Καθώς οι αμερικανικές και ισραηλινές αεροπορικές επιθέσεις έπλητταν το Ιράν, οι αντίπαλες πολιτικές φατρίες της Ισλαμικής Δημοκρατίας έσπευσαν να επιδείξουν μια σπάνια εικόνα ενότητας, προβάλλοντας την εικόνα ενός καθεστώτος που δίνει «υπαρξιακή μάχη» για την επιβίωσή του. Μόλις όμως τέθηκε σε ισχύ η εκεχειρία, οι παλιοί εσωτερικοί διχασμοί επανήλθαν με ορμή, ανοίγοντας μια έντονη συζήτηση για το ποιο πρέπει να είναι το επόμενο βήμα της χώρας απέναντι στις ΗΠΑ και τη Δύση. Στο επίκεντρο βρίσκεται η πιο καυτή εσωτερική διαμάχη των τελευταίων ετών: αν το Ιράν πρέπει να διαπραγματευθεί για το πυρηνικό του πρόγραμμα ή να γυρίσει οριστικά την πλάτη σε κάθε απόπειρα συνεννόησης.
Η σύγκρουση εκδηλώνεται δημόσια στο κοινοβούλιο και στα κρατικά ΜΜΕ, όπου οι υπερσυντηρητικοί –ιδίως η ισχυρή φράξια Paydari– επιτίθενται στον πρόεδρο της Βουλής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, κατηγορώντας τον ότι ξεπέρασε τις «κόκκινες γραμμές» στις μυστικές συνομιλίες με τον Αμερικανό αντιπρόεδρο Τζει Ντι Βανς στο Πακιστάν. Βουλευτές όπως ο Μαχμούντ Ναμπαβιάν χαρακτηρίζουν τις διαπραγματεύσεις «καθαρή ζημιά» και «στρατηγικό λάθος», υπονοώντας ότι δεν αποτυπώνουν τις πραγματικές εντολές του νέου ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ. Την ίδια ώρα, ο Γκαλιμπάφ, ο μεταρρυθμιστής πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν και η ηγεσία της δικαιοσύνης προσπαθούν να δείξουν ότι στο Ιράν δεν υπάρχουν «σκληροπυρηνικοί» και «μετριοπαθείς», αλλά ένα ενωμένο μέτωπο γύρω από τον ανώτατο ηγέτη.
Η εσωτερική μάχη εξουσίας στο Ιράν
Η απουσία του Μοτζταμπά Χαμενεΐ από το δημόσιο προσκήνιο από την αρχή του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, λόγω τραυματισμού στις επιθέσεις που σκότωσαν τον πατέρα του, τον επί δεκαετίες ανώτατο ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, τροφοδοτεί επιπλέον την αβεβαιότητα. Η δολοφονία κορυφαίων στελεχών έχει αφήσει το Ιράν να κυβερνάται από μια νέα γενιά αξιωματούχων χωρίς την εμπειρία του παλαιού ηγέτη στη διαχείριση εσωτερικών συγκρούσεων, γεγονός που δυσκολεύει τον συντονισμό σε συνθήκες κρίσης. Παρότι ο νέος ανώτατος ηγέτης έχει εκδώσει δήλωση στήριξης στις συνομιλίες, διπλωμάτες εκτιμούν ότι η «ημι-αφανής» του παρουσία κάνει σχεδόν αδύνατη ακόμη και την ελάχιστη επικοινωνία με τις βαθμίδες της εξουσίας.
Ο Λευκός Οίκος αξιοποιεί αυτή την εικόνα ρευστότητας. Ο Ντόναλντ Τραμπ ακύρωσε πρόσφατα νέα αποστολή Αμερικανών διαπραγματευτών στο Πακιστάν, υποστηρίζοντας ότι επικρατεί «τεράστια εσωτερική διαμάχη και σύγχυση στην ηγεσία» του Ιράν και ότι «κανείς δεν ξέρει ποιος βρίσκεται πραγματικά στο τιμόνι». Στην Τεχεράνη, όμως, κορυφαία στελέχη και στενοί συνεργάτες του καθεστώτος επιμένουν ότι δεν υπάρχει «καμία μάχη εξουσίας» και ότι ο ανώτατος ηγέτης «ελέγχει πλήρως» το σύστημα. Ωστόσο, η ίδια η ένταση με την οποία εκδηλώνονται οι δημόσιες επιθέσεις των υπερσυντηρητικών δείχνει ότι στο παρασκήνιο διεξάγεται ένας σκληρός αγώνας επιρροής για το ποιος θα καθορίσει τη γραμμή του καθεστώτος στη μετά-Χαμενεΐ εποχή.
Το Ιράν ανάμεσα σε διαπραγμάτευση και σύγκρουση
Τα επίδικα είναι τεράστια: η Τεχεράνη ζητεί την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ ως προϋπόθεση για να συνεχιστούν οι συνομιλίες, τη δυνατότητα να επιβάλλει τέλη στη ναυσιπλοΐα, καθώς και τη διατήρηση του δικαιώματός της να εμπλουτίζει ουράνιο χωρίς να μεταφέρει τα αποθέματα υψηλού εμπλουτισμού στις ΗΠΑ. Η ακύρωση δεύτερου γύρου συνομιλιών στο Πακιστάν, μετά την επιμονή του Ιράν σε αυτές τις προϋποθέσεις, έδειξε πόσο εύθραυστη είναι η διπλωματική διαδικασία και πόσο εύκολα μπορεί να οδηγήσει σε νέο αδιέξοδο και κλιμάκωση. Ήδη ξένοι διπλωμάτες προειδοποιούν ότι οι διαφορές ανάμεσα σε κυβέρνηση, κοινοβούλιο και Φρουρούς της Επανάστασης είναι μεν υπαρκτές, αλλά δεν συνιστούν (ακόμη) «βαθιά ρήγματα» που θα οδηγούσαν σε κατάρρευση του συστήματος.
Ωστόσο, στο εσωτερικό του Ιράν πληθαίνουν οι φόβοι για επιστροφή σε ανοιχτή σύγκρουση με ΗΠΑ και Ισραήλ, αν οι συνομιλίες ναυαγήσουν και οι σκληροπυρηνικοί συνεχίσουν να «ανεβάζουν τη θερμοκρασία» για να κατοχυρώσουν την πολιτική τους επιρροή. Μεταρρυθμιστές πολιτικοί προειδοποιούν ότι η καμπάνια της Paydari κατά των αποφάσεων της ανώτατης ηγεσίας συνιστά «αυτοϋπονόμευση» και αποσκοπεί στο να ανοίξει χώρο για τις φιλοδοξίες τους στο μέλλον. Σε αυτό το περιβάλλον, η μάχη για το αν το Ιράν θα επιλέξει τον δρόμο της διαπραγμάτευσης ή της σύγκρουσης δεν είναι μόνο στρατηγική επιλογή εξωτερικής πολιτικής, αλλά και το κλειδί για το ποιος θα κυριαρχήσει στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό τα επόμενα χρόνια.
