Το Ιράν φαίνεται να εγκαταλείπει τη λογική της «ελεγχόμενης» αντίδρασης στον πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και να επιλέγει μια στρατηγική ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης, με στόχο να επιβάλει κόστος και να επανακαθορίσει τη θέση του στη Μέση Ανατολή.
Αυτά επισημαίνει σε ανάλυσή της η Μόνα Γιακουμπιάν, διευθύντρια και ανώτερη σύμβουλος του Προγράμματος Μέσης Ανατολής στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών της Ουάσινγκτον (CSIS).
Η επιθετική αντίδραση του Ιράν στα χτυπήματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ δείχνει ξεκάθαρα τη στρατηγική του στον πόλεμο: δεν επιλέγει «μετρημένες» απαντήσεις, αλλά κλιμάκωση χωρίς όρια, τονίζει η κ Γιακουμπιάν.
Στόχος του είναι να αποκαταστήσει την αποτρεπτική του ισχύ και να εξασφαλίσει τη θέση του στη νέα τάξη που διαμορφώνεται στη Μέση Ανατολή. Από την πρώτη στιγμή, η Τεχεράνη έδειξε ότι θέλει να επεκτείνει και να εντείνει τη σύγκρουση, με μια πρωτοφανή προσέγγιση που μπορεί να οδηγήσει σε πολλαπλά σενάρια κλιμάκωσης με σοβαρές επιπτώσεις σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο.
Τα μαθήματα των προηγούμενων συγκρούσεων
Με το να «μπαίνει δυνατά» από νωρίς, το Ιράν φαίνεται να έχει μάθει από προηγούμενες συγκρούσεις. Το 2024 Ιράν και Ισραήλ πέρασαν για πρώτη φορά σε άμεση, ανοιχτή σύγκρουση, με επεισόδια τον Απρίλιο και τον Οκτώβριο. Στη συνέχεια, τον Ιούνιο του 2025, οι ΗΠΑ μπήκαν στον πόλεμο στο πλευρό του Ισραήλ, σε μια σύγκρουση 12 ημερών. Εκείνες οι αναμετρήσεις χαρακτηρίζονταν από περιορισμένη, «οφθαλμόν αντί οφθαλμού» κλιμάκωση, σύντομη διάρκεια και σχετικά προβλέψιμο τέλος. Αυτή τη φορά, όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η Τεχεράνη έδειξε εξαρχής ότι δεν θα επαναλάβει το ίδιο μοτίβο και, υπό την απειλή αλλαγής καθεστώτος, φαίνεται να επιλέγει πλήρη και ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Τα σχέδια του Ιράν περιλαμβάνουν τόσο οριζόντια κλιμάκωση -δηλαδή επέκταση του πολέμου γεωγραφικά- όσο και κάθετη, δηλαδή αύξηση της έντασης μέσω στόχων, τακτικών και όπλων. Με δεδομένο ότι το διακύβευμα είναι υπαρξιακό -καθώς από τα πρώτα χτυπήματα σκοτώθηκαν ο ανώτατος ηγέτης και κορυφαίοι αξιωματούχοι- η Τεχεράνη προσπαθεί να επιβάλει τεράστιο κόστος στην περιοχή, στις ΗΠΑ και στην παγκόσμια οικονομία. Η προσπάθεια να ναρκοθετήσει τα Στενά του Ορμούζ, από όπου περνά περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, δείχνει μια στρατηγική «όλα ή τίποτα», που μπορεί να πλήξει ακόμη και τη δική της οικονομία για να μπλοκάρει την παγκόσμια αγορά ενέργειας.
“Tehran’s war plans include both horizontal escalation—widening the geographic scope of the war—and vertical escalation, ratcheting up the conflict through its choice of targets, tactics, and weapons,” writes @CSISMidEast Director @myacoubian.
Read more: https://t.co/vFQDNskSYL— CSIS (@CSIS) March 17, 2026
Η στρατηγική αυτή βασίζεται σε δύο άξονες: την οριζόντια και την κάθετη κλιμάκωση. Το Ιράν τους ενεργοποίησε από τις πρώτες μέρες του πολέμου και συνεχίζει να ανεβάζει την ένταση όσο περνούν οι εβδομάδες.
