Οι καταστροφικές πυρκαγιές που σαρώνουν περιοχές της Γαλλίας και της Ισπανίας έχουν προκαλέσει θανάτους, τον εκτοπισμό 330.000 ανθρώπων από τις εστίες τους, εκτεταμένες καταστροφές και πυκνά νέφη τοξικού καπνού. Με νέα ρεκόρ να έχουν ήδη καταγραφεί και το τέταρτο κύμα καύσωνα του φετινού ευρωπαϊκού καλοκαιριού να βρίσκεται σε εξέλιξη, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις άμεσης αποκλιμάκωσης της κρίσης.
Στη Γαλλία, η έκταση που έχει ήδη καεί έχει ξεπεράσει εκείνη της χειρότερης προηγούμενης χρονιάς, παρότι ο Αύγουστος, παραδοσιακά ο θερμότερος μήνας του έτους, δεν έχει ακόμη ξεκινήσει. Αντίστοιχα, στην Ισπανία, ο συνολικός αριθμός των πυρκαγιών το 2026 αποτελεί νέο ρεκόρ για την εποχή, ενώ η συνολική καμένη έκταση βρίσκεται λίγο κάτω από τα επίπεδα που είχαν καταγραφεί στα τέλη Ιουλίου του καταστροφικού 2022.
Γιατί οι φετινές πυρκαγιές είναι τόσο καταστροφικές
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η ακραία ένταση των πυρκαγιών οφείλεται στο φαινόμενο της απότομης εναλλαγής από πολύ υγρές σε εξαιρετικά ξηρές καιρικές συνθήκες μέσα στην ίδια χρονιά, μια εξέλιξη που, όπως επισημαίνουν, ενισχύεται από την κλιματική κρίση.
Ο περασμένος χειμώνας και μεγάλο μέρος της άνοιξης στη δυτική Ευρώπη χαρακτηρίστηκαν από έντονες βροχοπτώσεις, γεγονός που ευνόησε την ανάπτυξη δέντρων, θάμνων και γενικότερα της βλάστησης, όπως αναφέρει ο Guardian. Ωστόσο, ήδη από τον Μάιο η Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με το πρώτο από μια σειρά κυμάτων καύσωνα.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι όλα τα κύματα καύσωνα γίνονται εντονότερα και συχνότερα εξαιτίας της υπερθέρμανσης του πλανήτη που προκαλεί η καύση ορυκτών καυσίμων. Μάλιστα, ο καύσωνας στα τέλη Ιουνίου χαρακτηρίζεται ως ο ισχυρότερος που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ευρώπη και σύμφωνα με τους ειδικούς, δεν θα μπορούσε να έχει εκδηλωθεί χωρίς την επιπλέον θέρμανση που έχει προκαλέσει περισσότερο από ένας αιώνας εκπομπών άνθρακα.
O θερμότερoς Ιούνιος στη δυτική Ευρώπη και οι «πυρκαγιές-κύματα»
Οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες προκάλεσαν έντονη εξάτμιση των υδάτων από ποτάμια και λίμνες, ενώ αφυδάτωσαν το έδαφος και τη βλάστηση. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτές οι συνθήκες έγιναν 80 φορές πιθανότερες λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Η παρατεταμένη ξηρασία μετέτρεψε τη βλάστηση σε εύφλεκτη ύλη, εκτοξεύοντας τον κίνδυνο εκδήλωσης πυρκαγιών. Έτσι δημιουργήθηκε μια αλληλουχία μεγάλων μετώπων, τα οποία οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν πλέον ως «πυρκαγιές-κύματα» («firewaves»).
Την κατάσταση επιδεινώνει και η πρωτοφανής ανάπτυξη τεράστιων πυρονεφών (pyrocumulonimbus) στη Γαλλία. Τα νέφη αυτά δημιουργούνται από τη θερμότητα των μεγάλων πυρκαγιών και εξελίσσονται σε αυτοτροφοδοτούμενες πύρινες καταιγίδες, παράγοντας κεραυνούς που προκαλούν νέες εστίες φωτιάς.
Πρωτοφανείς δυσκολίες για τους πυροσβέστες
Η ένταση των πυρκαγιών έχει δημιουργήσει πρωτοφανείς προκλήσεις για τις πυροσβεστικές δυνάμεις, οι οποίες στο παρελθόν θα περίμεναν ότι θα μπορούσαν να θέσουν υπό έλεγχο αντίστοιχες καταστάσεις.
Ο πυροσβέστης Χαβιέρ Γκαρσία δήλωσε στο Associated Press ότι δεν έχει αντιμετωπίσει ποτέ κάτι αντίστοιχο στα δύο δεκαετίες υπηρεσίας του.
