Μια βαθιά εσωτερική σύγκρουση στην κορυφή της ιρανικής εξουσίας φαίνεται να βρίσκεται πίσω από την κατάρρευση της πρόσφατης συμφωνίας ειρήνης με τις ΗΠΑ και την επιστροφή της Τεχεράνης σε τροχιά πολέμου.
Σύμφωνα με αποκαλυπτικό ρεπορτάζ των New York Times, η επίθεση του Ιράν σε τρία εμπορικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ στις αρχές Ιουλίου δεν είχε εγκριθεί ούτε από τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν ούτε από την ανώτατη στρατιωτική ηγεσία, αλλά αποδίδεται σε σκληροπυρηνική πτέρυγα του καθεστώτος που επιδίωκε να τινάξει στον αέρα κάθε προοπτική συνεννόησης με την Ουάσιγκτον.
Η κρίση αποκαλύπτει, σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, μια πρωτοφανή μάχη εξουσίας στο εσωτερικό της χώρας, με τον νέο ανώτατο ηγέτη, Αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ, να παραμένει ουσιαστικά αόρατος από τότε που ανέλαβε καθήκοντα.
Η επίθεση που αιφνιδίασε ακόμα και την ιρανική ηγεσία
Ο Πεζεσκιάν βρισκόταν στο Ιράκ στις αρχές Ιουλίου, συμμετέχοντας στις τελετές για τον νεκρό ανώτατο ηγέτη, όταν ενημερώθηκε ότι ιρανικές δυνάμεις είχαν ανοίξει πυρ εναντίον τριών εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ.
Ένα δεξαμενόπλοιο LNG του Κατάρ τυλίχθηκε στις φλόγες και άλλα πλοία υπέστησαν ζημιές, προκαλώντας διεθνή κατακραυγή.
Ο Ιρανός πρόεδρος φέρεται να επικοινώνησε σε έξαλλη κατάσταση με τον αρχηγό των Φρουρών της Επανάστασης, στρατηγό Αχμάντ Βαχιντί, ζητώντας εξηγήσεις.
Η απάντηση που έλαβε ήταν εντυπωσιακή: ούτε ο ίδιος ο Βαχιντί γνώριζε εκ των προτέρων για την επιχείρηση, ενώ, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ούτε το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας είχε ενημερωθεί.
Ποιος φέρεται να έδωσε την εντολή
Έρευνες στο εσωτερικό του καθεστώτος φέρονται να κατέληξαν στον Χοσεΐν Ταέμπ, έναν από τους ισχυρότερους ανθρώπους του σκληροπυρηνικού μηχανισμού ασφαλείας.
Ο Ταέμπ είχε διατελέσει επί δύο δεκαετίες επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών των Φρουρών της Επανάστασης και είχε ταχθεί εξαρχής κατά της συμφωνίας με τις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με αξιωματούχους, υποστήριζε ότι η Τεχεράνη έκανε λάθος που συμφώνησε σε κατάπαυση των εχθροπραξιών και φέρεται να πίεζε τον νέο ανώτατο ηγέτη να εγκαταλείψει τη γραμμή των διαπραγματεύσεων.
Ο ίδιος έχει δηλώσει δημόσια ότι δεν απορρίπτει συνολικά τον διάλογο, αλλά θεωρεί απαράδεκτες διαπραγματεύσεις που, όπως λέει, παραχωρούν υπερβολικά δικαιώματα στον αντίπαλο.
Ο «αόρατος» ανώτατος ηγέτης
Το μεγαλύτερο θεσμικό πρόβλημα, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, είναι ότι ο άνθρωπος που θεωρητικά έχει την τελευταία λέξη στις μεγάλες αποφάσεις της χώρας έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τη δημόσια ζωή.
Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιος του Αλί Χαμενεΐ και διάδοχός του στην ηγεσία, δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από τότε που ανέλαβε.
Δεν έχει ακουστεί η φωνή του, δεν υπάρχουν βεβαιωμένες δημόσιες παρεμβάσεις του και ακόμα και η αυθεντικότητα ορισμένων γραπτών μηνυμάτων που αποδίδονται σε εκείνον έχει αμφισβητηθεί.
Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, ακόμη και ο ίδιος ο Πεζεσκιάν έχει εκφράσει αμφιβολίες για το κατά πόσο ορισμένα μηνύματα προέρχονται πράγματι από τον ανώτατο ηγέτη.
