Η Τουρκία δεν κάνει διπλωματία μόνο μπροστά στις κάμερες. Τη δουλειά που μετράει, συχνά τη μεταφέρει στα περιθώρια, εκεί όπου δεν υπάρχει πίεση για άμεσες ανακοινώσεις και όπου η συνέχεια αξίζει περισσότερο από τη φωτογραφία.
Δίπλα στη δημόσια ατζέντα της Ουάσινγκτον, ο Χακάν Φιντάν «έτρεξε» μια δεύτερη γραμμή διπλωματίας: χαμηλών τόνων, μεθοδική, με ορίζοντα. Σύμφωνα με το πρακτορείο Anadolu, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών πραγματοποίησε κλειστές συναντήσεις με τον πρωθυπουργό της Καμπότζης Hun Manet και με τον Βιετναμέζο ομόλογό του Le Hoai Trung, στο περιθώριο της παρουσίας του στην αμερικανική πρωτεύουσα για τη συνεδρίαση του «Board of Peace».
Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται στο επικοινωνιακό ίχνος των συναντήσεων, αλλά στη γεωγραφία τους. Καμπότζη και Βιετνάμ δεν μπαίνουν τυχαία στο κάδρο. Αποτελούν κρίκους μιας ευρύτερης προσπάθειας της Άγκυρας να οικοδομήσει σταδιακά δίκτυο στη Νοτιοανατολική Ασία, με κινήσεις που δεν «φωνάζουν», ώστε να μη σηκώνουν πρόωρα βάρος προσδοκιών ή αντιδράσεων.
Γιατί ASEAN και γιατί τώρα
Η ASEAN προσφέρει στην Τουρκία τρία πράγματα που η Άγκυρα αναζητά συστηματικά τα τελευταία χρόνια. Πρώτον, οικονομική γεωγραφία. Η Νοτιοανατολική Ασία είναι κόμβος αλυσίδων παραγωγής, εμπορίου και επενδύσεων, άρα ένας χώρος όπου η Τουρκία μπορεί να διευρύνει ροές πέρα από τις παραδοσιακές της αγορές. Δεύτερον, συνδεσιμότητα. Σε μια περίοδο που οι εμπορικοί διάδρομοι, τα λιμάνια, τα logistics και οι θαλάσσιες γραμμές αποκτούν στρατηγική αξία, η Άγκυρα θέλει να «κουμπώσει» σε δίκτυα που ενώνουν Ινδικό και Ειρηνικό και να εμφανιστεί ως χρήσιμος εταίρος σε μεταφορές και υπηρεσίες. Τρίτον, πολιτική ευελιξία. Η ASEAN, ως χώρος πολλαπλών ισορροπιών, επιτρέπει στην Τουρκία να ενισχύει παρουσία χωρίς να εγκλωβίζεται σε ένα αυστηρό μπλοκ, κάτι που ταιριάζει στη λογική της να κινείται σε πολυπολικό περιβάλλον με πολλαπλές ταυτότητες. Με απλά λόγια, το άνοιγμα προς την ASEAN δεν είναι «εξωτικό» συμπλήρωμα. Είναι εργαλείο διαφοροποίησης, οικονομικής επέκτασης και στρατηγικής τοποθέτησης, σε μια στιγμή που η Άγκυρα επιδιώκει να εμφανίζεται ως δύναμη με γεωγραφικό βάθος και όχι ως παίκτης εγκλωβισμένος στη Μέση Ανατολή και στις σχέσεις έντασης με τη Δύση.
Το θεσμικό πλαίσιο της Άγκυρας
Η Τουρκία έχει «βαφτίσει» το άνοιγμά της προς την Ασία. Η πρωτοβουλία «Asia Anew», όπως περιγράφεται επισήμως από το τουρκικό ΥΠΕΞ, στοχεύει στην ενίσχυση σχέσεων με ασιατικές χώρες μέσω περιφερειακών και χώρα-ειδικών προσεγγίσεων «με βάση κοινά συμφέροντα και στόχους». Το ίδιο πλαίσιο αναφέρει ότι η Τουρκία διαθέτει 54 διπλωματικές και προξενικές αποστολές στις χώρες της πρωτοβουλίας, συμπεριλαμβανομένων και των 10 κρατών της ASEAN. Πρόκειται για «σκληρό» δεδομένο υποδομής: το άνοιγμα δεν είναι ευκαιριακό, έχει δίκτυο, ανθρώπινο κεφάλαιο και διπλωματικό αποτύπωμα.
