Τις τελευταίες ώρες, η κατάσταση ανάμεσα σε Πακιστάν και Αφγανιστάν έχει εκτραχυνθεί δραματικά με στοχευμένες αεροπορικές επιθέσεις στην Καμπούλ, την Κανταχάρ και την Πάκτια, μετά από βαριές συγκρούσεις στα σύνορα που ακολούθησαν ανταλλαγές πυρών και επιθέσεις μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων των δύο πλευρών. Καθώς η κυβέρνηση του Πακιστάν περιέγραψε την κατάσταση ως «ανοιχτό πόλεμο» με την κυβέρνηση των Αφγανών Ταλιμπάν, η ένταση έχει ξεφύγει από το πλαίσιο μιας παραδοσιακής αντιπαράθεσης και κινείται προς μια ευρύτερη στρατιωτική σύγκρουση με χρήση αεροπορικών μέσων και μαζικών βομβαρδισμών, γεγονός που έχει προκαλέσει βαριές απώλειες και στις δύο πλευρές καθώς και σοβαρές ανησυχίες για την περιφερειακή σταθερότητα.
Σε αυτό το κρίσιμο σημείο, μια παράμετρος που εξακολουθεί να παίζει καθοριστικό ρόλο αλλά παραμένει μάλλον αθόρυβη στη δημόσια συζήτηση είναι η παρουσία και ο ρόλος των Tehrik‑i‑Taliban Pakistan (TTP), μιας ομάδας ενόπλων που εμπλέκεται εδώ και χρόνια στην αστάθεια στην περιοχή και έχει συχνά αναφερθεί ως ένας από τους λόγους που πυροδοτούν νέες φάσεις κρίσης. Παρά την εντεινόμενη στρατιωτική αντιπαράθεση ανάμεσα στο Πακιστάν και την κυβέρνηση των Αφγανών Ταλιμπάν, η TTP δεν έχει μέχρι στιγμής δημόσια σχολιάσει την κήρυξη “ανοιχτού πολέμου” από το Ισλαμαμπάντ ενάντια στην Καμπούλ, γεγονός που είναι ιδιαίτερα ενδεικτικό για τις στρατηγικές της προτεραιότητες και τον πιθανό ρόλο της στην εξέλιξη της κρίσης.
Αυτή η σιωπή, παρά το ότι η TTP αποτελεί έναν από τους βασικούς μοχλούς της αντιπαράθεσης, υποδηλώνει είτε μια επιλεκτική στρατηγική αναμονής είτε μια δυναμική που ακόμη διαμορφώνεται στις ομάδες ενόπλων στην περιοχή, και έχει βαθύτερες επιπτώσεις στην πορεία και τη δυναμική της σύγκρουσης Πακιστάν–Αφγανιστάν. Αυτές οι παράμετροι, η αυξανόμενη ένταση, η άμεση εμπλοκή επίσημων στρατιωτικών δυνάμεων, και η έλλειψη δημόσιας ανάληψης ρόλου από την TTP, αποτελούν κεντρικά σημεία για την κατανόηση των τρεχουσών εξελίξεων και των πιθανών μελλοντικών σεναρίων στην ευρύτερη περιοχή.
Τι είναι οι Tehrik-i-Taliban Pakistan (TTP)?
Οι Tehrik-i-Taliban Pakistan (TTP), ή αλλιώς Πακιστανικοί Ταλιμπάν, είναι μια εξτρεμιστική οργάνωση που ιδρύθηκε το 2007 με σκοπό την ανατροπή της πακιστανικής κυβέρνησης και την εγκαθίδρυση ενός ισλαμικού κράτους βασισμένου στη δική τους εκδοχή της Σαρία. Η οργάνωση αποτελείται από μια συμμαχία ισλαμιστικών ομάδων που δραστηριοποιούνται κυρίως σε βόρειες και δυτικές περιοχές του Πακιστάν, περιοχές που γειτνιάζουν με το Αφγανιστάν. Η TTP χρησιμοποιεί μια σειρά από στρατηγικές και τρομοκρατικές τακτικές, όπως επιθέσεις αυτοκτονίας, βομβιστικές επιθέσεις και άλλες βίαιες ενέργειες, για να αποσταθεροποιήσει το Πακιστάν και να επιβάλει τη Σαρία.
