Ο Χουσάμ Λούκα, ένας από τους ισχυρότερους ανθρώπους των υπηρεσιών πληροφοριών του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ και γνωστός με το προσωνύμιο «Η Αράχνη», φέρεται να έχει καταφύγει στη Ρωσία μετά την πτώση του Σύρου προέδρου τον Δεκέμβριο του 2024.
Έρευνα του BBC κατάφερε, έπειτα από μήνες αναζήτησης, να εντοπίσει τα ίχνη του στα περίχωρα της Μόσχας, ενώ δημοσιογράφοι του βρετανικού δικτύου επικοινώνησαν τηλεφωνικά με έναν άνδρα, τον οποίο ταυτοποίησαν ως τον πρώην επικεφαλής των πανίσχυρων υπηρεσιών πληροφοριών της Συρίας.
Ο Λούκα κατηγορείται για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, βασανιστήρια και φρικαλεότητες κατά τη διάρκεια του συριακού εμφυλίου, ενώ έχει υποστεί κυρώσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βρετανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το σημειωματάριο που άνοιξε τον δρόμο της έρευνας
Λίγες ημέρες μετά την ανατροπή του Άσαντ, ένοπλοι μπήκαν σε πολυτελές διαμέρισμα του Λούκα στη Δαμασκό, όπου εντοπίστηκαν προσωπικά αντικείμενα, έγγραφα, μετάλλια και πολλές φωτογραφίες του, μεταξύ των οποίων και στιγμιότυπα στα οποία εμφανιζόταν να δίνει το χέρι στον πρώην πρόεδρο της Συρίας.
Ανάμεσα στα αντικείμενα βρισκόταν και ένα φαινομενικά συνηθισμένο σημειωματάριο. Στις σελίδες του ήταν γραμμένα δεκάδες ονόματα και τηλεφωνικοί αριθμοί, που αντιστοιχούσαν μεταξύ άλλων σε γιατρούς, καταστηματάρχες, στρατιωτικούς και συγγενείς του Λούκα.
Οι δημοσιογράφοι φωτογράφισαν όλες τις σελίδες και άρχισαν να ελέγχουν έναν προς έναν τους 155 αριθμούς που περιλαμβάνονταν στο σημειωματάριο. Από αυτούς, 51 διαπιστώθηκε ότι εξακολουθούσαν να λειτουργούν.
Οι πρώτες προσπάθειες επικοινωνίας δεν απέδωσαν. Όσοι απαντούσαν είτε έκλειναν το τηλέφωνο όταν μάθαιναν ότι συνομιλούσαν με δημοσιογράφους είτε υποστήριζαν ότι δεν γνώριζαν τον Λούκα ή την οικογένειά του.
Ο «ιστός» της «Αράχνης» στη Χομς
Ο Λούκα είχε αποκτήσει ιδιαίτερα σκοτεινή φήμη ήδη από τα πρώτα χρόνια του εμφυλίου πολέμου. Ως τοπικός επικεφαλής της Διεύθυνσης Πολιτικής Ασφάλειας στη Χομς είχε αναλάβει την προσπάθεια του καθεστώτος να ανακτήσει τον έλεγχο της πόλης από τους αντάρτες.
Κάτοικοι της Χομς ανέφεραν στο βρετανικό μέσο ότι ο αριθμός τηλεφώνου του είχε γραφτεί ακόμη και σε τοίχους της πόλης. Όσοι επιθυμούσαν να εγκαταλείψουν τις εμπόλεμες περιοχές μπορούσαν, σύμφωνα με τις πληροφορίες που κυκλοφορούσαν τότε, να επικοινωνήσουν μαζί του προκειμένου να εξασφαλίσουν ασφαλή διέλευση.
Ορισμένοι φέρεται πράγματι να κατάφεραν να φύγουν. Άλλοι, όμως, σύμφωνα με μαρτυρίες που συγκεντρώθηκαν στο πλαίσιο της έρευνας, τηλεφώνησαν και έκτοτε δεν έδωσαν ποτέ ξανά σημεία ζωής.
Το προσωνύμιο «Η Αράχνη» προέκυψε, σύμφωνα με κατοίκους της Χομς, από το εκτεταμένο δίκτυο συνεργατών και πληροφοριοδοτών που φέρεται να είχε δημιουργήσει, ακόμη και μέσα σε οργανώσεις των ανταρτών.
Η σφαγή με τα 17 νεκρά παιδιά
Μία από τις βαρύτερες υποθέσεις με τις οποίες έχει συνδεθεί το όνομά του αφορά την αποκαλούμενη «Σφαγή του Εΐντ» στη συνοικία αλ-Ουάερ της Χομς, τον Σεπτέμβριο του 2015.
Σύμφωνα με το Συριακό Δίκτυο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, από το πλήγμα σκοτώθηκαν 28 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων 17 παιδιά και τέσσερις γυναίκες.
