Μπορεί ο Ντόναλντ Τραμπ και η Τεχεράνη να δηλώνουν ότι βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ σε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, με βασικά ζητήματα το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια, όμως στην εξίσωση είναι και ο Λίβανος, ο οποίος είναι κομμάτι των διαπραγματεύσεων έστω και αν δεν έχει μια θέση στο τραπέζι τις τελευταίες ώρες.
Μέχρι τώρα, το μέλλον του Λιβάνου διαμορφωνόταν μέσα από τρεις παράλληλες διαπραγματευτικές διαδικασίες. Η πρώτη είναι το κανάλι διαλόγου μεταξύ του λιβανικού κράτους και του Ισραήλ, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Πολιτειών. Η δεύτερη αφορά τις πληροφορίες για έμμεσες επαφές μεταξύ της Ουάσιγκτον και της Χεζμπολάχ. Η τρίτη, και ίσως η σημαντικότερη, είναι αυτό που γίνεται τώρα, η διαπραγματευτική διαδικασία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η οποία αναδείχθηκε μέσα από τις συνομιλίες του Ισλαμαμπάντ και εξακολουθεί να επηρεάζει τους περιφερειακούς συσχετισμούς.
Το λιβανικό ζήτημα δεν αποτελεί πλέον μια αυτόνομη υπόθεση. Έχει ενταχθεί σε ένα ευρύτερο περιφερειακό πλαίσιο διαπραγματεύσεων, το οποίο καθορίζεται τόσο από την ισορροπία δυνάμεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης όσο και από τις εξελίξεις στο πεδίο.
Στην Ουάσιγκτον, η περιοχή αντιμετωπίζεται μέσα από το πρίσμα της εσωτερικής πολιτικής. Οι οικονομικές πιέσεις, ο στρατηγικός ανταγωνισμός και η εκλογική συγκυρία ωθούν τον Λευκό Οίκο να αναζητήσει μια εξέλιξη που θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως επιτυχία. Στο Τελ Αβίβ, τα διακυβεύματα είναι ακόμη πιο άμεσα. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου διαχειρίζεται μια εύθραυστη πολιτική κατάσταση υπό τη σκιά νομικών πιέσεων, και μια παρατεταμένη αντιπαράθεση του προσφέρει πολύτιμο πολιτικό χρόνο. Και οι δύο ηγέτες επιδιώκουν ένα σαφές αποτέλεσμα που θα μπορούν να παρουσιάσουν ως νίκη. Ωστόσο, διαφωνούν ως προς τον τρόπο επίτευξής του και κανείς τους δεν δρα σε συνθήκες που να καθιστούν μια τέτοια έκβαση εύκολη.
Στους διπλωματικούς κύκλους κερδίζει έδαφος η εκτίμηση ότι το τελικό αποτέλεσμα ενδέχεται να μην είναι μια καθαρή και αποφασιστική νίκη, αλλά κάτι πιο αμφίσημο: ρυθμίσεις που θα επιτρέψουν σε κάθε πλευρά να ισχυριστεί ότι πέτυχε τους στόχους της, χωρίς όμως να επιλύσουν ουσιαστικά τη σύγκρουση.
Η βασική προτεραιότητα είναι να περιοριστούν οι καταστροφές και να αποκλιμακωθούν οι συγκρούσεις, χωρίς να εξαναγκαστεί καμία πλευρά σε μια εμφανή ήττα.
Οποιαδήποτε ανάλυση απομονώνει το νότιο μέτωπο από αυτές τις ευρύτερες δυναμικές κινδυνεύει να παραβλέψει τη λογική που τροφοδοτεί τόσο την κλιμάκωση όσο και τις προσπάθειες αυτοσυγκράτησης. Σύμφωνα με πηγές από τοπικά μέσα, ο πρόεδρος της λιβανικής Βουλής, Ναμπίχ Μπέρι, έχει εκφράσει αντιρρήσεις για τη δομή της προτεινόμενης συμφωνίας, χαρακτηρίζοντάς την άνιση. Το κύριο βάρος της εφαρμογής της πέφτει στη Χεζμπολάχ, ενώ οι υποχρεώσεις του Ισραήλ παραμένουν ασαφείς. Δεν υπάρχει σαφές χρονοδιάγραμμα ούτε για κατάπαυση του πυρός ούτε για αποχώρηση από τα κατεχόμενα λιβανικά εδάφη.
Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα θέματα που συζητούνται είναι η δημιουργία πρότυπων ζωνών στον νότιο Λίβανο. Στις περιοχές αυτές θα επέστρεφαν οι άμαχοι και η κανονικότητα, υπό τον έλεγχο του Λιβανικού Στρατού. Θεωρητικά, η πρόταση προσφέρει μια διέξοδο προς την αποκλιμάκωση. Στην πράξη, όμως, εγείρει άμεσα ερωτήματα. Τι θα συμβεί με την υφιστάμενη παρουσία της Χεζμπολάχ στις περιοχές αυτές; Πώς θα απομακρυνθεί η στρατιωτική της υποδομή; Και με ποιες εγγυήσεις;
Το κεντρικό ζήτημα είναι ακριβώς οι εγγυήσεις: πώς θα αποτραπεί η ισραηλινή επιτήρηση ή η στοχοποίηση. Για τη λιβανική οργάνωση αντίστασης, ο κίνδυνος δεν περιορίζεται μόνο στην άμεση έκθεση κατά τη διάρκεια μιας αποχώρησης, αλλά και στη μακροπρόθεσμη ευαλωτότητα που θα δημιουργούσε η αποκάλυψη ταυτοτήτων και θέσεων. Για τη Χεζμπολάχ, το βασικό ερώτημα δεν είναι αν θα συμμετάσχει στη διαδικασία, αλλά με ποιον τρόπο. Το προτεινόμενο πλαίσιο προβλέπει μια σταδιακή αποχώρηση από καθορισμένες περιοχές, την παράδοση οπλισμού και την ανάπτυξη του Λιβανικού Στρατού με την υποστήριξη τεχνικών ομάδων που συνδέονται με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Από την οπτική της Χεζμπολάχ, ο κίνδυνος είναι ενσωματωμένος στην ίδια τη διαδικασία.
Γι’ αυτό και το ζήτημα των εγγυήσεων έχει αναδειχθεί σε κεντρικό θέμα των διαπραγματεύσεων. Χωρίς αξιόπιστους μηχανισμούς που να αποτρέπουν την επιτήρηση ή επόμενα πλήγματα, οποιαδήποτε αναδιάταξη δυνάμεων κινδυνεύει να μετατραπεί από βήμα σταθεροποίησης σε παράγοντα νέας ευαλωτότητας.
Το μνημόνιο που έχει διαρρεύσει δεν λέει πολλά για το μέλλον του Λιβάνου. Αλλά σε κάθε περίπτωση το πρόβλημα δεν θα είναι το κείμενο της συμφωνίας αλλά ο τρόπος εφαρμογής της.