Η δράση της TTP έχει προκαλέσει χιλιάδες θύματα, με την πλειονότητα των επιθέσεων να στρέφεται κατά πολιτικών, στρατιωτικών, αλλά και αμάχων. Το Ισλαμαμπάντ έχει εντείνει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά των μαχητών της TTP, αλλά η ομάδα συνεχώς αναδιοργανώνεται και πραγματοποιεί νέες επιθέσεις. Η TTP χρησιμοποιεί τα συνοριακά εδάφη και τις παραμεθόριες περιοχές του Πακιστάν και του Αφγανιστάν για να δημιουργήσει ασφαλή καταφύγια, στρατοπέδα εκπαίδευσης και αποθήκες όπλων.
Η Σχέση της TTP με τους Αφγανούς Ταλιμπάν
Η σχέση της TTP με τους Αφγανούς Ταλιμπάν έχει αρκετές ιδεολογικές ομοιότητες, καθώς και κοινές στρατηγικές στόχους. Παρά το γεγονός ότι οι δύο οργανώσεις λειτουργούν ως ξεχωριστές οντότητες με τις δικές τους ηγεσίες, έχουν καταφέρει να διατηρήσουν έναν βαθύ ιδεολογικό και στρατηγικό δεσμό. Οι Αφγανοί Ταλιμπάν, υπό την ηγεσία του Χαϊμπατουλάχ Αχουντζάντα, έχουν επιτρέψει στην TTP να λειτουργεί στα αφγανικά εδάφη, κάτι που προκαλεί έντονη ανησυχία στο Πακιστάν.
Η παρουσία της TTP στο Αφγανιστάν έγινε ιδιαίτερα αισθητή μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021, όταν οι Αφγανοί Ταλιμπάν αναγνώρισαν ότι το Αφγανιστάν δεν ήταν πλέον υπό την κατοχή των ΗΠΑ και των ΝΑΤΟϊκών δυνάμεων. Εν μέσω αυτής της αναδιοργάνωσης, η TTP βρήκε καταφύγιο σε περιοχές του Αφγανιστάν, και αρκετές φορές, μέλη της TTP έχουν επιτεθεί από αφγανικό έδαφος εναντίον του Πακιστάν.
Παρά την υποστήριξη της TTP, οι σχέσεις μεταξύ των δύο οργανώσεων δεν είναι απλώς συνεργατικές. Οι Αφγανοί Ταλιμπάν προσπαθούν να διατηρήσουν την κυριαρχία τους στο Αφγανιστάν και δεν επιθυμούν να υποτάξουν τις δικές τους στρατηγικές στην TTP, αν και κάποιες φορές χρησιμοποιούν τους Πακιστανούς Ταλιμπάν για να ασκήσουν πίεση στο Πακιστάν.
Έχουν σχολιάσει οι TTP την κήρυξη «πολέμου» του Πακιστάν κατά των Αφγανών Ταλιμπάν?
Μέχρι στιγμής, η TTP δεν έχει επίσημα τοποθετηθεί σχετικά με την κήρυξη του «ανοιχτού πολέμου» του Πακιστάν κατά των Αφγανών Ταλιμπάν. Ωστόσο, η στρατηγική της TTP σχετίζεται άμεσα με την αβεβαιότητα που δημιουργούν τέτοιες κλιμακώσεις στην περιοχή. Αν και οι TTP δεν έχουν σχολιάσει επισήμως την κήρυξη του πολέμου, είναι πολύ πιθανό να επωφεληθούν από την ευκαιρία να εντείνουν τις επιθέσεις τους κατά του Πακιστάν, εκμεταλλευόμενοι την ένταση και την αποδιοργάνωση που προκαλεί η σύγκρουση.
