Η Γερμανία αλλάζει πίστα στην άμυνα και αυτό δεν περνά καθόλου απαρατήρητο στο Παρίσι. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς επιχειρεί να βάλει το Βερολίνο στην «πρώτη γραμμή» της Ευρώπης, από τη βιομηχανία μέχρι τον στρατό, με ένα φιλόδοξο σχέδιο που υπόσχεται την ισχυρότερη στρατιωτική μηχανή της ηπείρου αλλά ταυτόχρονα τροφοδοτεί γκρίνιες, φόβους και νέες ισορροπίες.
Το γερμανικό αμυντικό budget αναμένεται να εκτιναχθεί στα 162 δισ. ευρώ έως το 2029, δίνοντας στην άμυνα θέση-κλειδί στην οικονομική και πολιτική στρατηγική της χώρας. Όμως η προτίμηση της Γερμανίας προς τα δικά της οπλικά συστήματα και βιομηχανίες, την ώρα που επικρίνει τη Γαλλία για ανεπαρκείς αμυντικές δαπάνες, αγνοώντας δεκαετίες γερμανικού «τζάμπα μάγκα» κάτω από την πυρηνική ομπρέλα της Δύσης, πυροδοτεί ένταση στο άλλοτε αδιαμφισβήτητο γαλλογερμανικό δίδυμο.
Η Γερμανία, η άμυνα και το ρήγμα με τη Γαλλία
Χαρακτηριστική είναι η κρίση γύρω από το φιλόδοξο πρόγραμμα Future Combat Air System (FCAS), ένα μαμούθ εξοπλιστικό ύψους 115 δισ. δολαρίων με αιχμή ένα νέο ευρωπαϊκό μαχητικό, στο οποίο η Airbus και η Dassault υποτίθεται ότι θα έχτιζαν την «αυτονομία» της Ευρώπης από αμερικανικά συστήματα όπως το F‑35. Η Dassault, με όπλο την επιτυχία του Rafale, αξιώνει ηγετικό ρόλο, κάτι που το Βερολίνο δυσκολεύεται να αποδεχθεί καθώς βάζει αντίστοιχα χρήματα στο τραπέζι, με αποτέλεσμα ο Μερτς να παγώνει τον ενθουσιασμό του για το project, ενώ ο πρώην επικεφαλής της Airbus Τομ Έντερς το χαρακτηρίζει πλέον «λάθος».
Την ίδια στιγμή, η Γερμανία εξετάζει δικό της μαχητικό και δικό της δορυφορικό δίκτυο, ενώ κοινά γαλλογερμανικά προγράμματα – όπως ένα νέο άρμα μάχης – καθυστερούν επικίνδυνα, κάνοντας την ευρωπαϊκή «αμυντική ένωση» που προωθεί η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να μοιάζει ολοένα και περισσότερο με «Germany First». Η άρνηση του Μερτς σε κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό για την άμυνα, την ώρα που ο Εμανουέλ Μακρόν τον θεωρεί απαραίτητο για μια πιο αυτάρκη Ευρώπη, τροφοδοτεί την εικόνα μιας Γερμανίας που θέλει την ισχύ χωρίς να μοιράζεται το ρίσκο.
«Εθελοντική» άμυνα ή γερμανική ηγεμονία;
Οι επικριτές προειδοποιούν ότι, με τις αμυντικές δαπάνες των ευρωπαϊκών μελών του ΝΑΤΟ να αναμένεται να φτάσουν τα 831 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2035, μια στενά εθνική προσέγγιση από τη Γερμανία θα υπονομεύσει κλίμακα, διαλειτουργικότητα και πραγματικές δυνατότητες. Ένα αμιγώς γερμανικό δορυφορικό σύστημα δεν μπορεί να ανταγωνιστεί ποτέ το Starlink του Ίλον Μασκ, ενώ μια καθαρά εγχώρια γερμανική πλατφόρμα μαχητικού αεροσκάφους περιγράφεται από τον Έντερς ως «έκφραση εθνικής ύβρεως», με τον ίδιο να προκρίνει συμπράξεις με το Λονδίνο και το πρόγραμμα Global Combat Air Programme με Βρετανία, Ιταλία και Ιαπωνία.
Πέρα από την τεχνική διάσταση, αναζωπυρώνεται ο φόβος για την «ακούσια ηγεμονία» της χώρας, όπως την περιγράφει η Λιάνα Φιξ του Council on Foreign Relations: ένα εκρηκτικό μείγμα οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος που οι εταίροι θέλουν πια να περιορίσουν. Σενάρια με καβγάδες εθνικών συμφερόντων τύπου κρίσης του ευρώ, αυτή τη φορά εντός ΝΑΤΟ, δείχνουν πόσο λεπτή είναι η ισορροπία όταν η άμυνα μετατρέπεται σε πεδίο ισχύος και όχι συνεργασίας.
Νέα γαλλογερμανική «συμφωνία» στην άμυνα;
Για να μη τιναχθεί στον αέρα ο γαλλογερμανικός «κινητήρας» της ΕΕ, αναζητείται μια επανεκκίνηση όσο Μακρόν και Μερτς έχουν ακόμη πολιτικό χρόνο. Η πρόταση ξεκινά από μια ριζική αναθεώρηση του FCAS – είτε με συρρίκνωση του σχεδίου σε ένα διαλειτουργικό σύστημα δεδομένων που θα μπορεί να «κουμπώνει» σε γαλλικό ή γερμανικό αεροσκάφος, είτε με νέο μοίρασμα δουλειάς, όπου προτεραιότητα δεν θα έχει η εθνικότητα αλλά η ποιότητα και οι επιχειρησιακές ανάγκες.
Παράλληλα, ξαναμπαίνει στο τραπέζι ένα είδος «μεγάλης συμφωνίας»: η Γαλλία να αρχίσει να μοιράζεται σταδιακά την πυρηνική της αποτροπή με τη Γερμανία, με αντάλλαγμα το Βερολίνο να αποδεχθεί την ιδέα κοινής χρηματοδότησης της ευρωπαϊκής άμυνας μέσω αμοιβαίου χρέους. Ακόμη και ο διοικητής της Bundesbank, Γιοαχίμ Νάγκελ – μακριά από την εικόνα του «χαλαρού» κεντρικού τραπεζίτη – έχει περιγράψει δημόσια γιατί η κοινή έκδοση χρέους για επενδύσεις στην ασφάλεια μπορεί να είναι αναγκαία, σύμφωνα με το Bloomberg Economics.
Το πολιτικό στοίχημα είναι τεράστιο, καθώς κάθε βήμα προς περισσότερη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση στην άμυνα συνοδεύεται από φόβους για άνοδο της άκρας δεξιάς. Όμως δημοσκόπηση που επικαλείται το περιοδικό Internationale Politik δείχνει ότι 73% των Ευρωπαίων πιστεύουν πως η ήπειρος πρέπει να διασφαλίσει η ίδια την άμυνά της, τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, το μήνυμα είναι ότι η φιλοδοξία και η αυτοπεποίθηση δεν είναι πλέον αποκλειστικό γερμανικό προνόμιο.
