Παρά τη διεθνή εικόνα της Ελλάδας ως κορυφαίου τουριστικού προορισμού, η πραγματικότητα για μεγάλο μέρος των κατοίκων της χώρας είναι εντελώς διαφορετική. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat για το 2024, σχεδόν ένας στους δύο πολίτες δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά ούτε μία εβδομάδα διακοπών μακριά από το σπίτι. Το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 46%, κατατάσσοντας την Ελλάδα στη δεύτερη χειρότερη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς την πρόσβαση των πολιτών σε ετήσιες διακοπές.
Μόνο η Ρουμανία εμφανίζει υψηλότερο δείκτη «αδυναμίας διακοπών» με 58,6%, ενώ ακολουθεί η Βουλγαρία με 41,4%. Στον αντίποδα, χώρες όπως το Λουξεμβούργο, η Σουηδία και η Ολλανδία καταγράφουν μονοψήφια ή χαμηλά ποσοστά, υπογραμμίζοντας τις έντονες ανισότητες εντός της Ευρώπης. Η δυνατότητα να κάνει κάποιος έστω και μία εβδομάδα διακοπών τον χρόνο δεν θεωρείται πολυτέλεια, αλλά δείκτης υλικής και κοινωνικής ευημερίας. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η αδυναμία αυτή αποτελεί ένδειξη κοινωνικής αποστέρησης, καθώς η ξεκούραση και η αναψυχή συνδέονται άμεσα με την ποιότητα ζωής και την ψυχική υγεία.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, το 27% των πολιτών άνω των 16 ετών δηλώνει ότι δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει διακοπές μίας εβδομάδας. Αν και το ποσοστό αυτό εμφανίζεται μειωμένο σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, εξακολουθεί να αντιστοιχεί σε περισσότερους από 120 εκατομμύρια ανθρώπους.
Ιδιαίτερα δύσκολη η κατάσταση στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, η εικόνα παραμένει ιδιαίτερα δύσκολη. Παρά μια μικρή βελτίωση σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία, το ποσοστό αδυναμίας διακοπών παραμένει σταθερά υψηλό, πολύ πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Ακόμη πιο έντονο είναι το πρόβλημα στις οικογένειες με παιδιά. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τις συνθήκες διαβίωσης παιδιών έως 15 ετών, το 26% των νοικοκυριών με τουλάχιστον ένα παιδί δεν έχει τη δυνατότητα να προσφέρει μία εβδομάδα διακοπών στα παιδιά του. Το ποσοστό εκτοξεύεται στο 60,3% για τα φτωχά νοικοκυριά, ενώ ακόμη και μεταξύ των μη φτωχών οικογενειών, περίπου μία στις έξι δηλώνει ότι δεν μπορεί να καλύψει το κόστος διακοπών. Ιδιαίτερα ευάλωτες εμφανίζονται οι μονογονεϊκές και οι πολύτεκνες οικογένειες, όπου η αδυναμία διακοπών αγγίζει ή ξεπερνά το 50%. Η εικόνα επιβεβαιώνεται και από έρευνες για τις προθέσεις των νοικοκυριών.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΙΕΛΚΑ, περισσότεροι από τους μισούς καταναλωτές δεν σχεδιάζουν να κάνουν διακοπές το καλοκαίρι. Όσοι τελικά ταξιδέψουν, αναμένεται να περιορίσουν σημαντικά τη διάρκεια ή το κόστος των διακοπών τους. Κύριοι λόγοι αποτελούν το μειωμένο διαθέσιμο εισόδημα, το αυξημένο κόστος μετακίνησης και οι υψηλές τιμές διαμονής. Πολλοί στρέφονται πλέον σε εναλλακτικές λύσεις, όπως φιλοξενία σε σπίτια συγγενών ή σύντομες αποδράσεις χαμηλού κόστους.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η αδυναμία πρόσβασης σε διακοπές συνδέεται όλο και περισσότερο με την αύξηση του κόστους ζωής.
Σύμφωνα με μελέτες της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων, περίπου 40 εκατομμύρια εργαζόμενοι στην ΕΕ δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά μία εβδομάδα διακοπών, με το πρόβλημα να εντοπίζεται κυρίως σε χώρες με χαμηλότερους μισθούς και υψηλότερο κόστος βασικών αγαθών. Η τάση αυτή αναδεικνύει μια ευρύτερη κοινωνική διάσταση, καθώς η «φτώχεια στις διακοπές» συνδέεται άμεσα με τις ανισότητες στο εισόδημα, την αύξηση του κόστους στέγασης, ενέργειας και μεταφορών.
