Μπροστά σε μια απροσδόκητη εξέλιξη βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς αρκετά κράτη-μέλη αρνήθηκαν να αξιοποιήσουν δάνεια ύψους 74 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης που δημιουργήθηκε μετά την πανδημία του κορωνοϊού. Η αδυναμία απορρόφησης των κονδυλίων, σε συνδυασμό με την άνοδο των επιτοκίων, έχει μειώσει δραστικά τη γοητεία του ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού εργαλείου.
Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μόλις το 65% των διαθέσιμων δανείων έχει τελικά ζητηθεί, ενώ απομένουν λιγότερο από επτά μήνες έως τη λήξη της προθεσμίας για την αξιοποίησή τους.
Η Ισπανία, δεύτερη μεγαλύτερη δικαιούχος του Ταμείου μετά την Ιταλία, απέρριψε 60,5 δισ. ευρώ από τα 83 δισ. που της αναλογούσαν, ενώ Ρουμανία, Πολωνία, Τσεχία, Πορτογαλία, Κύπρος, Σλοβενία και Βέλγιο εγκατέλειψαν συνολικά δάνεια 13 δισ. ευρώ.
Κορωνοϊός και Ταμείο Ανάκαμψης: Γιατί τα κράτη προτιμούν τις επιχορηγήσεις
Το Ταμείο Ανάκαμψης, που συμφωνήθηκε το 2020 ως απάντηση στην κρίση του κορωνοϊού, αποτελεί ένα μοναδικό κοινό ευρωπαϊκό χρέος ύψους 800 δισ. ευρώ, μοιρασμένο σχεδόν ισόποσα σε επιχορηγήσεις και δάνεια.
Ωστόσο, τα κράτη-μέλη δείχνουν σαφή προτίμηση στις επιχορηγήσεις των 359 δισ. ευρώ, καθώς δεν επιβαρύνουν το δημόσιο χρέος. Αντίθετα, τα δάνεια συνοδεύονται από αυστηρούς όρους, γραφειοκρατικές απαιτήσεις και καταληκτική ημερομηνία τον Αύγουστο του 2026.
Η αύξηση των επιτοκίων έχει μειώσει σημαντικά το πλεονέκτημα του δανεισμού μέσω της Ε.Ε., καθώς πολλές χώρες –όπως η Ισπανία και η Ιταλία– δανείζονται πλέον σχεδόν με το ίδιο κόστος από τις αγορές.
Όπως παραδέχεται το ισπανικό υπουργείο Οικονομίας, «δεν υπάρχει πλέον οικονομικό όφελος στο να ζητηθεί το σύνολο των ευρωπαϊκών δανείων, όταν η χώρα μπορεί να εκδώσει εθνικό χρέος με παρόμοιο κόστος και λιγότερους περιορισμούς».
Αγώνας δρόμου για να μη χαθούν τα «δωρεάν» χρήματα
Καθώς πλησιάζει η προθεσμία του Αυγούστου, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δίνουν προτεραιότητα σε έργα που χρηματοδοτούνται με επιχορηγήσεις, ώστε να μην χαθούν τα κονδύλια. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα καθυστερήσεις ή ακυρώσεις έργων που βασίζονταν σε δάνεια.
Οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι πολλές χώρες δυσκολεύτηκαν να βρουν ώριμα έργα που να πληρούν τα αυστηρά κριτήρια του Ταμείου, ειδικά στον ιδιωτικό τομέα, γράφουν οι Financial Times.
Χαρακτηριστική είναι η δήλωση του Φιλίπο Ταντέι, ανώτερου οικονομολόγου της Goldman Sachs:
«Όταν ένα κράτος έχει ακόμη διαθέσιμες επιχορηγήσεις, τα δάνεια γίνονται εξαιρετικά μη ελκυστικά σε σύγκριση».
