Η στιγμή κατά την οποία οι πρώιμοι άνθρωποι έμαθαν να ελέγχουν τη φωτιά θεωρείται μία από τις σημαντικότερες καμπές στην ιστορία της ανθρωπότητας. Η εξέλιξη αυτή συνέβαλε στην ανάπτυξη του εγκεφάλου, μεταμόρφωσε το ανθρώπινο σώμα και προσέφερε στους προγόνους μας ζεστασιά, φως και προστασία σε έναν ιδιαίτερα αφιλόξενο κόσμο. Τώρα, μια νέα ανακάλυψη στη Νότια Αφρική υποδηλώνει ότι η χρήση της φωτιάς μπορεί να ξεκίνησε πολύ νωρίτερα από ό,τι πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες, αναγκάζοντάς τους να επανεξετάσουν ένα κρίσιμο κεφάλαιο της ανθρώπινης εξέλιξης.
Βαθιά μέσα στο Σπήλαιο Γουόντεργουερκ, έναν χώρο γνωστό για τα εντυπωσιακά προϊστορικά ευρήματά του, ερευνητές εντόπισαν καμένα οστά θηλαστικών που χρονολογούνται έως και πριν από 1,79 εκατομμύρια χρόνια. Μέχρι σήμερα, τα παλαιότερα στοιχεία χρήσης φωτιάς που είχαν βρεθεί στο ίδιο σπήλαιο περιλάμβαναν ένα καμένο θραύσμα οστού ηλικίας περίπου ενός εκατομμυρίου ετών, φυτική στάχτη και απανθρακωμένα εργαλεία.
Τα νέα οστά βρέθηκαν μέσα σε απολιθωμένες πελέτες κουκουβάγιας, συμπαγείς συσσωματώσεις από τρίχες, οστά και άλλα υπολείμματα ζώων που οι κουκουβάγιες αποβάλλουν αφού χωνέψουν τη λεία τους, σύμφωνα με την Daily Mail. Πολλά από τα μικροσκοπικά οστά έφεραν ενδείξεις καύσης, γεγονός που οδήγησε τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι ο Homo erectus ενδέχεται να μετέφερε επανειλημμένα φωτιά βαθιά μέσα στο σπήλαιο και να χρησιμοποιούσε τις ξηρές αυτές πελέτες ως καύσιμο για να διατηρεί τις φλόγες αναμμένες.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η εκμάθηση του ελέγχου της φωτιάς αποτέλεσε σημαντικό σημείο καμπής στην ανθρώπινη εξέλιξη, προκαλώντας αυτό που η μελέτη περιγράφει ως μια «κοσμοϊστορική μεταβολή στις σχέσεις μεταξύ των ανθρωπιδών και του φυσικού και πολιτισμικού τους περιβάλλοντος».
Ο Homo erectus, που σημαίνει «όρθιος άνθρωπος», είναι ένα εξαφανισμένο είδος αρχαϊκών ανθρώπων το οποίο έζησε από περίπου δύο εκατομμύρια έως περίπου 100.000 χρόνια πριν. Ως ένας από τους πιο επιτυχημένους αρχαίους προγόνους του ανθρώπου, ήταν οι πρώτοι ανθρωπίδες που περπάτησαν πλήρως όρθιοι και εξαπλώθηκαν στην Ευρασία. Πριν από τον Homo erectus, τη Γη κατοικούσαν πρώιμα είδη όπως ο Homo habilis και διάφορα είδη Αυστραλοπιθήκων. Τα είδη αυτά αποτελούσαν μεταβατικές μορφές ανθρωπιδών, οι οποίες περπατούσαν στα δύο πόδια και χρησιμοποιούσαν απλά λίθινα εργαλεία.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε αυτόν τον μήνα στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One, αξιοποίησε μια νέα τεχνική που εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο τα αρχαία οστά λάμπουν υπό συγκεκριμένες συνθήκες, επιτρέποντας στους ερευνητές να εντοπίζουν ίχνη καύσης χωρίς να προκαλούν ζημιές στα απολιθώματα. Η μέθοδος, γνωστή ως φωταύγεια οστών, περιλάμβανε την έκθεση των οστών σε μπλε φως υψηλής ενέργειας μέσω μικροσκοπίου.
Όταν τα οστά παρατηρήθηκαν μέσω ειδικού φίλτρου, εκείνα που είχαν εκτεθεί στη φωτιά έλαμπαν με κόκκινο χρώμα, επιτρέποντας στους επιστήμονες να αναγνωρίσουν καμένα κατάλοιπα που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να εντοπιστούν. Στη συνέχεια, η ερευνητική ομάδα επιβεβαίωσε τα αποτελέσματα χρησιμοποιώντας μια δεύτερη εργαστηριακή τεχνική.
Με τη συνδυασμένη αυτή προσέγγιση, οι επιστήμονες εντόπισαν αποδείξεις χρήσης φωτιάς σε δύο αποθέσεις της Πρώιμης Πλειστόκαινου περιόδου στο Σπήλαιο Γουόντεργουερκ της Νότιας Αφρικής. Το εύρημα μεταθέτει ακόμη πιο πίσω χρονικά ένα από τα αρχαιότερα γνωστά στοιχεία ελεγχόμενης χρήσης φωτιάς από ανθρώπους και παράλληλα προσφέρει έναν νέο τρόπο διερεύνησης του πότε οι πρόγονοί μας κατόρθωσαν για πρώτη φορά να κυριαρχήσουν στις φλόγες.
Για να προσδιορίσουν την ηλικία των εστιών φωτιάς, οι ερευνητές ανέλυσαν την ηλικία των ιζημάτων του σπηλαίου χρησιμοποιώντας δύο διαφορετικές μεθόδους χρονολόγησης. Η πρώτη εξέτασε τη μαγνητική υπογραφή που είχε παγιδευτεί στα πετρώματα, ενώ η δεύτερη μέτρησε το χρονικό διάστημα κατά το οποίο το υλικό παρέμενε θαμμένο και προστατευμένο από την κοσμική ακτινοβολία.
Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν ενδείξεις επαναλαμβανόμενης χρήσης φωτιάς που χρονολογούνται έως και πριν από 1,79 εκατομμύρια χρόνια, επεκτείνοντας ένα από τα αρχαιότερα γνωστά αρχεία ελεγχόμενης χρήσης φωτιάς οπουδήποτε στον κόσμο. Αν και τα καμένα οστά δεν αποδεικνύουν ότι οι πρώιμοι άνθρωποι μαγείρευαν συστηματικά την τροφή τους ή ότι είχαν αναπτύξει προηγμένες τεχνολογίες παραγωγής φωτιάς, υποδηλώνουν ότι οι πρόγονοί μας μετέφεραν και διατηρούσαν επανειλημμένα φλόγες στο εσωτερικό του σπηλαίου.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα ευρήματα προσφέρουν μια σπάνια ματιά σε μια καθοριστική στιγμή της ανθρώπινης εξέλιξης και ενδέχεται να βοηθήσουν τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα πότε οι πρώιμοι άνθρωποι άρχισαν να χρησιμοποιούν τη φωτιά, γιατί υιοθέτησαν αυτή την πρακτική και με ποιον τρόπο αυτή μεταμόρφωσε τη σχέση τους με το περιβάλλον.
