Η οργή του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στους Ευρωπαίους συμμάχους που αρνήθηκαν να μπουν στον πόλεμο κατά του Ιράν έχει ανοίξει μια βαθιά ρωγμή στο NATO και στο μεταπολεμικό σύστημα ασφάλειας της Δύσης.
Σε κλειστά δείπνα, όπως αυτό των δέκα ηγετών στο Ελσίνκι, αλλά και στο περιθώριο συνόδων στις Βρυξέλλες, υπουργοί, αξιωματούχοι και διπλωμάτες συζητούν πλέον ανοιχτά τι θα κάνουν «την επόμενη μέρα» εάν ο Αμερικανός πρόεδρος υλοποιήσει την απειλή του να αποχωρήσει από τη Συμμαχία. Η εικόνα που περιγράφουν 24 Ευρωπαίοι αξιωματούχοι που μίλησαν υπό ανωνυμία είναι ζοφερή: ένα NATO «παραλυμένο», που «δεν μπορεί ούτε συνεδριάσεις να κάνει», με την ενότητα να δοκιμάζεται όσο ποτέ στα 77 χρόνια της ιστορίας του.
Την ίδια ώρα, η άρνηση μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, όπως η Βρετανία, η Ισπανία και η Γαλλία, να παραχωρήσουν βάσεις και εναέριο χώρο για τις αμερικανικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν, τροφοδοτεί μια κλιμακούμενη καταιγίδα επιθέσεων του Τραμπ στα social media.
Ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτηρίζει το NATO «χάρτινη τίγρη» και απειλεί ότι, μόλις τελειώσει ο πόλεμος, θα επανεξετάσει τη συμμετοχή των ΗΠΑ στην Συμμαχία, πυροδοτώντας αλυσιδωτές αναταράξεις από τις βόρειες πρωτεύουσες μέχρι τις Βρυξέλλες. Για πολλούς Ευρωπαίους διπλωμάτες, η κρίση δεν είναι πια ένα ακόμη επεισόδιο στις γνωστές εκρήξεις του Τραμπ, αλλά το σύμπτωμα μιας «θεμελιώδους ρήξης» στη διατλαντική σχέση.
NATO σε υπαρξιακή κρίση – Η Ευρώπη οργανώνεται μόνη της
Καθώς η Ουάσιγκτον μιλά για τιμωρία των συμμάχων, η Ευρώπη σπεύδει να στήσει παράλληλες αρχιτεκτονικές ασφάλειας, ως ασπίδα απέναντι στο ενδεχόμενο κατάρρευσης του NATO. Το δείπνο των ηγετών στο Ελσίνκι έγινε στο περιθώριο της Joint Expeditionary Force (JEF), μιας βρετανικής πρωτοβουλίας που συνδέει τις βόρειες χώρες σε ένα ευέλικτο σχήμα ταχείας αντίδρασης, ειδικά για περιπτώσεις όπου δεν ενεργοποιείται το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, το σχήμα Nordefco (Νότια Σκανδιναβική Αμυντική Συνεργασία) και η διεύρυνση των εταιρικών σχέσεων, όπως της Ουκρανίας με τη JEF, λειτουργούν ως ασφαλιστική δικλείδα, σε περίπτωση που η συλλογική άμυνα του NATO αποδειχθεί κενό γράμμα.
Στις Βρυξέλλες, η συζήτηση που μέχρι χθες θεωρούνταν «ταμπού» βρίσκεται πλέον στο τραπέζι: η ΕΕ γίνεται σταδιακά πιο «γεωπολιτική» και πιο στρατιωτική. Ευρωπαίος αξιωματούχος αναφέρει ότι η Ένωση είναι πλέον «εξαιρετικά ενεργή» σε θέματα άμυνας, ενεργοποιώντας δανειακή γραμμή 150 δισ. ευρώ για επενδύσεις στην άμυνα και εξερευνώντας σοβαρά το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ, τη δική της ρήτρα αμοιβαίας άμυνας. Στόχος είναι να υπάρχει επιχειρησιακή και πολιτική εναλλακτική, εάν η αμερικανική ομπρέλα του NATO αποσυρθεί ή καταστεί αναξιόπιστη.
NATO: Άρθρο 5, ρωσική απειλή και ο φόβος του Πούτιν
Το μεγάλο άγχος των Βαλτικών χωρών και της βόρειας πτέρυγας είναι ότι κάθε δημόσια αμφισβήτηση του Άρθρου 5 διαβρώνει την αποτρεπτική ισχύ του NATO απέναντι στη Ρωσία. Διπλωμάτες της Συμμαχίας παραδέχονται, κατ’ ιδίαν, ότι όταν ο Αμερικανός πρόεδρος αμφισβητεί ξανά και ξανά τη δέσμευση για συλλογική άμυνα, μετατρέπει τη δυσπιστία απέναντι στο NATO σε επίσημη πολιτική των ΗΠΑ. «Κάθε αναταραχή με τις ΗΠΑ στο επίκεντρο είναι πηγή αμηχανίας και αγωνίας», λέει ανώτερος διπλωμάτης του ΝΑΤΟ, περιγράφοντας την επιλογή του γενικού γραμματέα Μαρκ Ρούτε να κρατά «χαμηλούς τόνους» και να αποφεύγει τη δημόσια σύγκρουση με την Ουάσιγκτον, σύμφωνα με το Politico.
Ωστόσο, η αγωνία για το μέλλον του NATO δεν αναιρεί την ανάγκη για ενότητα απέναντι στη Μόσχα. Ο Εσθονός υπουργός Άμυνας Χάνο Πέβκουρ προειδοποιεί ότι η εμμονή στο αν οι ΗΠΑ «διαλύουν» το ΝΑΤΟ δείχνει μια Δύση διχασμένη, κάτι που είναι «ακριβώς αυτό που θέλει να βλέπει ο Βλαντιμίρ Πούτιν». Γι’ αυτό και στα ευρωπαϊκά επιτελεία κυριαρχεί διπλή γραμμή: προετοιμασία για έναν κόσμο με πιο αδύναμο ή ακόμα και «μετά το NATO», αλλά ταυτόχρονα προσπάθεια να διατηρηθούν οι γέφυρες ανοιχτές με την Ουάσιγκτον, όσο απέναντι καραδοκεί η Ρωσία.
