Η ΕΕ μπορεί να εμφανίζεται αργή και δυσκίνητη προς τα έξω, αλλά όταν ξεσπά μια μεγάλη κρίση, η πρώτη γραμμή των αποφάσεων δεν είναι οι ηγέτες των 27, αλλά ένα κλειστό «κλαμπ» πρεσβευτών σε ένα υπόγειο «bunker» στις Βρυξέλλες. Εκεί συνεδριάζει η Coreper II, η Επιτροπή Μόνιμων Αντιπροσώπων, που έχει μετατραπεί στο άτυπο «Σώμα Κρίσεων» της Ένωσης, διαχειριζόμενη από τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ μέχρι τον πόλεμο στην Ουκρανία και την ενεργειακή ανασφάλεια.
Τους τελευταίους μήνες, τα φώτα σε αυτή την υπερ-ασφαλή αίθουσα ανάβουν πιο συχνά από ποτέ, καθώς οι 27 πρεσβευτές καλούνται να δώσουν γρήγορες απαντήσεις σε απρόβλεπτα γεωπολιτικά σοκ. Από τους δασμούς που επιβάλλει ο Αμερικανός πρόεδρος και την απειλή προσάρτησης της Γροιλανδίας, μέχρι τις συγκρούσεις σε Γάζα και Ουκρανία και τη συζήτηση για πιθανά χτυπήματα στο Ιράν, η ΕΕ δοκιμάζει τα αντανακλαστικά της σε ένα περιβάλλον μόνιμης κρίσης.
Η ΕΕ σε μόνιμη κατάσταση κρίσης
Η Coreper II υπάρχει όσο και η ίδια η ΕΕ, όμως ο ρόλος της αλλάζει: από καθαρά προπαρασκευαστικό όργανο, εξελίσσεται σε χώρο όπου «στην πράξη λαμβάνονται οι αποφάσεις», όπως παραδέχονται διπλωμάτες που συμμετέχουν στις συνεδριάσεις. Επισήμως δεν αποφασίζει, αλλά στην πραγματικότητα καταλήγει σε συμβιβασμούς που οι ηγέτες των κρατών-μελών απλώς επικυρώνουν, καθώς η ταχύτητα των εξελίξεων δεν επιτρέπει να περιμένουν μήνες μέχρι την επόμενη Σύνοδο Κορυφής.
Η συχνότητα των συνεδριάσεων είναι ενδεικτική της έντασης της κρίσης που βιώνει η ΕΕ: κατά την πολωνική προεδρία στην ΕΕ οι πρεσβευτές συνεδρίαζαν δύο φορές την εβδομάδα, ενώ στη συνέχεια, υπό τη δανική προεδρία, έφτασαν στο σημείο να συνεδριάζουν καθημερινά για να βρουν λύση στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας μέσω «παγωμένων» ρωσικών περιουσιακών στοιχείων. Σήμερα, με την κυπριακή προεδρία, η Coreper II συναντιέται έως και τρεις φορές την εβδομάδα, ακόμα και Κυριακές, όπως όταν κλήθηκαν εσπευσμένα μετά την απειλή Τραμπ για βαρείς δασμούς στο πλαίσιο σχεδίου προσάρτησης της Γροιλανδίας.
Ποιος ελέγχει την κρίση στην ΕΕ;
Μέσα στην αίθουσα, η εικόνα παραπέμπει σε «πολεμικό δωμάτιο»: οι πρεσβευτές αλλάζουν διαρκώς θέσεις για να συμβουλευτούν τους ειδικούς πίσω τους, σηκώνουν καρτελάκια χωρών, ζητούν νομικές εκτιμήσεις και αναζητούν φόρμουλες συμβιβασμού. Το κλίμα συνδυάζει έντονη υπεράσπιση εθνικών συμφερόντων με προσπάθεια κατανόησης της άλλης πλευράς, ενώ, όπως λένε οι ίδιοι, χωρίς εμπιστοσύνη και χωρίς «εκπλήξεις» δεν μπορεί να υπάρξει συναίνεση.
Η ενίσχυση της Coreper II λειτουργεί και ως αντίβαρο στην ενδυνάμωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία έχει μπει σε παραδοσιακά εθνικές αρμοδιότητες όπως η άμυνα και η στεγαστική πολιτική. Υπό τον νέο πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, οι Σύνοδοι Κορυφής περιορίζονται πλέον σε μονοήμερες συναντήσεις, καθώς οι βασικές γραμμές συμφωνούνται προτού φτάσουν οι ηγέτες στις Βρυξέλλες, με στενούς συνεργάτες τόσο του Κόστα όσο και της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να συμμετέχουν τακτικά στα Coreper.
Η ΕΕ, η κρίση και η επόμενη μέρα
Η Coreper II έχει αναλάβει πλέον και φακέλους που παραδοσιακά ανήκαν στην πιο «τεχνική» Coreper I, καθώς θέματα όπως η ενέργεια, η κλιματική πολιτική και η γραφειοκρατία έχουν μετατραπεί σε σκληρά πολιτικά διακυβεύματα. Αυτό σημαίνει ότι οι πρεσβευτές δεν διαχειρίζονται μόνο πολέμους, δασμούς και γεωπολιτική ένταση, αλλά και την προσπάθεια να ανακοπεί η βιομηχανική παρακμή της Ευρώπης σε ένα διεθνές περιβάλλον ολοένα πιο ανταγωνιστικό, σύμφωνα με το Politico.
Σε μια ΕΕ που ζει σε διαρκή κρίση, η πραγματική εξουσία μετακινείται αθόρυβα από τις θεαματικές Συνόδους Κορυφής στα κλειστά δωμάτια των διπλωματών, που καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη δημοκρατική λογοδοσία και την ανάγκη για ταχύτητα. Όπως συνοψίζει μία πρέσβειρα, η Coreper II χτίζεται πάνω σε δύο αρχές: «αμοιβαία εμπιστοσύνη και καμία έκπληξη» — μια άτυπη συνταγή επιβίωσης για την ΕΕ της επόμενης μέρας.