Η TTP μπορεί να επωφεληθεί από την ένταση που δημιουργείται για να αναδιοργανώσει τις δυνάμεις της, να προσφέρει υποστήριξη στους αντάρτες και να επαναφέρει την τρομοκρατική δραστηριότητα στις περιοχές που ελέγχουν. Η συνεργασία της TTP με τους Αφγανούς Ταλιμπάν σημαίνει ότι υπάρχει πιθανότητα οι δύο οργανώσεις να ενωθούν στρατηγικά εναντίον του Πακιστάν, αν και οι στόχοι τους μπορεί να διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό.
Πώς μπορούν οι Ταλιμπάν του Πακιστάν να επηρεάσουν την κατάσταση
Η TTP παίζει έναν καθοριστικό ρόλο στην περιφερειακή ασφάλεια, και η δράση της έχει ευρύτερες συνέπειες στην περιοχή. Η TTP έχει τη δυνατότητα να εντείνει τις συγκρούσεις σε πολλαπλά μέτωπα και να προκαλέσει πιο εκτεταμένη βία και ασταθή συνθήκες, ειδικά εάν συνεχιστεί η στρατηγική της να εκμεταλλευτεί τα κενά ασφαλείας που δημιουργούνται από την κλιμάκωση της σύγκρουσης Πακιστάν–Αφγανιστάν.
- Εσωτερική ασφάλεια του Πακιστάν: Η ενίσχυση των δραστηριοτήτων της TTP μπορεί να επικεντρωθεί στην αποσταθεροποίηση του Πακιστάν, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στις αστυνομικές και στρατιωτικές δυνάμεις. Η συνεχής δράση της TTP μπορεί να οδηγήσει σε ανθρωπιστική κρίση, με πολλές περιοχές του Πακιστάν να πλήττονται από επιθέσεις και εκτοπισμούς.
- Εξαγωγή βίας σε γειτονικές χώρες: Η εξάπλωση της βίας πέρα από τα σύνορα του Πακιστάν ενδέχεται να οδηγήσει σε περιφερειακή αστάθεια. Οι περιοχές του Βόρειου και Δυτικού Πακιστάν ενδέχεται να αποτελέσουν «ζώνες πολέμου» που θα απειλήσουν τη συνοχή των γύρω χωρών, όπως η Κίνα, το Ιράν και ακόμη και η Ινδία, οι οποίες έχουν γεωπολιτικά συμφέροντα στην περιοχή.
- Στρατηγική εξαγωγή της βίας: Η TTP έχει την ικανότητα να ενεργοποιήσει αντάρτικες τακτικές και να χρησιμοποιήσει αυτονομιστικές ομάδες σε περιοχές όπου υπάρχει χαμηλό επίπεδο αστυνόμευσης, αυξάνοντας τις εσωτερικές και εξωτερικές πιέσεις. Οι επιθέσεις στην ανατολική Αφγανιστάν, και οι προσπάθειες για στρατηγική εξαγωγή της βίας στο Πακιστάν, ενδέχεται να καταστήσουν την περιοχή πιο εκρηκτική.
Η TTP είναι πλέον ένας σημαντικός παράγοντας στην αστάθεια της Νότιας Ασίας και, όπως φαίνεται, η σχέση της με τους Αφγανούς Ταλιμπάν δεν είναι απλώς συνεργατική αλλά εξαιρετικά στρατηγική. Η συνεχιζόμενη συνεργασία ή η μη επίσημη υποστήριξη των Αφγανών Ταλιμπάν προς την TTP ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρές συνέπειες στη διαχείριση της σύγκρουσης Πακιστάν-Αφγανιστάν και να ενισχύσει την περιφερειακή αστάθεια.
Αν και δεν έχουν εκφράσει επίσημη θέση για την κήρυξη «πολέμου» από το Πακιστάν, η στρατηγική της TTP να εκμεταλλευτεί την αναστάτωση θα μπορούσε να έχει εκρηκτικές συνέπειες. Η διεθνής κοινότητα και η περιφερειακή διπλωματία θα πρέπει να λάβουν υπόψη τον καθοριστικό ρόλο της TTP στην όλη δυναμική της σύγκρουσης, προκειμένου να αποτρέψουν την περαιτέρω κλιμάκωση και να προλάβουν μια πιθανή περιφερειακή κρίση.