Επέκταση του πολέμου σε όλη την περιοχή
Σε επίπεδο οριζόντιας κλιμάκωσης, μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες, το Ιράν επέκτεινε τον πόλεμο χτυπώντας εννέα χώρες, μεταξύ των οποίων το Ισραήλ, χώρες του Κόλπου, η Ιορδανία, η Συρία και το Ιράκ. Λίγες ημέρες αργότερα, η σύγκρουση είχε εμπλέξει συνολικά 14 χώρες, με νέο μέτωπο στον Λίβανο και επιθέσεις ακόμη και σε Κύπρο και Αζερμπαϊτζάν. Η έκταση αυτής της κλιμάκωσης είναι πρωτοφανής και δείχνει ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να μετατρέψει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή σε μια «επικίνδυνη ζώνη». Ο νέος ανώτατος ηγέτης, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, προειδοποίησε ότι θα ανοίξουν και άλλα μέτωπα.
Παράλληλα, το Ιράν ανεβάζει και την ένταση των επιθέσεων. Από την αρχή, δεν περιορίστηκε σε στρατιωτικούς στόχους, αλλά έπληξε και πολιτικές υποδομές στον Κόλπο, όπως κατοικίες, εμπορικά κέντρα και ξενοδοχεία, αλλά και μεγάλα αεροδρόμια σε πόλεις όπως το Ντουμπάι και η Ντόχα. Στη συνέχεια, στόχευσε ενεργειακές εγκαταστάσεις σε Σαουδική Αραβία και Κατάρ, προκαλώντας αναταράξεις στις διεθνείς αγορές. Η σύγκρουση επεκτάθηκε σε δεξαμενόπλοια, λιμάνια και κρίσιμες υποδομές, ενώ τα Στενά του Ορμούζ ουσιαστικά έκλεισαν. Επιπλέον, το Ιράν χτύπησε κέντρα δεδομένων και απείλησε ακόμη και τον τραπεζικό τομέα και αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες.
Beyond closing the strait what fundamentally is Iran going to remotely achieve strategically or militarily
— BuckCreekBreaker (@BuckCreekCEO) March 25, 2026
Ανταποδοτικά πλήγματα και κίνδυνος γενίκευσης
Η κλιμάκωση αυτή δεν γίνεται σε κενό, αλλά ως απάντηση σε επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, συχνά με λογική «ανταπόδοσης». Για παράδειγμα, μετά από κατηγορίες ότι οι ΗΠΑ έπληξαν μονάδα αφαλάτωσης, το Ιράν απάντησε χτυπώντας αντίστοιχη εγκατάσταση στο Μπαχρέιν. Τέτοιες επιθέσεις είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες, καθώς η περιοχή εξαρτάται από αυτές για πόσιμο νερό.
Η κλιμάκωση είναι αμφίδρομη. Ο βομβαρδισμός του νησιού Χαργκ από τις ΗΠΑ -βασικού κόμβου εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν- δείχνει ότι και η Ουάσινγκτον ανεβάζει την ένταση, πλήττοντας τον πυρήνα της ιρανικής οικονομίας.
Το Ιράν ενεργοποιεί και συμμάχους του. Η Χεζμπολάχ, για παράδειγμα, μπήκε ενεργά στη σύγκρουση με επιθέσεις κατά του Ισραήλ, ανοίγοντας νέο μέτωπο. Αντίστοιχα, υπάρχει το ενδεχόμενο να εμπλακούν και οι Χούθι.
What’s remarkable here is escalation dominance. Iran isn’t waiting for decades of attrition; it’s setting the terms and enforcing consequences immediately. If this pattern continues, it could redefine how superpower-vs.-regional-state conflicts are perceived and conducted.
— Okoye Sunday Vincent (@Odelora_) March 24, 2026
Τα πιθανά σενάρια της επόμενης μέρας
Καθώς ο πόλεμος μπαίνει στην τρίτη εβδομάδα, υπάρχουν διάφορα πιθανά σενάρια: μια σταδιακή αλλά συνεχής κλιμάκωση, μια εκρηκτική επέκταση με απρόβλεπτες συνέπειες ή μια πιο «ασύμμετρη» σύγκρουση, όπου το Ιράν θα χρησιμοποιεί κυρίως drones για να προκαλεί ζημιές. Τα drones, φθηνά και δύσκολα να αντιμετωπιστούν, μπορούν να δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα σε υποδομές και αγορές.
Τέλος, η στρατηγική του Ιράν στοχεύει και σε κάτι ακόμη: να διασφαλίσει τη θέση του στη νέα τάξη πραγμάτων στη Μέση Ανατολή. Παρά την ένταση με τους Άραβες γείτονές του, η επιθετική του στάση υπενθυμίζει ότι παραμένει βασικός παίκτης στην περιοχή. Με το να πλήττει κρίσιμες υποδομές και την οικονομία των χωρών του Κόλπου, ουσιαστικά τους αναγκάζει να λάβουν υπόψη τα συμφέροντά του – μια μορφή πίεσης μεγάλης κλίμακας που θα έχει συνέχεια, καταλήγει η κ Γιακουμπιάν.