Η παράξενη «συνάντηση» του Πεζεσκιάν με τον Χαμενεΐ
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλούν οι πληροφορίες για μία από τις υποτιθέμενες επαφές ανάμεσα στον πρόεδρο και τον νέο ανώτατο ηγέτη.
Σύμφωνα με αξιωματούχους, ο Πεζεσκιάν μεταφέρθηκε με όχημα με φιμέ τζάμια και συμμετείχε σε ασφαλή βιντεοκλήση, κατά την οποία ένας ενδιάμεσος μετέφερε μηνύματα εκ μέρους του Χαμενεΐ.
Ο Ιρανός πρόεδρος φέρεται να εκμυστηρεύθηκε αργότερα σε στενό συνεργάτη του ότι δεν ήταν βέβαιος αν είχε πράγματι επικοινωνήσει με τον ίδιο τον ανώτατο ηγέτη.
Αργότερα δήλωσε ότι είχε δεύτερη συνάντηση διάρκειας επτά ωρών, χωρίς όμως να αποκαλύψει πού έγινε ή με ποιον τρόπο.
Η μάχη: διαπραγμάτευση ή κλιμάκωση
Η ιρανική ηγεσία εμφανίζεται διχασμένη ανάμεσα σε δύο εντελώς διαφορετικές στρατηγικές.
Η πρώτη προβλέπει επιστροφή στις διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, με στόχο την άρση του ναυτικού αποκλεισμού, την επανέναρξη του εμπορίου και την αποτροπή περαιτέρω οικονομικής κατάρρευσης.
Η δεύτερη, την οποία υποστηρίζει η σκληροπυρηνική πτέρυγα των Φρουρών της Επανάστασης, προβλέπει περαιτέρω κλιμάκωση: περισσότερες επιθέσεις σε αμερικανικούς στόχους, πολεμικά πλοία και ενεργειακές εγκαταστάσεις στην περιοχή, ώστε να αυξηθεί το κόστος για την Ουάσιγκτον.
Στο σχέδιο αυτό φέρονται να εμπλέκονται και σύμμαχες οργανώσεις του Ιράν, όπως οι Χούθι στην Υεμένη και ένοπλες σιιτικές ομάδες στο Ιράκ.
Ο Πεζεσκιάν προειδοποιεί για «άβυσσο»
Ο πρόεδρος Πεζεσκιάν και ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, εμφανίζονται να ανήκουν στο στρατόπεδο όσων προειδοποιούν ότι η ανεξέλεγκτη στρατιωτική κλιμάκωση μπορεί να οδηγήσει τη χώρα σε καταστροφή.
Σύμφωνα με αξιωματούχους, έχουν προειδοποιήσει ότι μια γενικευμένη αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ θα μπορούσε να προκαλέσει ακόμη σκληρότερα αμερικανικά πλήγματα και να διαλύσει ό,τι έχει απομείνει από την ιρανική οικονομία.
Η κατάσταση είναι ήδη δραματική. Το νόμισμα υποχωρεί, ο πληθωρισμός αυξάνεται και οι εξαγωγές πετρελαίου έχουν μηδενιστεί λόγω του ναυτικού αποκλεισμού.
Οι σκληροπυρηνικοί κερδίζουν έδαφος
Παρά τις προειδοποιήσεις, το τελευταίο διάστημα η σκληροπυρηνική πτέρυγα φαίνεται να έχει αποκτήσει το πάνω χέρι.
Η Τεχεράνη έχει εντείνει τις επιθέσεις της εναντίον αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων, ενώ οι ΗΠΑ έχουν απαντήσει με πλήγματα εναντίον ιρανικών πετρελαιοφόρων.
Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά σύμβουλος της ιρανικής ηγεσίας, «ο πόλεμος μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών έχει περάσει στη φάση της κλιμάκωσης».
Η εσωτερική αυτή σύγκρουση δείχνει ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα της Τεχεράνης ίσως δεν βρίσκεται μόνο στο εξωτερικό μέτωπο. Βρίσκεται και στο ίδιο το κέντρο της εξουσίας, όπου κανείς δεν φαίνεται να είναι απολύτως βέβαιος ποιος τελικά παίρνει τις κρίσιμες αποφάσεις.
