Η Κούβα βυθίζεται ξανά στο σκοτάδι, με ένα πανεθνικό μπλακ άουτ να αποκαλύπτει το βάθος της οικονομικής και ενεργειακής της κατάρρευσης, αλλά και την οργή μιας κοινωνίας που ζει εδώ και χρόνια «με το φως κομμένο».
Τη Δευτέρα, λίγο πριν τις 2 το μεσημέρι, το απαρχαιωμένο ηλεκτρικό δίκτυο της Κούβας κατέρρευσε, αφήνοντας χωρίς ρεύμα περίπου 9 εκατομμύρια κατοίκους και παραλύοντας σχεδόν κάθε πτυχή της καθημερινότητας στο νησί. Παρά τις διαβεβαιώσεις των αρχών ότι δεν σημειώθηκαν βλάβες στους βασικούς σταθμούς παραγωγής, η κυβέρνηση δεν έχει ακόμη δώσει σαφές χρονοδιάγραμμα για την πλήρη αποκατάσταση της ηλεκτροδότησης, ενώ η παροχή ρεύματος που επανήλθε σε ορισμένες επαρχίες παραμένει εξαιρετικά ασταθής.
Η Κούβα έχει επί χρόνια «μάθει» στα πολύωρα μπλακ άουτ, καθώς η οικονομία της βυθίζεται και το δίκτυο παραγωγής ενέργειας λειτουργεί στα όριά του, χωρίς επενδύσεις και συντήρηση. Χωρίς ρεύμα δεν υπάρχει τρεχούμενο νερό, τα λίγα τρόφιμα που καταφέρνουν να αποθηκεύσουν τα νοικοκυριά σαπίζουν στα ψυγεία, ενώ το ίντερνετ και οι ψηφιακές πληρωμές παγώνουν, αφήνοντας πίσω μια κοινωνία αποκλεισμένη, κυριολεκτικά και μεταφορικά. «Χωρίς ηλεκτρικό δεν έχεις ούτε νερό ούτε φαγητό, ό,τι μπόρεσες να φυλάξεις χαλάει», λέει χαρακτηριστικά μια κάτοικος προαστίου της Αβάνας, περιγράφοντας μια καθημερινότητα επιβίωσης με γκάζι, κάρβουνο και ελάχιστες δυνατότητες επικοινωνίας.
Η Κούβα σε ενεργειακή ομηρία
Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκεται η συντριπτική εξάρτηση της Κούβας από το πετρέλαιο, σε συνδυασμό με την αμερικανική «μπλόκα» στις αποστολές καυσίμων προς το νησί, που έχει επιδεινώσει δραματικά την κατάσταση. Περίπου το 90% της ηλεκτροπαραγωγής βασίζεται στο πετρέλαιο, την ώρα που η Κούβα καλύπτει μόλις το 40% των συνολικών της αναγκών από δική της παραγωγή, γεγονός που την αφήνει ευάλωτη σε εξωτερικές πιέσεις και εσωτερικές αστοχίες. Την ίδια στιγμή, το κομμουνιστικό καθεστώς δηλώνει ότι οι αμερικανικές κυρώσεις από τον Ψυχρό Πόλεμο ευθύνονται για τις μαζικές διακοπές ρεύματος, ενώ η Ουάσιγκτον αντιστρέφει το αφήγημα, μιλώντας για αποτυχία ενός οικονομικού μοντέλου που «δεν μπορεί να προσφέρει ούτε τα βασικά».
Η ενεργειακή κατάρρευση δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα, αλλά και πολιτικό – η κυβέρνηση είχε προγραμματίσει να ανακοινώσει από την κρατική τηλεόραση μια μεγάλη οικονομική αναθεώρηση, με άνοιγμα της κρατικά ελεγχόμενης οικονομίας σε ξένους και ομογενείς επενδυτές, όμως το μπλακ άουτ ακύρωσε ακόμη και αυτή την προσπάθεια επικοινωνιακής διαχείρισης. Ενώ οι αρχές προσπαθούν να κρατήσουν «ζωντανούς» μεμονωμένους μικρούς σταθμούς παραγωγής που τροφοδοτούν απευθείας «ζωτικά κέντρα» όπως νοσοκομεία, τηλεπικοινωνίες και βιομηχανίες τροφίμων, ειδικοί προειδοποιούν ότι δεν υπάρχει καμία γρήγορη λύση: η αντικατάσταση του δικτύου θα απαιτούσε 3 έως 5 χρόνια και επενδύσεις 8 έως 10 δισ. δολαρίων, χρήματα που η χρεοκοπημένη κυβέρνηση της Αβάνας δεν διαθέτει.
Κούβα: Κοινωνία στα όρια, καθεστώς υπό πίεση
Στους δρόμους, η συσσωρευμένη οργή βγαίνει πλέον ανοικτά στην επιφάνεια: στην πόλη Μορόν, στο βορειοανατολικό τμήμα της Κούβας, εξαγριωμένο πλήθος επιτέθηκε στα γραφεία του Κομμουνιστικού Κόμματος και έκαψε τα έπιπλα, μετά από 30 συνεχόμενες ώρες χωρίς ρεύμα. Τα επεισόδια αυτά αποτελούν ένδειξη ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν περιορίζεται πια στα παράπονα για ελλείψεις τροφίμων, φαρμάκων και καυσίμων, αλλά μετατρέπεται σε άμεση αμφισβήτηση της εξουσίας, σε μια περίοδο που οι διαδηλώσεις προστατεύονται «από το σκοτάδι και τα μπλακ άουτ», σύμφωνα με τη Wall Street Journal.
Η Ουάσιγκτον, με τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, δηλώνει κυνικά ότι η Κούβα έχει μια «οικονομία που δεν λειτουργεί» και ότι «χρειάζεται νέους ανθρώπους στην ηγεσία», ενισχύοντας την εικόνα ενός καθεστώτος που έχει χάσει την ικανότητα να διαχειριστεί τις ίδιες τις υποδομές του. Ταυτόχρονα, διεθνείς προμηθευτές ενεργειακού εξοπλισμού εκτιμούν ότι οι περισσότεροι σταθμοί παραγωγής στο νησί είναι μη «σώσιμοι», λόγω χρόνιας φθοράς και ρυπογόνων εγκαταστάσεων, που καθιστούν πιο συμφέρουσα την ανέγερση νέων παρά την επισκευή των παλιών. Σε αυτό το τοπίο, μια κοινωνία που παραμένει φιλόξενη και ζεστή, όπως μαρτυρούν επισκέπτες, προσπαθεί να επιβιώσει με εφευρετικότητα και μαύρη αγορά, την ώρα που το κράτος δείχνει ανίκανο να κρατήσει… αναμμένο έστω και ένα σταθερό φως.