«Η εξέλιξη είναι ανησυχητική», ανέφερε, εξηγώντας ότι πλέον η προτεραιότητα δίνεται στις εκκενώσεις και στην προστασία των περιουσιών, καθώς τα ταχύτατα κινούμενα μέτωπα φωτιάς είναι υπερβολικά σφοδρά για να αντιμετωπιστούν.
Μαζικές εκκενώσεις και σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις
Χιλιάδες κάτοικοι και παραθεριστές αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις περιοχές τους, συχνά έπειτα από επείγουσες ειδοποιήσεις που στάλθηκαν στα κινητά τους τηλέφωνα. Στην Ισπανία έχουν δημιουργηθεί, μεταξύ άλλων, 78 κέντρα φιλοξενίας από τον Ερυθρό Σταυρό.
Η Μαρία Αλκαθάρ Καστίγια, από τη Διεθνή Ομοσπονδία Ερυθρού Σταυρού και Ερυθράς Ημισελήνου, δήλωσε ότι «αυτό είναι ένα μοτίβο που βλέπουμε ολοένα και συχνότερα σε όλη την Ευρώπη: οι καύσωνες, η ξηρασία και οι πυρκαγιές τροφοδοτούν η μία την άλλη και οι τοπικές κοινωνίες πληρώνουν το τίμημα».
Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στις κατοικίες και στα μέσα βιοπορισμού δεν έχουν ακόμη αποτιμηθεί πλήρως, ωστόσο αναμένεται να είναι ιδιαίτερα μεγάλες. Οι πυρκαγιές στην περιοχή του Μπορντό έχουν καταστρέψει μέρος των φημισμένων αμπελώνων της περιοχής, ενώ σημαντικό πλήγμα έχουν δεχθεί και ο τουρισμός και η μεταποιητική βιομηχανία γύρω από τη Βαλένθια.
Παράλληλα, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι ο τοξικός καπνός από τις πυρκαγιές θα έχει σοβαρές μακροχρόνιες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία. Υπολογίζεται ότι περίπου 1,5 εκατομμύριο άνθρωποι κάθε χρόνο χάνουν χρόνια ζωής εξαιτίας της έκθεσης στον καπνό από δασικές πυρκαγιές.
Οι προειδοποιήσεις Μακρόν, Σάντσεθ και ΟΗΕ
Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, χαρακτήρισε την κρίση των πυρκαγιών ως τη «δυσκολότερη» κατάσταση που έχει αντιμετωπίσει η χώρα από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, δήλωσε ότι η χώρα του βιώνει πλέον τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα από κάθε άλλη, εξαιτίας της αυξανόμενης συχνότητας των θερμικών θόλων και της εγγύτητας στην Αρκτική, όπου οι ανακλαστικοί πάγοι λιώνουν με ταχείς ρυθμούς.
Ο επικεφαλής του ΟΗΕ για το κλίμα, Σάιμον Στιλ, υπογράμμισε ότι «η επιστήμη είναι ξεκάθαρη ως προς την αιτία: η υπερθέρμανση του πλανήτη, που προκαλείται από την καύση τεράστιων ποσοτήτων άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθιστά τους παρατεταμένους καύσωνες, τις σοβαρές πλημμύρες και τις ακραίες καταιγίδες συχνότερες, εντονότερες και πιο δαπανηρές».
Όπως πρόσθεσε, «το ανθρώπινο και οικονομικό κόστος της κλιματικής κρίσης έχει πλέον φτάσει σε επίπεδα εθνικής έκτακτης ανάγκης. Αυτό που πρέπει να γίνει είναι σαφές: ταχύτερη απεξάρτηση από τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, επιτάχυνση της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και καλύτερη προστασία των πολιτών στις περιοχές που πλήττονται περισσότερο».
Την ίδια ώρα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει χαλαρώσει σειρά πράσινων μέτρων κατά τον τελευταίο χρόνο, υπό την πίεση πολιτικών αντιδράσεων και εταιρικών πιέσεων. Η Ευρωπαία επίτροπος αρμόδια για την ετοιμότητα απέναντι στις κρίσεις, Χάτζα Λαχμπίμπ, δήλωσε στους Financial Times ότι «η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να είναι τόσο φιλόδοξη όσο επιθυμούν τα κράτη-μέλη. Όταν τα κράτη-μέλη καθυστερούν να αναλάβουν δράση για την κλιματική κρίση, υπάρχει πραγματικός κίνδυνος και ένα ανυπολόγιστο τίμημα».