Μεταξύ των θυμάτων ήταν ο επτάχρονος Γουάελ, γιος του Μοχάμεντ Τουακατλί. Ο πατέρας του επέστρεψε χρόνια αργότερα στον χώρο όπου σκοτώθηκε το παιδί του και περιέγραψε όσα αντίκρισε μετά την επίθεση.
«Ήταν μικρά παιδιά», ανέφερε συγκινημένος, προσθέτοντας ότι «το έδαφος εδώ είχε βαφτεί κόκκινο από το αίμα».
Σύμφωνα με συριακή ακτιβιστική οργάνωση και φιλοαντιπολιτευόμενη εφημερίδα, ο Λούκα είχε την ευθύνη για την επιλογή των στόχων του καθεστώτος στην περιοχή εκείνη την ημέρα.
Από τη Χομς στην κορυφή των μυστικών υπηρεσιών
Η πορεία του Λούκα στο καθεστώς συνεχίστηκε ανοδικά και, μέχρι την κατάρρευσή του, είχε φτάσει στην ηγεσία της Γενικής Διεύθυνσης Ασφαλείας, μιας από τις ισχυρότερες υπηρεσίες πληροφοριών της χώρας.
Οι συριακές υπηρεσίες ασφαλείας μπορούσαν να βάλουν στο στόχαστρο από αντάρτες και δημοσιογράφους μέχρι γιατρούς, ακτιβιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οποιονδήποτε θεωρούνταν αντίπαλος της κυβέρνησης Άσαντ.
Πολλοί από όσους συλλαμβάνονταν οδηγούνταν στις διαβόητες πολιτικές φυλακές της Συρίας, μεταξύ των οποίων και η Σεντνάγια στη Δαμασκό, η οποία είχε αποκτήσει τη φήμη του «ανθρώπινου σφαγείου». Αρκετοί κρατούμενοι εξαφανίστηκαν χωρίς να γίνουν ποτέ ξανά γνωστά τα ίχνη τους.
Ως επικεφαλής της Γενικής Διεύθυνσης Ασφαλείας, ο Λούκα είχε στρατηγικό έλεγχο της πολιτικής κρατήσεων, ενώ στελέχη της υπηρεσίας του παρακολουθούσαν τις επικοινωνίες από και προς τη Σεντνάγια.
Ένταλμα σύλληψης για φόνο και βασανιστήρια
Οι νέες συριακές αρχές έχουν ήδη κινηθεί δικαστικά εναντίον του. Ο γενικός εισαγγελέας της Συρίας Χασάν αλ Τούρμπα δήλωσε ότι έχει ασκηθεί δίωξη κατά του Λούκα για «φόνο εκ προμελέτης, βασανιστήρια και θάνατο που προκλήθηκε από βασανιστήρια».
Όπως ανέφερε, ένταλμα σύλληψης έχει ήδη κυκλοφορήσει στο εσωτερικό της χώρας και βρίσκονται σε εξέλιξη προσπάθειες ώστε να αποκτήσει διεθνή ισχύ. Στόχος των συριακών αρχών είναι να εντοπιστεί ο Λούκα και να ζητηθεί η έκδοσή του, όπως και άλλων υψηλόβαθμων αξιωματούχων του προηγούμενου καθεστώτος.
Ο σωματοφύλακας και η μυστηριώδης φυγή
Η έρευνα πήρε νέα τροπή όταν ένας από τους ανθρώπους που περιλαμβάνονταν στο σημειωματάριο απάντησε τελικά στις κλήσεις. Επρόκειτο για πρώην φύλακα της πολυκατοικίας όπου βρισκόταν το διαμέρισμα του Λούκα, ο οποίος έδωσε στους δημοσιογράφους το τηλέφωνο ενός άνδρα που, όπως είπε, ήταν προσωπικός σωματοφύλακας του πρώην αρχηγού των μυστικών υπηρεσιών.
Ο άνδρας, τον οποίο το μέσο αποκαλεί «Μαχμούντ» χωρίς να αποκαλύπτει την πραγματική του ταυτότητα, υποστήριξε ότι ο Λούκα είχε αρχικά διαβεβαιώσει τους συνεργάτες του πως θα παρέμενε στη Δαμασκό για να την υπερασπιστεί, καθώς οι αντάρτες πλησίαζαν στην πρωτεύουσα τον Δεκέμβριο του 2024.
Μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες της επόμενης ημέρας, ωστόσο, είχε εξαφανιστεί. Σύμφωνα με τον πρώην σωματοφύλακά του, φέρεται μάλιστα να πήρε μαζί του μεγάλο χρηματικό ποσό από το χρηματοκιβώτιο του γραφείου του.
Η διαδρομή προς τη Ρωσία
Η αναζήτηση στράφηκε στη συνέχεια στις πιθανές οδούς διαφυγής του. Υψηλόβαθμη πηγή της λιβανικής κυβέρνησης ανέφερε ότι, σύμφωνα με τις πληροφορίες που διέθετε, ο Λούκα πέρασε από τον Λίβανο χρησιμοποιώντας «καλό ρωσικό διαβατήριο, αλλά με διαφορετικό όνομα» και στη συνέχεια αναχώρησε αεροπορικώς για τη Ρωσία.
