Σαν σήμερα, το 1822, οι γυναίκες της Νάουσας χάραξαν με τη θυσία τους μία από τις πιο σπαρακτικές σελίδες της Ελληνικής Επανάστασης. Όταν η πόλη έπεσε στα χέρια των Οθωμανικών δυνάμεων και η καταστροφή έγινε πια βεβαιότητα, μητέρες με τα παιδιά τους κατέφυγαν στη γέφυρα της Αραπίτσας και προτίμησαν να πέσουν στον καταρράκτη παρά να παραδοθούν στην αιχμαλωσία.
Η στιγμή αυτή έμεινε βαθιά χαραγμένη στη συλλογική μνήμη ως σύμβολο απόγνωσης, αξιοπρέπειας και ακραίας αυτοθυσίας. Την ίδια ώρα, οι τελευταίοι υπερασπιστές της Νάουσας, κλεισμένοι στον πύργο του Ζαφειράκη, επιχειρούσαν ηρωική έξοδο, δίνοντας την ύστατη μάχη μέσα σε μια πόλη που παραδιδόταν στη σφαγή και την ερήμωση.
Η Καταστροφή της Νάουσας υπήρξε μία από τις δραματικότερες στιγμές του Αγώνα. Οι συνέπειες της άλωσης ήταν ολέθριες για τον πληθυσμό, ενώ η θυσία των γυναικών της Αραπίτσας πήρε γρήγορα διαστάσεις θρύλου. Δεν είναι τυχαίο ότι το γεγονός συχνά παραλληλίστηκε με το Ζάλογγο, καθώς και στις δύο περιπτώσεις η επιλογή του θανάτου συνδέθηκε στη λαϊκή συνείδηση με την άρνηση της υποταγής.
Στη γνωστότερη εκδοχή της παράδοσης γίνεται λόγος για «13 κορίτσια», όμως οι ιστορικές αφηγήσεις δεν συμφωνούν πλήρως ούτε στον αριθμό ούτε στις ακριβείς λεπτομέρειες. Αυτή ακριβώς η απόσταση ανάμεσα στην τεκμηριωμένη ιστορία και στη ζωντανή μνήμη είναι που φόρτισε ακόμη περισσότερο το γεγονός, μετατρέποντάς το σε ένα από τα πιο ισχυρά σύμβολα της Επανάστασης στη Μακεδονία.
Η Αραπίτσα δεν έγινε απλώς τόπος θανάτου. Έγινε τόπος μνήμης. Και οι γυναίκες της Νάουσας, με την έσχατη επιλογή τους, πέρασαν στην ιστορία ως μορφές που συμπύκνωσαν με τραγικό τρόπο το πνεύμα μιας εποχής όπου η ελευθερία είχε τίμημα βαρύ και απόλυτο.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1204: Ολοκληρώνεται η Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους της Δ΄ Σταυροφορίας, ένα από τα πιο καθοριστικά γεγονότα της μεσαιωνικής ιστορίας. Η πόλη λεηλατείται εκτεταμένα και ιδρύεται η Λατινική Αυτοκρατορία, οδηγώντας στην κατάρρευση της Βυζαντινής εξουσίας στην πρωτεύουσα. Αν και το Βυζαντινό κράτος δεν εξαφανίζεται πλήρως —καθώς επιβιώνει σε ελληνικά κράτη-διαδόχους όπως η Νίκαια, η Τραπεζούντα και η Ήπειρος— η Άλωση σηματοδοτεί ένα βαθύ και μακροχρόνιο πλήγμα για τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.
1822: Κατά την Καταστροφή της Νάουσας, μετά την άλωση της πόλης από τις Οθωμανικές δυνάμεις και ενώ οι υπερασπιστές του πύργου του Ζαφειράκη επιχειρούν ηρωική έξοδο, γυναίκες της Νάουσας με τα παιδιά τους καταφεύγουν στη γέφυρα της Αραπίτσας και πέφτουν στον καταρράκτη για να μην αιχμαλωτιστούν. Το γεγονός έμεινε στη συλλογική μνήμη ως μία από τις πιο δραματικές στιγμές της Ελληνικής Επανάστασης και συχνά παραλληλίζεται με το Ζάλογγο. Η αναφορά σε «13 κορίτσια» ανήκει στη γνωστότερη εκδοχή της παράδοσης, όμως στις ιστορικές αφηγήσεις ο αριθμός και οι ακριβείς λεπτομέρειες διαφέρουν.
1870: Ιδρύεται το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης στη Νέα Υόρκη.
