Μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, έχει επανέλθει με ένταση η συζήτηση στο Ιράν για την πυρηνική του στρατηγική, σύμφωνα με ανάλυση του αμερικανικού δικτύου CNN.
Ο Χαμενεΐ, που επί χρόνια απαγόρευε μέσω θρησκευτικής αποφάσεως (φάτουα) την κατασκευή πυρηνικών όπλων, ήταν σημαντικό πρόσωπο στην καθοδήγηση της ιρανικής πολιτικής.
Μετά τον θάνατό του, αναλυτές επισημαίνουν στο CNN ότι οι πιο σκληροπυρηνικές δυνάμεις στο εσωτερικό του καθεστώτος ενδέχεται πλέον να αμφισβητούν την ισχύ αυτής της φάτουα και να ανοίγουν ξανά τη συζήτηση για πιθανή αλλαγή στάσης απέναντι στα πυρηνικά όπλα.
Τι αλλάζει στην ιρανική πυρηνική πολιτική;
Η φάτουα που είχε εκδοθεί από τον Χαμενεΐ απαγόρευε στο Ιράν να κατασκευάσει πυρηνικά όπλα, κάτι που παραδοσιακά χρησιμοποιούνταν ως επίσημη δικαιολογία για την πυρηνική πολιτική της Τεχεράνης. Μετά την απώλειά του, οι ειδικοί εκτιμούν ότι το πολιτικό και θρησκευτικό βάρος αυτής της απόφασης έχει εξασθενήσει, εντείνοντας την πιθανότητα να επανεξεταστεί μια πολιτική που για χρόνια αποτελούσε στυλοβάτης στην ιρανική στρατηγική απέναντι στην πυρηνική τεχνολογία.
Οι αναλυτές παρατηρούν επίσης ότι η ενίσχυση των σκληροπυρηνικών κύκλων και των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ μπορεί να οδηγήσει την πολιτική αυτή σε μια πιο επιθετική κατεύθυνση, ασκώντας πίεση ώστε να εξεταστούν νέες επιλογές για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Ήδη από το 2024, στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης είχαν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο αναθεώρησης της πυρηνικής πολιτικής. Μετά τις πρόσφατες στρατιωτικές επιθέσεις, αυτές οι φωνές έχουν ενταθεί.
Ο αναλυτής Σίνα Αζόντι σημειώνει ότι ένας βασικός λόγος της μέχρι τώρα «πυρηνικής αυτοσυγκράτησης» ήταν ο φόβος στρατιωτικών πληγμάτων από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ. «Από τη στιγμή που τα πλήγματα αυτά πραγματοποιήθηκαν, οι προηγούμενοι περιορισμοί χάνουν τη σημασία τους», υποστηρίζει.
Το Ιράν διαθέτει ήδη περισσότερα από 400 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, ποσότητα που —υπό προϋποθέσεις— θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πολλαπλών πυρηνικών όπλων.
Σενάρια και κίνδυνοι
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε, εάν το αποφασίσει, να προχωρήσει αρχικά σε μια πιο απλή πυρηνική συσκευή — λιγότερο εξελιγμένη αλλά ικανή να αποδείξει πυρηνική ικανότητα. Μια τέτοια κίνηση θα είχε κυρίως πολιτικό και αποτρεπτικό χαρακτήρα.
Ωστόσο, η αποτροπή δεν θεωρείται δεδομένη. Όπως επισημαίνει ο Αζόντι, το Ιράν δεν μπορεί να ανταγωνιστεί πυρηνικές υπερδυνάμεις όπως οι ΗΠΑ, ενώ η στρατηγική του επικεντρώνεται κυρίως σε περιφερειακούς αντιπάλους, όπως το Ισραήλ και η Σαουδική Αραβία.
Μια ενδεχόμενη πυρηνικοποίηση του Ιράν θα μπορούσε να πυροδοτήσει νέα κούρσα εξοπλισμών στη Μέση Ανατολή. Ήδη, ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έχει δηλώσει ότι εάν το Ιράν αποκτήσει πυρηνική βόμβα, η Σαουδική Αραβία θα ακολουθήσει.
Η ενδεχόμενη αλλαγή της ιρανικής πυρηνικής πολιτικής — από στήριξη στην απαγόρευση πυρηνικών όπλων σε επιλογή ανάπτυξης ή απόκτησης — θα μπορούσε να έχει σημαντικές επιπτώσεις για την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.
- Οι αναλυτές τονίζουν ότι αν το Ιράν αποφασίσει να εγκαταλείψει ή να επανεξετάσει την επίσημη απαγόρευση παραγωγής πυρηνικών όπλων, αυτό μπορεί να πυροδοτήσει μια νέα “αγορά” πυρηνικών επιδιώξεων στην περιοχή, αυξάνοντας τους κινδύνους αστάθειας και ανταγωνισμού μεταξύ γειτονικών χωρών.
- Η πιθανή αλλαγή στη στάση του Ιράν θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει τις σχέσεις της χώρας με τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και άλλες δυνάμεις που παρακολουθούν με ανησυχία την πυρηνική του πολιτική.
