας, σε κρίσιμο προκριματικό αγώνα για το Euro 2004, ανοίγοντας τον δρόμο για τον ανεπανάληπτο θρίαμβο στην Πορτογαλία.
1848 – Πωλ Γκωγκέν (Paul Gauguin), Γάλλος ζωγράφος. Πέθανε στις 8 Μαΐου 1903. Υπήρξε μία από τις κεντρικές μορφές του μεταϊμπρεσιονισμού, με έργο που επηρέασε καθοριστικά τη μοντέρνα ζωγραφική. Απομακρύνθηκε από τη ρεαλιστική απεικόνιση και χρησιμοποίησε έντονα χρώματα, συμβολισμούς και απλοποιημένες φόρμες. Είναι ιδιαίτερα γνωστός για τους πίνακες που δημιούργησε στην Ταϊτή, όπως το Από πού ερχόμαστε; Τι είμαστε; Πού πάμε;.
1952 – Λίαμ Νίσον (Liam Neeson), Βορειοϊρλανδός ηθοποιός. Έγινε διεθνώς γνωστός μέσα από ρόλους στον κινηματογράφο, το θέατρο και την τηλεόραση. Ξεχώρισε με την ερμηνεία του στη Λίστα του Σίντλερ του Στίβεν Σπίλμπεργκ, για την οποία προτάθηκε για Όσκαρ Α΄ Ανδρικού Ρόλου. Στη συνέχεια συνδέθηκε με μεγάλες παραγωγές όπως τα Star Wars, Batman Begins και Taken, που τον καθιέρωσε και ως πρωταγωνιστή ταινιών δράσης.
1958 – Prince (Prince Rogers Nelson), Αμερικανός τραγουδιστής, τραγουδοποιός, μουσικός και παραγωγός. Πέθανε στις 21 Απριλίου 2016. Υπήρξε μία από τις πιο επιδραστικές μορφές της ποπ, της funk και της σύγχρονης R&B, με χαρακτηριστικό ήχο που συνδύαζε πολλά μουσικά είδη. Κυκλοφόρησε άλμπουμ όπως το Purple Rain, το 1999 και το Sign o’ the Times, ενώ ξεχώρισε για την εκρηκτική σκηνική του παρουσία και την πολυοργανική του δεξιοτεχνία.
1966 – Κώστας Κόκλας, Έλληνας ηθοποιός. Γεννήθηκε στη Ζάκυνθο και έγινε ιδιαίτερα γνωστός μέσα από την τηλεόραση, το θέατρο και τον κινηματογράφο. Συστήθηκε στο ευρύ κοινό με τη συμμετοχή του στη σειρά Τα Εγκλήματα, ενώ ακολούθησαν ρόλοι σε δημοφιλείς παραγωγές όπως το Κόκκινο Δωμάτιο και το 50-50. Παράλληλα έχει μακρά παρουσία στο θέατρο, κυρίως σε κωμωδίες και εμπορικές παραστάσεις.
1970 – Καφού (Cafu), Βραζιλιάνος ποδοσφαιριστής. Θεωρείται ένας από τους κορυφαίους δεξιούς μπακ στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Αγωνίστηκε μεταξύ άλλων σε Σάο Πάολο, Ρόμα και Μίλαν, κατακτώντας σημαντικούς τίτλους σε Βραζιλία, Ιταλία και διεθνείς διοργανώσεις. Με την εθνική Βραζιλίας κατέκτησε δύο Παγκόσμια Κύπελλα, το 1994 και το 2002, και είναι ο μόνος παίκτης που έχει αγωνιστεί σε τρεις διαδοχικούς τελικούς Μουντιάλ.
1981 – Άννα Κουρνίκοβα (Anna Kournikova), Ρωσίδα τενίστρια. Υπήρξε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα του παγκόσμιου τένις στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και στις αρχές του 2000. Ξεχώρισε κυρίως στο διπλό, όπου κατέκτησε δύο τίτλους Grand Slam στο Australian Open με παρτενέρ τη Μαρτίνα Χίνγκις. Παρότι δεν κέρδισε τίτλο WTA στο μονό, έφτασε στο Νο 8 της παγκόσμιας κατάταξης και έγινε διεθνές σύμβολο της εποχής της.
Θάνατοι
1907 – Καπετάν Άγρας, Έλληνας αξιωματικός και μακεδονομάχος. Ο Τέλλος Άγρας, ψευδώνυμο του Σαράντου Αγαπηνού, υπήρξε από τις γνωστότερες μορφές του Μακεδονικού Αγώνα, αναλαμβάνοντας δράση κυρίως στην περιοχή της λίμνης των Γιαννιτσών. Το 1907 συνελήφθη από βουλγαρική ένοπλη ομάδα και απαγχονίστηκε μαζί με τον συμπολεμιστή του Αντώνη Μίγγα, γεγονός που τον κατέστησε σύμβολο αυτοθυσίας στον αγώνα για τη Μακεδονία.
1954 – Άλαν Τιούρινγκ (Alan Turing), Βρετανός μαθηματικός, κρυπτογράφος και πρωτοπόρος της πληροφορικής. Θεωρείται μία από τις θεμελιώδεις μορφές της επιστήμης των υπολογιστών και της τεχνητής νοημοσύνης. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εργάστηκε στο Bletchley Park και συνέβαλε καθοριστικά στην αποκρυπτογράφηση των γερμανικών μηνυμάτων της Enigma, ενώ το θεωρητικό του έργο για τη «μηχανή Τιούρινγκ» επηρέασε βαθιά την ανάπτυξη των σύγχρονων υπολογιστών.
2002 – Μαλβίνα Κάραλη, Ελληνίδα δημοσιογράφος, συγγραφέας και τηλεπαρουσιάστρια. Υπήρξε μία από τις πιο ιδιαίτερες παρουσίες της ελληνικής τηλεόρασης και δημοσιογραφίας, με αιχμηρό λόγο, προσωπικό ύφος και έντονη δημόσια παρουσία. Εργάστηκε σε εφημερίδες, περιοδικά και τηλεοπτικές εκπομπές, ενώ έγραψε βιβλία και κείμενα που ξεχώρισαν για τη γλωσσική τους ιδιοτυπία, το χιούμορ και την κοινωνική παρατήρηση. Γεννήθηκε στις 3 Φεβρουαρίου 1952 και πέθανε στις 7 Ιουνίου 2002.
2015 – Κρίστοφερ Λι (Christopher Lee), Βρετανός ηθοποιός. Γεννήθηκε στις 27 Μαΐου 1922 και πέθανε σε ηλικία 93 ετών. Υπήρξε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές του κινηματογράφου τρόμου, ιδιαίτερα μέσα από τον ρόλο του Κόμη Δράκουλα στις ταινίες της Hammer. Αργότερα γνώρισε νέα διεθνή απήχηση ως Σάρουμαν στην τριλογία Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών και ως Κόμης Ντούκου στα Star Wars. Είχε επίσης παρουσία στη μουσική, κυκλοφορώντας άλμπουμ heavy metal σε προχωρημένη ηλικία.