1924: Σε δημοψήφισμα για το πολίτευμα, οι Έλληνες ψηφοφόροι τάσσονται με ποσοστό περίπου 70% υπέρ της Αβασίλευτης Δημοκρατίας, καταργώντας τη μοναρχία. Το αποτέλεσμα οδηγεί στην ανακήρυξη της Β΄ Ελληνικής Δημοκρατίας και σηματοδοτεί μια νέα, αν και πολιτικά ασταθή, περίοδο στη συνταγματική ιστορία της χώρας.
1924: Στην Αθήνα, πρόσφυγες από την Κωνσταντινούπολη ιδρύουν την Αθλητική Ένωση Κωνσταντινουπόλεως (ΑΕΚ), σε συνάντηση στο κατάστημα αθλητικών ειδών «Λουξ» στην οδό Βερανζέρου. Ο σύλλογος επιλέγει ως χρώματα το κίτρινο και μαύρο και ως έμβλημα τον δικέφαλο αετό, παραπέμποντας στη βυζαντινή κληρονομιά και στη μνήμη του μικρασιατικού ελληνισμού. Η ΑΕΚ θα εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα σωματεία του ελληνικού αθλητισμού, ιδιαίτερα στο ποδόσφαιρο και το μπάσκετ.
1929: Μεγάλη πυρκαγιά καταστρέφει την άλλοτε κατ’ εξοχήν ελληνική συνοικία Ταταύλα (Κουρτουλούς) της Κωνσταντινούπολης. Εκατοντάδες σπίτια και καταστήματα, πολλά εκ των οποίων ανήκουν σε Έλληνες, τυλίγονται στις φλόγες, επιταχύνοντας την παρακμή της ελληνικής παρουσίας στην περιοχή. Το γεγονός προστίθεται στην αλυσίδα πιέσεων που δέχτηκε ο ομογενειακός ελληνισμός της Πόλης κατά τον 20ό αιώνα.
1936: Ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄ διορίζει πρωθυπουργό τον Ιωάννη Μεταξά, αρχηγό του μικρού κόμματος των Ελευθεροφρόνων, παρά τη δυσαρέσκεια μεγάλου μέρους του πολιτικού κόσμου. Λίγους μήνες αργότερα, ο Μεταξάς θα επιβάλει το καθεστώς της 4ης Αυγούστου, ένα αυταρχικό καθεστώς με κοινοβουλευτική αναστολή, λογοκρισία και διώξεις αντιφρονούντων. Η απόφαση του 1936 θεωρείται κρίσιμη καμπή που οδήγησε στην κατάλυση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στην προπολεμική Ελλάδα.
1943: Γερμανοί ανακαλύπτουν ομαδικούς τάφους χιλιάδων Πολωνών αξιωματικών στο δάσος Κατίν, αποκαλύπτοντας τη μαζική εκτέλεσή τους από τις σοβιετικές μυστικές υπηρεσίες (NKVD) το 1940. Η Μόσχα αποδίδει αρχικά το έγκλημα στους ναζί, και η υπόθεση χρησιμοποιείται προπαγανδιστικά και από τις δύο πλευρές στη διάρκεια του πολέμου. Μόλις το 1990 η Ρωσία θα αναγνωρίσει επίσημα την ευθύνη της ΕΣΣΔ, καθιστώντας τη σφαγή του Κατίν ένα από τα πιο σκοτεινά σύμβολα των σταλινικών εγκλημάτων.
1945: Η Βιέννη, η πρώτη ξένη πρωτεύουσα που είχε καταλάβει ο Χίτλερ το 1938, απελευθερώνεται από τα σοβιετικά και βουλγαρικά στρατεύματα στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η κατάληψη της πόλης ανοίγει τον δρόμο για την τελική ήττα της ναζιστικής Γερμανίας και θέτει τις βάσεις για τη μετέπειτα τετραπλή συμμαχική κατοχή της Αυστρίας.
1964: Ο ηθοποιός Σίντνεϊ Πουατιέ γίνεται ο πρώτος Αφροαμερικανός που κερδίζει Όσκαρ Α΄ Ανδρικού Ρόλου, για την ερμηνεία του στην ταινία «Lilies of the Field» («Κάτω από το βλέμμα του Θεού»). Η βράβευσή του αποτελεί ορόσημο για την εκπροσώπηση των μαύρων καλλιτεχνών στο Χόλιγουντ και συνδέεται συμβολικά με το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα στις ΗΠΑ.
1970: Ολοκληρώνεται η δίκη της αντιστασιακής οργάνωσης «Δημοκρατική Άμυνα», η οποία μετατρέπεται σε δημόσιο κατηγορητήριο κατά της δικτατορίας των συνταγματαρχών από κατηγορουμένους και μάρτυρες υπεράσπισης. Επιβάλλονται βαριές ποινές, όπως ισόβια στον Σάκη Καράγιωργα και πολυετείς καθείρξεις σε Γ. Α. Μαγκάκη, Νίκο Κωνσταντόπουλο και Χρήστο Πρωτόπαππα. Η δίκη θεωρείται σημείο αναφοράς της οργανωμένης αντίστασης στη Χούντα και ανέδειξε πρόσωπα που θα πρωταγωνιστούσαν στη μεταπολιτευτική πολιτική ζωή.
