Η Σερβία κινδυνεύει να χάσει ευρωπαϊκά κονδύλια έως και 1,5 δισ. ευρώ, καθώς η ΕΕ σκληραίνει τη στάση της λόγω δημοκρατικής οπισθοδρόμησης και στενών δεσμών του Βελιγραδίου με τη Μόσχα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο να παγώσει σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης προς τη Σερβία, η οποία βρίσκεται σε ενταξιακή τροχιά από το 2014 αλλά κατηγορείται για υπονόμευση του κράτους δικαίου και καταστολή της κοινωνίας των πολιτών. Η επίτροπος Διεύρυνσης, Μάρτα Κος, δηλώνει ότι οι Βρυξέλλες «ανησυχούν ολοένα και περισσότερο» για τις εξελίξεις, από νόμους που περιορίζουν την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης μέχρι παρεμβάσεις στα ανεξάρτητα ΜΜΕ και τη βίαιη αντιμετώπιση διαδηλωτών. Την ίδια ώρα, η Σερβία διαβεβαιώνει πως δεν εγκαταλείπει τον στόχο της πλήρους ένταξης και βρίσκεται σε εντατικές διαβουλεύσεις με την Κομισιόν για να αποτρέψει ένα χρηματοδοτικό σοκ.
Τα τελευταία χρόνια, η ΕΕ έχει εξελιχθεί στον μεγαλύτερο χρηματοδότη της Σερβίας, προσφέροντας πάνω από 586 εκατ. ευρώ σε μη επιστρεπτέες επιχορηγήσεις την περίοδο 2021-2024, ενώ συνολικά από το 2000 τα ευρωπαϊκά κονδύλια και οι επενδύσεις υπερβαίνουν τα 7 δισ. ευρώ, με επιπλέον 1,5 δισ. ευρώ διαθέσιμα υπό όρους μεταρρυθμίσεων. Ωστόσο, ένα πακέτο νόμων για την αναδόμηση των δικαστηρίων και την αλλαγή στον τρόπο διορισμού δικαστών και εισαγγελέων έχει χαρακτηριστεί από την Κος ως «σοβαρό πισωγύρισμα». Καθοριστικό ρόλο αναμένεται να παίξει η γνωμοδότηση της Επιτροπής της Βενετίας στο τέλος του μήνα για τις επίμαχες μεταρρυθμίσεις, με τις Βρυξέλλες να προειδοποιούν ότι θα απαιτήσουν πλήρη ευθυγράμμιση της σερβικής νομοθεσίας με τις συστάσεις της.
Η ΕΕ σκληραίνει τη γραμμή της
Πέρα από το κράτος δικαίου, η υπομονή της ΕΕ απέναντι στο Βελιγράδι δοκιμάζεται και από τις γεωπολιτικές ισορροπίες που επιχειρεί να κρατήσει η κυβέρνηση Βούτσιτς ανάμεσα σε Βρυξέλλες και Μόσχα. Παρά τα ευρωπαϊκά κονδύλια, η Σερβία καλλιεργεί στενούς δεσμούς με τη Ρωσία, γεγονός που προκαλεί δυσφορία στο φόντο του πολέμου στην Ουκρανία και της ανάγκης για σύγκλιση σε θέματα εξωτερικής πολιτικής. Η Κος υπενθυμίζει ότι, ως υποψήφια προς ένταξη χώρα, το Βελιγράδι καλείται να ευθυγραμμιστεί πολύ πιο στενά με τις θέσεις της Ένωσης, αφήνοντας σαφείς αιχμές για τη στάση του έναντι της Μόσχας.
Την ίδια στιγμή, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι η ελευθερία του Τύπου και το κράτος δικαίου στη Σερβία βρίσκονται «στην εντατική», εξαιτίας της διαρκούς πίεσης προς δημοσιογράφους και ανεξάρτητα μέσα. Οι πρόσφατες καταγγελίες για βία και παρατυπίες στις τοπικές εκλογές, καθώς και η αστυνομική εισβολή σε πανεπιστήμιο με επεισόδια ανάμεσα σε φοιτητές και αστυνομία, αποτελούν την τελευταία σταγόνα στο ήδη φορτισμένο κλίμα. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι τα γεγονότα αυτά, σε συνδυασμό με τη ρωσική διάσταση, αποτέλεσαν σημείο καμπής που οδήγησε την Επιτροπή σε σκληρότερη γραμμή απέναντι στο Βελιγράδι.
Η ΕΕ και το μέλλον της διεύρυνσης
Το ενδεχόμενο παγώματος έως και 1,5 δισ. ευρώ προς τη Σερβία έρχεται σε μια περίοδο όπου η ΕΕ επαναπροσδιορίζει συνολικά τη στρατηγική της για τη διεύρυνση, με χώρες όπως η Ουκρανία και το Μαυροβούνιο να πιέζουν για γρήγορη ένταξη, ενώ ισχυρά κράτη-μέλη, όπως η Γαλλία, ζητούν φρένο. Ο ίδιος ο Βούτσιτς, σε κοινό άρθρο με τον Αλβανό ομόλογό του, έχει προτείνει ένα μοντέλο στενότερης οικονομικής ενσωμάτωσης –μέσω πρόσβασης στην ενιαία αγορά και στη ζώνη ελεύθερης κυκλοφορίας– χωρίς άμεση πλήρη πολιτική ένταξη, πρόταση που η Κος απέρριψε ως ανεπαρκή χωρίς βαθιές μεταρρυθμίσεις. Αν, τελικά, τα κονδύλια παγώσουν, το μήνυμα των Βρυξελλών θα είναι σαφές: η ευρωπαϊκή προοπτική δεν είναι κενή επιταγή, αλλά εξαρτάται από απτά βήματα στον σεβασμό της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και της ευθυγράμμισης με τις ευρωπαϊκές αξίες.
