Το καθεστώς στο Ιράν ανοίγει ένα νέο, σκοτεινό μέτωπο απέναντι στους διαδηλωτές, αξιοποιώντας ένα από τα πιο εκτεταμένα ψηφιακά δίκτυα παρακολούθησης στον κόσμο για να τους εντοπίσει, να τους τρομοκρατήσει και να τους τιμωρήσει. Μέσα από δεδομένα τοποθεσίας κινητών, κάμερες με λογισμικό αναγνώρισης προσώπου και μαζική σάρωση διαδικτυακής δραστηριότητας, οι αρχές επιχειρούν να μετατρέψουν κάθε βήμα και κάθε ανάρτηση σε πιθανό αποδεικτικό στοιχείο ενοχής. Η νέα αυτή «ψηφιακή καταστολή» έρχεται ως συνέχεια της αιματηρής βίαιης απάντησης στις μαζικές κινητοποιήσεις των τελευταίων μηνών, με δεκάδες νεκρούς διαδηλωτές και χιλιάδες συλλήψεις σε όλη τη χώρα.
Σε πολλούς διαδηλωτές στο Ιράν έφτασε στα κινητά τους ένα παγερό μήνυμα: η παρουσία τους σε «παράνομες συγκεντρώσεις» έχει καταγραφεί και πλέον βρίσκονται υπό «επιτήρηση πληροφοριών». Ερευνητές εκτιμούν ότι οι αρχές τους εντόπισαν μέσα από τα σήματα των κινητών τους τηλεφώνων, συνδυάζοντας δεδομένα γεωεντοπισμού και κίνησης σε πραγματικό χρόνο. Την ίδια στιγμή, όσοι τόλμησαν να σχολιάσουν τις διαδηλώσεις στα κοινωνικά δίκτυα βρέθηκαν αντιμέτωποι με φραγή στις κάρτες SIM, διακοπή της πρόσβασης στο δίκτυο και, σε αρκετές περιπτώσεις, με ανακρίσεις που βασίστηκαν σε στοιχεία από τη διαδικτυακή τους δραστηριότητα.
Ιράν: οι διαδηλωτές στο στόχαστρο της ψηφιακής «αλυσίδας»
Το οπλοστάσιο παρακολούθησης του καθεστώτος στο Ιράν συναγωνίζεται τεχνολογικά προηγμένα αυταρχικά μοντέλα, όπως αυτό της Κίνας, συνδυάζοντας παρακολούθηση κινητών, εφαρμογών, διαδικτυακής κίνησης και συστήματα αναγνώρισης προσώπου. Κάμερες ασφαλείας σε δρόμους και πλατείες, αναγνώριση προσώπου σε πραγματικό χρόνο και ειδικοί αναλυτές δεδομένων «χτενίζουν» το οπτικό υλικό για να ταυτοποιήσουν διαδηλωτές και να τονίσουν την αίσθηση ότι «κανείς δεν είναι αόρατος» στις αρχές. Οι αρχές φέρονται να αξιοποιούν ακόμη και IMSI catchers – συσκευές που παγιδεύουν κινητά, αποσπώντας τους μοναδικούς κωδικούς ταυτότητας – ώστε να συνδέουν φυσική παρουσία σε μια πορεία με συγκεκριμένα πρόσωπα και λογαριασμούς.
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων κινητοποιήσεων, πέρα από την ωμή βία με πραγματικά πυρά, οι διαδηλωτές στο Ιράν βρέθηκαν αντιμέτωποι με ένα «ψηφιακό μπλόκο»: εκτεταμένα μπλακάουτ στο διαδίκτυο, διακοπές διεθνών κλήσεων και μπλοκάρισμα ακόμη και εσωτερικής κινητής τηλεφωνίας. Στόχος, σύμφωνα με οργανώσεις δικαιωμάτων, ήταν όχι μόνο να αποκοπούν οι πολίτες από τον έξω κόσμο, αλλά και να κρυφτούν οι αποδείξεις της καταστολής, από τα βίντεο με πυρά στο πλήθος μέχρι τις μαρτυρίες για δολοφονίες διαδηλωτών. Ωστόσο, παρά τις διακοπές, κάποια βίντεο και μαρτυρίες κατάφεραν να διαρρεύσουν εκτός συνόρων, σκιαγραφώντας ένα σκηνικό όπου η φυσική και η ψηφιακή βία λειτουργούν συμπληρωματικά για να σπάσουν το ηθικό της κοινωνίας.
Ιράν: πώς η τεχνολογία γίνεται όπλο κατά των διαδηλωτών
Η ίδια τεχνολογία που στο Ιράν χρησιμοποιείται για τον εντοπισμό διαδηλωτών φαίνεται να έχει ήδη δοκιμαστεί και στο μέτωπο της επιβολής του υποχρεωτικού χιτζάμπ, με στοχευμένα μηνύματα, έλεγχο καταστημάτων και ηλεκτρονικές απειλές προς γυναίκες που δεν συμμορφώνονται. Αναφορές από την Ισφαχάν περιγράφουν αστυνομία να χρησιμοποιεί φορητούς αναγνώστες καρτών για να «ρουφά» στοιχεία από εθνικές ταυτότητες πολιτών στο δρόμο, ενώ παράλληλα κάμερες και κινητά λειτουργούν ως δίκτυο παρακολούθησης καθημερινών κινήσεων. Ανθρώπινες οργανώσεις προειδοποιούν ότι βρισκόμαστε μπροστά σε ένα επικίνδυνο προηγούμενο, όπου η τεχνολογία δεν είναι εργαλείο ανάπτυξης, αλλά μηχανισμός πειθαναγκασμού και φίμωσης κάθε φωνής αντίστασης, όπως γράφουν οι Financial Times.
Παρά την έκταση του ψηφιακού αυτού μηχανισμού, ειδικοί επισημαίνουν πως δεν είναι αλάνθαστος, με περιπτώσεις πολιτών που βρέθηκαν στο στόχαστρο λόγω λανθασμένης ταυτοποίησης από λογισμικό αναγνώρισης προσώπου ή σφάλματα στην ανάλυση δεδομένων τοποθεσίας. Όμως για τους διαδηλωτές στο Ιράν, η αβεβαιότητα αυτή δεν μειώνει τον φόβο, αλλά τον ενισχύει: ακόμη και ένας περίπατος στη «λάθος» γειτονιά μπορεί να σε κατατάξει στους «ύποπτους». Έτσι, η καθημερινότητα μετατρέπεται σε μόνιμο πεδίο επιτήρησης, όπου η αντίσταση έχει κόστος, αλλά και η σιωπή έχει πλέον ψηφιακό ίχνος.