1970: Η χούντα, υπό την πίεση της διεθνούς κοινής γνώμης και εκστρατειών αλληλεγγύης, απελευθερώνει τον μουσικοσυνθέτη Μίκη Θεοδωράκη και του επιτρέπει να αναχωρήσει για το Παρίσι. Εκεί θα συνεχίσει τον αντιδικτατορικό αγώνα με συναυλίες, δηλώσεις και συνεργασίες με προσωπικότητες όπως η Μελίνα Μερκούρη και ο Κώστας Γαβράς. Η αποφυλάκισή του τον μετατρέπει σε διεθνές σύμβολο αντίστασης κατά της ελληνικής δικτατορίας.
1970: Κατά τη διάρκεια της αποστολής Apollo 13, έκρηξη δεξαμενής οξυγόνου στο διαστημόπλοιο προκαλεί σοβαρές βλάβες και θέτει σε θανάσιμο κίνδυνο το τριμελές πλήρωμα καθ’ οδόν προς τη Σελήνη. Η NASA ακυρώνει την προγραμματισμένη προσελήνωση και επικεντρώνεται σε μια αγωνιώδη επιχείρηση διάσωσης, χρησιμοποιώντας το σεληνάκατο ως «σωστική λέμβο». Η ασφαλής επιστροφή των αστροναυτών στη Γη λίγες ημέρες αργότερα καταγράφεται ως υπόδειγμα ψυχραιμίας, αυτοσχεδιασμού και τεχνολογικής ευρηματικότητας.
1987: Η Πορτογαλία και η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας υπογράφουν τη Συμφωνία για το Μακάου, με την οποία προγραμματίζεται η επιστροφή της περιοχής στην κινεζική κυριαρχία το 1999. Το Μακάου θα γίνει Ειδική Διοικητική Περιοχή της Κίνας με καθεστώς «μία χώρα, δύο συστήματα», αντίστοιχο με αυτό του Χονγκ Κονγκ.
1992: Συγκαλείται εκ νέου το Συμβούλιο Πολιτικών Αρχηγών υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Καραμανλή, με αντικείμενο το ζήτημα της ονομασίας της ΠΓΔΜ. Ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Μητσοτάκης ανακοινώνει ότι αναλαμβάνει ο ίδιος το Υπουργείο Εξωτερικών, απομακρύνοντας τον Αντώνη Σαμαρά. Η κίνηση αυτή επηρεάζει καθοριστικά τις εσωκομματικές ισορροπίες στη Νέα Δημοκρατία και τη μετέπειτα πορεία του «μακεδονικού» ζητήματος.
2000: Ο Κώστας Σημίτης ορκίζεται για τρίτη φορά πρωθυπουργός, έπειτα από τη νίκη του ΠΑΣΟΚ στις βουλευτικές εκλογές. Η νέα του θητεία συνδέεται με την πορεία ένταξης της Ελλάδας στη ζώνη του ευρώ και με μεταρρυθμίσεις στην οικονομία και τις υποδομές.
2003: Στα Τέμπη σημειώνεται ένα από τα πιο πολύνεκρα οδικά δυστυχήματα στην Ελλάδα, όταν φορτηγό με ακατάλληλα δεμένο φορτίο ξυλείας συγκρούεται με λεωφορείο που μεταφέρει μαθητές από το Μακροχώρι Ημαθίας. Είκοσι ένας μαθητές χάνουν τη ζωή τους και δεκάδες τραυματίζονται, συγκλονίζοντας την ελληνική κοινωνία. Η υπόθεση οδηγεί σε ποινικές καταδίκες και ανοίγει μεγάλη συζήτηση για την οδική ασφάλεια, τους ελέγχους στα βαρέα οχήματα και τις ευθύνες του κράτους.
Γεννήσεις
1743 – Τόμας Τζέφερσον (Thomas Jefferson) (13 Απριλίου 1743 – 4 Ιουλίου 1826), Αμερικανός πολιτικός και στοχαστής, 3ος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών και ένας από τους ιδρυτές του αμερικανικού κράτους. Υπήρξε βασικός συντάκτης της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας και υπέρμαχος των ατομικών ελευθεριών και της δημοκρατίας. Η πολιτική και φιλοσοφική του σκέψη επηρέασε βαθιά την πορεία των ΗΠΑ και τη σύγχρονη πολιτική ιστορία.
