Ως δικλείδα ασφαλείας λειτουργούν για τα νεαρά προσφυγόπουλα τα κινητά τηλέφωνα, στα οποία βασίζονται ακόμη για να αντέξουν συναισθηματικά τη μετακίνηση, όπως αναφέρεται σε έρευνα της ECPAT International, οργανισμού με δράση κατά της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών σε συνεργασία με την ΑΡΣΙΣ – Κοινωνική Οργάνωση Υποστήριξης Νέων στην Ελλάδα.
Η έρευνα διεξήχθη μεταξύ 2025 και 2026, με σκοπό να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά που βρίσκονται σε κίνηση αλληλεπιδρούν με τις ψηφιακές τεχνολογίες, τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν -ιδίως εκείνους που σχετίζονται με τη σεξουαλική εκμετάλλευση και κακοποίηση που διευκολύνεται από την τεχνολογία- καθώς και τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη δημιουργία ασφαλέστερων ψηφιακών περιβαλλόντων.
Παρουσιάζοντας το μεσημέρι στοιχεία της έρευνας, η Σοφία Ελευθεριάδου από την ΑΡΣΙΣ τόνισε ότι τα παιδιά σε κίνηση βασίζονται πάρα πολύ στο κινητό τους τηλέφωνο. «Για μας είναι αυτονόητο, αλλά γι’ αυτά που βρίσκονται σε μια άγνωστη χώρα, με το κινητό μεταφράζουν και επικοινωνούν με την οικογένεια. Χρησιμοποιούν μεν εφαρμογές ίδιες με όλους τους συνομηλίκους τους, αλλά η χρήση διαφέρει, γιατί το παιδί σε κίνηση, θέλει το κινητό ως ένα εργαλείο επιβίωσης, για να βρει οδηγίες, διευθύνσεις και να νιώσει μια ασφάλεια», ανέφερε η Σοφία Ελευθεριάδου.
Σε περίπτωση μάλιστα που το παιδί χάσει το κινητό του, αισθάνεται ότι χάνει ένα κομμάτι ασφάλειας, όπως και με την απουσία σύνδεσης. «Κινδυνεύει να μη βρει τον δρόμο του, να μην μπορεί να μιλήσει με την οικογένεια και να εξαρτηθεί από ανθρώπους και τρόπους που δεν είναι ασφαλείς» εξήγησε η κ. Ελευθεριάδου, προσθέτοντας ότι η σύνδεση στο κινητό τηλέφωνο, αποτελεί έναν τρόπο να μένουν προσανατολισμένα, ασφαλή και με ανθρώπους που έχουν σημασία.
Στην έρευνα συμμετείχαν 32 παιδιά σε κίνηση (ηλικίας 14-18 ετών), 9 κορίτσια και 23 αγόρια που ζουν σε φιλοξενία της ΑΡΣΙΣ. Τα παιδιά δημιούργησαν φανταστικούς ψηφιακούς χαρακτήρες (avatar), που τους επέτρεψαν να εκφράσουν εμπειρίες, αντιλήψεις για τον κίνδυνο και ιδέες σχετικά με την ψηφιακή ασφάλεια χωρίς να απαιτείται η αποκάλυψη προσωπικών στοιχείων.
Η έρευνα περιλάμβανε επίσης συνεντεύξεις με 17 παρόχους υπηρεσιών στην Ελλάδα και 25 εξειδικευμένους, παγκοσμίως, που ασχολούνται με την ψηφιακή ασφάλεια και την παιδική προστασία, ενώ τα παιδιά δημιούργησαν και 12 φανταστικά avatar για να αναπαραστήσουν τις εμπειρίες τους.
Η ψηφιακή τεχνολογία στη ζωή των παιδιών που μετακινούνται
Η χρήση της τεχνολογίας αλλάζει ανάλογα με τη φάση του ταξιδιού. Στις χώρες καταγωγής, μοιάζει με την τυπική χρήση που κάνουν όλοι οι έφηβοι. Κατά τη διάρκεια της μετακίνησης, γίνεται ζωτικής σημασίας για την άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες και την επικοινωνία.