Γιατί δεν χρειάζεται «readout» για να έχει αξία
Η απουσία δημόσιου «readout» δεν αφαιρεί σημασία, την μετατοπίζει. Σε τέτοιες συναντήσεις, η αξία είναι στη συνέχεια, στις τεχνικές επεξεργασίες που μπορεί να ακολουθήσουν και στον τρόπο που η Άγκυρα «κουμπώνει» τις επαφές σε ήδη υπάρχοντα σχέδια. Κλειστές επαφές συνήθως σημαίνουν διερεύνηση πεδίων που απαιτούν ωρίμανση: χρονοδιάγραμμα, θεσμική φόρμα, οικονομική βιωσιμότητα, προσεκτικό timing.
Γιατί η Ουάσινγκτον ήταν «σωστός» τόπος
Η επιλογή του τόπου είναι λειτουργική. Όταν ένας υπουργός βρίσκεται ήδη σε πολυμερές περιβάλλον με πολλαπλές αντιπροσωπείες, το κόστος των διμερών ραντεβού πέφτει και η απόδοση χρόνου ανεβαίνει. Η διπλωματία αποκτά ρυθμό και οικονομία κινήσεων: δημόσια παρέμβαση για τα μεγάλα μέτωπα, παράλληλα στοχευμένες επαφές για μια άλλη γεωγραφία. Αυτή η πρακτική ταιριάζει στη σημερινή Τουρκική προσέγγιση: διαδοχικά «χτισίματα» σε δεύτερο πλάνο, μέχρι να έρθει η στιγμή που το πακέτο θα είναι ώριμο για θεσμική ανακοίνωση.
Τι θα δείξει αν οι επαφές είχαν βάθος
Για να σταθεί δημοσιογραφικά ως ανάλυση, δεν χρειάζεται να μαντέψουμε το περιεχόμενο των συζητήσεων. Χρειάζεται να ορίσουμε τι συνιστά επιβεβαίωση στην πράξη.
- Σενάριο 1: Θεσμική συνέχεια. Οι επαφές μετατρέπονται σε δεύτερο γύρο με συγκεκριμένη φόρμα. Δείκτες: επίσημη επίσκεψη σε Άγκυρα, Ανόι ή Πνομ Πενχ, σύσταση κοινών επιτροπών, τακτικός πολιτικός διάλογος.
- Σενάριο 2: Οικονομία και συνδεσιμότητα ως άξονας. Η Τουρκία δένει το άνοιγμα με εμπόριο, logistics, μεταφορές, επιχειρηματικές αποστολές με κρατική σφραγίδα. Δείκτες: MoU για συνδεσιμότητα, projects μεταφορών, φόρουμ που παράγουν συγκεκριμένα εργαλεία συνεργασίας.
- Σενάριο 3: Επαφή χωρίς χειροπιαστό follow up. Οι συναντήσεις παραμένουν σε επίπεδο «ανοιχτού διαύλου» και επανεμφανίζονται μόνο ως περιθωριακές αναφορές. Δείκτες: απουσία θεσμικών βημάτων και επανάληψη σύντομων αναφορών χωρίς συγκεκριμένα παραδοτέα.
Η εικόνα που προκύπτει είναι συνεκτική: η Τουρκία επιμένει στη Νοτιοανατολική Ασία μέσω «σιωπηλών» κινήσεων, στηριγμένων σε ήδη δηλωμένη στρατηγική και σε υπαρκτή διπλωματική υποδομή. Το αν αυτή η επιμονή θα μεταφραστεί σε επιρροή θα φανεί στη συνέχεια, στους μηχανισμούς που θα δημιουργηθούν και στη σταθερότητα των follow ups, όχι στη μία ημέρα της Ουάσινγκτον.