1906 – Σάμιουελ Μπέκετ (Samuel Beckett) (13 Απριλίου 1906 – 22 Δεκεμβρίου 1989), Ιρλανδός συγγραφέας, από τις σημαντικότερες μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας και του θεάτρου του παραλόγου. Έγινε διεθνώς γνωστός με το έργο «Περιμένοντας τον Γκοντό», που άλλαξε τα δεδομένα στη θεατρική γραφή, ενώ το έργο του χαρακτηρίζεται από υπαρξιακή αγωνία και λιτότητα έκφρασης. Τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1969.
1926 – Έλλη Λαμπέτη (13 Απριλίου 1926 – 3 Σεπτεμβρίου 1983), Ελληνίδα ηθοποιός, από τις πιο εμβληματικές μορφές του ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου. Ξεχώρισε για την ευαισθησία, την εκφραστικότητα και τη μοναδική σκηνική της παρουσία, με ερμηνείες που άφησαν έντονο συναισθηματικό αποτύπωμα. Η πορεία της, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, την καθιέρωσε ως μία από τις πιο αγαπητές και σημαντικές ηθοποιούς του 20ού αιώνα.
1947 – Θάνος Μικρούτσικος (13 Απριλίου 1947 – 28 Δεκεμβρίου 2019), Έλληνας μουσικοσυνθέτης, από τις σημαντικότερες μορφές της σύγχρονης ελληνικής μουσικής. Το έργο του συνδύασε ποίηση και μουσική, με εμβληματικούς κύκλους όπως ο «Σταυρός του Νότου» σε ποίηση Νίκου Καββαδία. Παράλληλα είχε ενεργό παρουσία και στη δημόσια ζωή, διατελώντας και υπουργός Πολιτισμού, ενώ η δημιουργία του άφησε βαθύ και διαχρονικό αποτύπωμα στο ελληνικό τραγούδι.
1966 – Μαντώ, Ελληνίδα τραγουδίστρια, γνωστή για τη χαρακτηριστική φωνή της και τις επιτυχίες της κυρίως τη δεκαετία του 1990. Ξεχώρισε στον χώρο της ποπ μουσικής με τραγούδια που απέκτησαν μεγάλη απήχηση, ενώ εκπροσώπησε την Ελλάδα και στον διαγωνισμό της Eurovision. Η παρουσία της την καθιέρωσε ως μία από τις αναγνωρίσιμες φωνές της σύγχρονης ελληνικής δισκογραφίας.
1978 – Κάρλες Πουγιόλ (Carles Puyol), Ισπανός ποδοσφαιριστής, από τις εμβληματικές μορφές της Μπαρτσελόνα και της εθνικής Ισπανίας. Υπήρξε αρχηγός της Μπαρτσελόνα σε μια από τις πιο επιτυχημένες περιόδους της ιστορίας της, κατακτώντας τίτλους σε Ισπανία και Ευρώπη, ενώ με την εθνική ομάδα κατέκτησε το Μουντιάλ 2010 και το Euro 2008. Η ηγετική του φυσιογνωμία και το πάθος του τον καθιέρωσαν ως έναν από τους κορυφαίους αμυντικούς της εποχής του.
Θάνατοι
1984 – Διονύσης Παπαγιαννόπουλος (12 Ιουλίου 1912 – 13 Απριλίου 1984), Έλληνας ηθοποιός, από τις πιο χαρακτηριστικές μορφές του ελληνικού κινηματογράφου και θεάτρου. Ξεχώρισε για την αυθεντικότητα, το χιούμορ και την ανθρώπινη ζεστασιά των ρόλων του, συμμετέχοντας σε δεκάδες κλασικές ελληνικές ταινίες. Η ιδιαίτερη εκφραστικότητά του και η ικανότητά του να εναλλάσσεται ανάμεσα σε κωμικούς και δραματικούς ρόλους τον καθιέρωσαν ως έναν από τους πιο αγαπητούς ηθοποιούς του ελληνικού κοινού.
2010 – Μάνος Ξυδούς (15 Μαΐου 1953 – 13 Απριλίου 2010), Έλληνας τραγουδοποιός, από τις σημαντικές μορφές της ελληνικής ροκ και ποπ σκηνής. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος των Πυξ Λαξ και συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση του ήχου τους, γράφοντας τραγούδια που αγαπήθηκαν από το ευρύ κοινό. Η δημιουργική του πορεία και η συμβολή του στη σύγχρονη ελληνική μουσική τον καθιέρωσαν ως ξεχωριστή καλλιτεχνική φυσιογνωμία.
Εορτολόγιο
Μαρτίνος, Μαρτίν
Παγκόσμιες Ημέρες / Επέτειοι
Ημέρα Μνήμης Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος
Παγκόσμια Ημέρα Σαρκοείδωσης