Στις χώρες προορισμού, οι ψηφιακές πρακτικές διευρύνονται για να βοηθήσουν στην ένταξη, όπως για παράδειγμα στην εκμάθηση της γλώσσας και την πρόσβαση σε υπηρεσίες.
Όλα τα avatar των παιδιών έκαναν κάποια μορφή χρήσης για αναψυχή, συνήθως μέσω των κοινωνικών μέσων και των πλατφορμών βίντεο. Οι αφηγήσεις έδειξαν, επίσης, ότι η τεχνολογία χρησιμοποιείται για οικονομικούς σκοπούς, αποτυπώνοντας τόσο τις φιλοδοξίες όσο και τις ευαλωτότητες των παιδιών. Οι περιγραφές των αγοριών και των κοριτσιών αντανακλούσαν επίσης την επίγνωση των ανισοτήτων που συνδέονται με τη χώρα καταγωγής και τη συνθήκη της μετακίνησης. Τα avatar από ευρωπαϊκές χώρες ή με νόμιμες διαδρομές μετανάστευσης, απεικονίζονταν ως προνομιούχα και με πιο σταθερή πρόσβαση σε συσκευές και συνδεσιμότητα, ενώ εκείνα από μη ευρωπαϊκά περιβάλλοντα αντιμετώπιζαν μεγαλύτερα εμπόδια.
Τέλος, το στάδιο της μεταναστευτικής διαδρομής επηρέασε έντονα τον τρόπο με τον οποίο γινόταν χρήση της τεχνολογίας ή πώς την αντιλαμβάνονταν τα παιδιά. Τα αγόρια και τα κορίτσια που βρίσκονταν στην Ελλάδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα περιέγραψαν λιγότερα εμπόδια πρόσβασης. Χρησιμοποιούσαν την τεχνολογία για αναψυχή, εξερεύνηση και αυτοέκφραση. Αντίθετα, οι νεοαφιχθέντες τόνισαν τον ρόλο της στην επιβίωση, επισημαίνοντας προκλήσεις όπως η περιορισμένη συνδεσιμότητα, η κατάσχεση τηλεφώνων κατά τη μεταφορά, η εξάρτηση από δανεισμένες συσκευές και η συναισθηματική δυσφορία που συνδέεται με την αποσύνδεση.
Κίνδυνοι που διευκολύνονται από την τεχνολογία σε πλαίσιο μετακίνησης
Μέσα από τις ιστορίες τους, τα παιδιά περιέγραψαν εμπειρίες σεξουαλικής παρενόχλησης και αποπλάνησης για σεξουαλικούς σκοπούς από δράστες που εκμεταλλεύονται τις δυσκολίες μετακίνησης. Εκτός από τη σεξουαλική εκμετάλλευση, τα παιδιά μπορεί να πέσουν θύματα σε απάτες, παραπληροφόρηση, διαδικτυακό εκφοβισμό καθώς και σε προσπάθειες στρατολόγησης από το οργανωμένο έγκλημα ή ένοπλες ομάδες μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Η μελέτη υπογραμμίζει τον ρόλο των εταιρειών τεχνολογίας στην προστασία των παιδιών που βρίσκονται σε μετακίνηση. Τα αγόρια και τα κορίτσια εξέφρασαν προσδοκίες ότι οι πλατφόρμες θα πρέπει να προλαμβάνουν προληπτικά τις βλάβες και όχι απλώς να αντιδρούν μετά την επέλευση των περιστατικών.
Σε όλες τις ομάδες, τα αγόρια και τα κορίτσια που βρίσκονται σε μετακίνηση εξέφρασαν την επιθυμία για ισχυρότερα χαρακτηριστικά ασφαλείας στις πλατφόρμες κοινωνικών μέσων, θεωρώντας την προστασία ως ενσωματωμένη στον σχεδιασμό των ψηφιακών υπηρεσιών και όχι ως κάτι που στηρίζεται αποκλειστικά στις ενέργειες των χρηστών, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ.
