Σαν σήμερα 12 Ιανουαρίου: Ο θάνατος του Ηλία Μαυρομιχάλη στα Στύρα – «Κρίμα το παλικάρι» είπαν ως και οι Οθωμανοί

Η μάχη στα Στύρα της Εύβοιας, τον Ιανουάριο του 1822 έχει μένει χαραγμένη ως μια από τις πιο φορτισμένες στιγμές του Αγώνα στο νησί: ο Ηλίας Μαυρομιχάλης σκοτώνεται πολεμώντας, αποκεφαλίζεται και το κεφάλι του αποστέλλεται στην Κωνσταντινούπολη ως μήνυμα παραδειγματισμού, την ώρα που η Επανάσταση στην Εύβοια παλεύει να σταθεί απέναντι σε μια καλά οργανωμένη οθωμανική παρουσία.

Λίγες ημέρες πριν από τη μάχη, ο Ηλίας Μαυρομιχάλης, που αποκαλούνταν «Νεραϊδογέννητος» λόγω της ομορφιάς του περνά στην Εύβοια με δύναμη Μανιατών, με στόχο την ενίσχυση της εξέγερσης και την πίεση προς την Κάρυστο, όπου η οθωμανική ισχύς παραμένει καθοριστική. Στην περιοχή των Στύρων, οι ελληνικές δυνάμεις επιχειρούν να αντιμετωπίσουν οθωμανικά τμήματα, με αναφορές στους επικεφαλής τον Ηλία Μαυρομιχάλη και τον Βάσο Μαυροβουνιώτη.

Η σύγκρουση κορυφώνεται στις 12 Ιανουαρίου 1822. Η εικόνα ανατρέπεται όταν καταφθάνουν οθωμανικές ενισχύσεις από την πλευρά της Καρύστου και η ελληνική παράταξη υποχωρεί, με τμήματα να διασπώνται και ομάδες να αποκόπτονται. Μέσα σε αυτό το χάος, ο Μαυρομιχάλης μένει με ελάχιστους άνδρες πίσω, σε έναν αγώνα που δεν μοιάζει πια με τακτική μάχη, αλλά με προσπάθεια να μη χαθεί η τιμή και το φρόνημα.

Η πιο δραματική σκηνή εκτυλίσσεται στη θέση Κοκκινόμυλος, όπου ο Μαυρομιχάλης οχυρώνεται σε ανεμόμυλο με λίγους συντρόφους. Οι αφηγήσεις μιλούν για μάχη μέχρι τέλους, με τη σύγκρουση να καταλήγει σώμα με σώμα. Όταν όλα τελειώνουν, οι Οθωμανοί αποκεφαλίζουν τον νεκρό και στέλνουν το κεφάλι του στην Κωνσταντινούπολη, ενώ αναφέρεται επίσης ότι κεφάλια των νεκρών εκτίθενται στα Στύρα για εκφοβισμό του άμαχου πληθυσμού.

Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, όταν το κεφάλι του Ηλία Μαυρομιχάλη έφτασε μπροστά στον Ομέρ Μπέη, παστωμένο μέσα σε κοφίνι, λέγεται πως εκείνος το αντίκρισε, δάκρυσε και αποχώρησε συντετριμμένος, ψιθυρίζοντας «Κρίμα το παλικάρι».

Επίσης, σε μία σκοτεινή αφήγηση που αποδίδεται στον Γάλλο Φιλέλληνα Ρεϊμπώ, αναφέρεται πως, αφού τελείωσαν τα πυρομαχικά, οι Έλληνες αποφάσισαν να σκοτωθούν μεταξύ τους για να μη συλληφθούν ζωντανοί και καταλήξουν στα χέρια των Οθωμανών.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

1822: Στα Στύρα της Εύβοιας, ελληνικές δυνάμεις με επικεφαλής τον Ηλία Μαυρομιχάλη και τον Βάσο Μαυροβουνιώτη συγκρούονται με οθωμανικό απόσπασμα, όμως η άφιξη οθωμανικών ενισχύσεων ανατρέπει την κατάσταση και οδηγεί σε υποχώρηση και διασπορά των Ελλήνων. Ο Μαυρομιχάλης αποκόπτεται με ελάχιστους άνδρες και οχυρώνεται σε ανεμόμυλο, όπου σκοτώνεται πολεμώντας σε μάχη σώμα με σώμα. Οι Οθωμανοί αποκεφαλίζουν τη σορό και στέλνουν το κεφάλι του στην Κωνσταντινούπολη, σε ένα επεισόδιο που έμεινε ως από τα πιο φορτισμένα της Επανάστασης στην Εύβοια.

1899: Ο σύμβουλος του ΣΕΓΑΣ και μετέπειτα υπουργός οικονομικών στην κυβέρνηση Βενιζέλου, Μιλτιάδης Νεγρεπόντης, εισηγείται τη διοργάνωση «πρωταθλήματος αγώνων ποδοσφαίρου».

1913: Ο επαναστάτης Ιωσήφ Βισαριόνοβιτς Τζουγκασβίλι, στέλεχος των Μπολσεβίκων και συνεργάτης της «Πράβντα», αρχίζει να καθιερώνει το ψευδώνυμο «Στάλιν», από τη ρωσική λέξη «stal», «ατσάλι», που αποδίδεται συχνά ως «άνθρωπος από ατσάλι» και θα γίνει το μόνιμο κομματικό και συγγραφικό του όνομα. Την ίδια χρονιά υπογράφει ως «K. Stalin» το κείμενο «The National Question and the Social Democracy», που δημοσιεύεται σε συνέχειες στο μπολσεβίκικο περιοδικό Prosveshchenie, μία από τις πρώτες εμφανίσεις του νέου ονόματος σε έντυπο.

1959: Μετά τη δημοσίευση πληροφοριών ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου κατά την επίσκεψή του στις ΗΠΑ ενημέρωσε διάφορους παράγοντες για τη βία και νοθεία στις εκλογές του 1961, οι σχέσεις του με την κυβέρνηση ψυχραίνονται και παραιτείται από τη θέση του συμβούλου της Τράπεζας της Ελλάδος.