Οι δημοσιογράφοι εντόπισαν αργότερα άνθρωπο που περιλαμβανόταν στις επαφές του Λούκα και ο οποίος υποστήριξε ότι είχε τον νέο αριθμό τηλεφώνου του. Ο αριθμός έφερε ρωσικό κωδικό χώρας.
Στο διαμέρισμα του Λούκα είχαν, άλλωστε, βρεθεί στοιχεία που υποδήλωναν στενούς δεσμούς του με τη Μόσχα, μεταξύ των οποίων διακρίσεις από τη ρωσική υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών και ευχετήρια κάρτα για το νέο έτος από υψηλόβαθμο Ρώσο αξιωματούχο.
Η τηλεφωνική επικοινωνία με τον Λούκα
Για να εξακριβωθεί εάν ο ρωσικός αριθμός ανήκε πράγματι στον Λούκα, ένας από τους ανθρώπους που συνεργάστηκαν με τους δημοσιογράφους τηλεφώνησε στον συγκεκριμένο αριθμό παρουσία τους και υπέβαλε στον άνδρα που απάντησε ερωτήσεις τις οποίες, σύμφωνα με την έρευνα, μόνο ο πρώην αξιωματούχος θα μπορούσε να γνωρίζει.
Ο άνδρας απάντησε αμέσως και σωστά, ωστόσο αρχικά αρνήθηκε να συνομιλήσει απευθείας με τους δημοσιογράφους.
Σε επόμενη επικοινωνία, όταν του τέθηκαν ερωτήματα σχετικά με τις σοβαρές κατηγορίες για σφαγές και βασανιστήρια, εκείνος απάντησε: «Δεν μπορώ να πάρω κανένα ρίσκο μιλώντας στο τηλέφωνο στη θέση που βρίσκομαι».
Όταν ρωτήθηκε εάν η Ρωσία ήταν εκείνη που τον εμπόδιζε να μιλήσει, απάντησε: «Δεν μπορώ να μιλήσω. Δεν μπορώ να εξηγήσω. Πρέπει να καταλάβετε».
Σε ερώτηση εάν θα δεχόταν να συναντήσει τους δημοσιογράφους εκτός Ρωσίας, περιορίστηκε να απαντήσει: «Είναι δύσκολο», προτού τερματίσει την κλήση.
Εντοπίστηκε στα περίχωρα της Μόσχας
Στη συνέχεια, οι δημοσιογράφοι απέκτησαν και δεύτερο τηλεφωνικό αριθμό που φερόταν να χρησιμοποιεί ο Λούκα. Ο αριθμός ήταν καταχωρισμένος στη Συρία και συνδεόταν με λογαριασμούς σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης και εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων που φαινόταν ότι παρέμεναν ενεργοί.
Μέσα σε διάστημα μίας ημέρας, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, κατέστη δυνατό να προσδιοριστεί η θέση του σε δύο προαστιακές περιοχές στα περίχωρα της Μόσχας.
Οι δημοσιογράφοι δεν επιχείρησαν να τον προσεγγίσουν αυτοπροσώπως στη Ρωσία και δοκίμασαν για ακόμη μία φορά να επικοινωνήσουν τηλεφωνικά μαζί του. Όταν ο άνδρας που απάντησε πληροφορήθηκε ότι στην άλλη άκρη της γραμμής βρισκόταν το BBC, έκλεισε αμέσως το τηλέφωνο. Δεν απάντησε ούτε σε μήνυμα μέσω WhatsApp με ερωτήματα για τις κατηγορίες που αντιμετωπίζει.
Η παρουσία του Λούκα στη Μόσχα περιπλέκει σημαντικά τις προσπάθειες των νέων συριακών αρχών να τον οδηγήσουν ενώπιον της Δικαιοσύνης, καθώς θεωρείται εξαιρετικά απίθανο η Ρωσία να εκδώσει υψηλόβαθμα στελέχη ενός καθεστώτος το οποίο υποστήριζε επί χρόνια.
Η ρωσική κυβέρνηση δεν απάντησε σε αιτήματα για σχόλιο σχετικά με την παρουσία του Λούκα στη χώρα ούτε για το εάν θα εξέταζε ενδεχόμενο αίτημα έκδοσής του.
Για τις οικογένειες των θυμάτων στη Συρία, ωστόσο, το αίτημα για δικαιοσύνη παραμένει ζωντανό. Ο Μοχάμεντ, ο οποίος έχασε τον επτάχρονο γιο του στη Χομς, εξακολουθεί να ελπίζει ότι ο Λούκα και άλλα υψηλόβαθμα στελέχη του καθεστώτος Άσαντ θα λογοδοτήσουν κάποτε για όσα κατηγορούνται ότι διέπραξαν.
«Ο Γουάελ ήταν απλώς ένα επτάχρονο παιδί… Το μόνο που τον ένοιαζε ήταν να παίζει και να διασκεδάζει», ανέφερε.
