Μια βαθιά μετατόπιση στο προφίλ της μητρότητας στην Ελλάδα αποκαλύπτουν τα νεότερα δημογραφικά δεδομένα, καθώς οι γεννήσεις δεν μειώνονται μόνο σε αριθμό, αλλά αλλάζουν και ως προς την ηλικία των μητέρων.
Εξετάζοντας τη μεταβολή του πλήθους των γεννήσεων μετά το 1990 ανά μεγάλες ηλικιακές ομάδες, διαπιστώνεται ότι, ενώ το σύνολο των γεννήσεων έχει μειωθεί σημαντικά κατά περίπου 30%, οι γεννήσεις από γυναίκες ηλικίας 40 ετών και άνω έχουν πενταπλασιαστεί. Το ποσοστό τους στο σύνολο των γεννήσεων αυξήθηκε από περίπου 1,8% στις αρχές της δεκαετίας του ’80 σε πάνω από 10% την περίοδο 2023-2024, «ζυγίζοντας» πλέον επτά φορές περισσότερο. Την ίδια περίοδο, οι γεννήσεις από γυναίκες ηλικίας 30-39 ετών σχεδόν διπλασιάστηκαν, ενώ αντίθετα οι γεννήσεις από τις ηλικιακές ομάδες 20-29 ετών και κάτω των 20 ετών κατέρρευσαν.
Τα στοιχεία προέρχονται από έρευνα του Βύρωνα Κοτζαμάνη, καθηγητή Δημογραφίας στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, η οποία δημοσιεύθηκε σε πρόσφατο τεύχος του ψηφιακού δελτίου PopNews του ΙΔΕΜ.
Που οφείλεται όμως η «έκρηξη» των μετά τα 39 έτη γεννήσεων; Πόσο «ζυγίζει» η γονιμότητα των γυναικών 40-49 ετών στους ετήσιους δείκτες (δείκτες που μόλις υπερβαίνουν το 1,3 παιδιά/γυναίκα) σήμερα και πριν από 30 χρόνια; Ποια η συμμετοχή της γονιμότητας των 40-49 ετών στον τελικό αριθμό παιδιών που έφεραν στο τέλος του αναπαραγωγικού τους κύκλου (στα 50 τους έτη) οι γυναίκες των διαδοχικών γενεών;
Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά, σύμφωνα με τον Βύρωνα Κοτζαμάνη, είναι σαφείς: «Η μετατόπιση της ηλικίας απόκτησης παιδιών σε όλο και μεγαλύτερη ηλικία είναι η κύρια αιτία της έκρηξης αυτής αν και, την τελευταία 20ετία, σημαντικό ρόλο έπαιξε τόσο η αύξηση του πλήθους και του ειδικού βάρους των γυναικών 40 ετών και άνω στον πληθυσμό αναπαραγωγικής ηλικίας, όσο και οι πρόοδοι των τεχνικών υποβοηθούμενης γονιμότητας και η προσφυγή σε αυτές από έναν όλο και μεγαλύτερο αριθμό ζευγαριών. Όσον αφορά τη συμμετοχή των γεννήσεων από γυναίκες 40 ετών και άνω στους ετήσιους δείκτες γονιμότητας, αν και αυξάνουσα, είναι σχετικά περιορισμένη, καθώς οι γεννήσεις αυτές «ζυγίζουν» λιγότερο από το 8% στους δείκτες αυτούς που δεν υπερβαίνουν τα 1,3 παιδιά/γυναίκα το 2023-24».
Οι πρόοδοι των τεχνικών υποβοηθουμένης γονιμότητας και η διευρυμένη πρόσβαση σε αυτές, τονίζει επίσης ο Βύρωνας Κοτζαμάνης, δεν πρόκειται να οδηγήσουν τις αμέσως επόμενες δεκαετίες σε μια αύξηση των προερχομένων από γυναίκες 40 ετών και άνω γεννήσεων, ακόμη και αν συνεχιστεί η αύξηση της μέσης ηλικίας στην τεκνογονία, καθώς το πλήθος των γυναικών αυτών, εν απουσία μετανάστευσης, θα μειωθεί σημαντικά (κατά 35% ανάμεσα στο 2025 και το 2060, από 770 χιλ. σήμερα σε 505 χιλ. το 2060). Οι γεννήσεις αυτές θα συμβάλλουν κατ’ αυτόν περιορισμένα και στην τελική γονιμότητα των γενεών, στον αριθμό δηλαδή των παιδιών που θα φέρουν κατά μέσο όρο στον κόσμο όσοι γεννήθηκαν μετά το 1980.
Τέλος, όπως τονίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων: «Η επάνοδος επομένως των γεννήσεων στα επίπεδα του 2011-20 (92 χιλ. κατά μέσο όρο ετησίως) είναι ανέφικτη. Η επιβράδυνση της μείωσής τους όμως, και, στη συνέχεια, η προοδευτική αύξησή τους από το χαμηλότερο επίπεδο που θα φθάσουν είναι εφικτή, αν α) επιβραδυνθεί η μείωση του πλήθους των γυναικών 25-44 ετών από τις οποίες προέρχεται σχεδόν το 90% των γεννήσεων κάθε χρονιάς, χάρη σε ένα θετικότατο μεταναστευτικό ισοζύγιο (περισσότεροι είσοδοι στη χώρα μας από εξόδους στις ηλικίες αυτές), και β) αν αυξηθεί η γονιμότητα των νεότερων γενεών (ο αριθμός δηλ. των παιδιών που αυτές θα αποκτήσουν, από 1,45 στις γενεές που γεννήθηκαν γύρω από το 1985 στα 1,7-1,8 παιδιά σε αυτές που γεννήθηκαν στα τέλη του 2010) με τη δημιουργία ενός εξαιρετικά ευνοϊκού περιβάλλοντος για την οικογένεια και το παιδί. Η δημιουργία του περιβάλλοντος αυτού θα οδηγήσει στην επιβράδυνση της αύξησης της μέσης ηλικίας στην τεκνοποίηση και στη μείωση των ιδιαίτερα υψηλών σήμερα ποσοστών ατεκνίας, επιτρέποντας ταυτόχρονα σε όσους επιθυμούν να κάνουν ένα δεύτερο και στη συνέχεια ένα τρίτο κ.ο.κ. παιδί να υλοποιήσουν την επιθυμία τους αυτή».
