Με τις πυροσβεστικές δυνάμεις να παραμένουν σε επιφυλακή στις πληγείσες περιοχές της δυτικής Αττικής για τυχόν αναζωπυρώσεις, το Μέγαρο Μαξίμου στρέφει παράλληλα την προσοχή του στην επόμενη ημέρα των καταστροφικών πυρκαγιών που αφορά την αποτίμηση όσων συνέβησαν, την καταγραφή των νέων επιχειρησιακών δεδομένων και την προετοιμασία των παρεμβάσεων που απαιτούνται στις καμένες εκτάσεις πριν από την έναρξη των φθινοπωρινών βροχών.
Στο κυβερνητικό επιτελείο γνωρίζουν ότι το σβήσιμο και της τελευταίας εστίας δεν θα σημάνει αυτόματα και το τέλος του κινδύνου, καθώς μετά τη φωτιά ακολουθεί η απειλή της διάβρωσης των εδαφών και των πλημμυρών, ιδιαίτερα σε ορεινές περιοχές με μεγάλες κλίσεις. Για τον λόγο αυτό, η εντολή είναι να προχωρήσουν ταυτόχρονα τόσο η αποτύπωση των ζημιών και η περιβαλλοντική αξιολόγηση των καμένων εκτάσεων, που ήδη γίνονται, με την κρατική αρωγή να τίθεται σε εφαρμογή από την περασμένη Δευτέρα, όσο και η προετοιμασία των πρώτων αντιδιαβρωτικών και αντιπλημμυρικών έργων.
Σήμερα στις 11 το πρωί αναμένεται να πραγματοποιηθεί στο Μέγαρο Μαξίμου διυπουργική σύσκεψη υπό την προεδρία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με αντικείμενο την αποκατάσταση των ζημιών και τις αποζημιώσεις των πυρόπληκτων. Η συζήτηση θα επικεντρωθεί στην πορεία υλοποίησης των μέτρων στήριξης για πολίτες, αγρότες και επιχειρήσεις που επλήγησαν από τις πρόσφατες καταστροφικές πυρκαγιές, καθώς και στον συντονισμό των αρμόδιων υπουργείων, ώστε οι αποζημιώσεις να καταβληθούν το συντομότερο δυνατό στους δικαιούχους.
Η αποτίμηση του επιχειρησιακού σχεδιασμού
Το βάρος πέφτει όμως αυτή τη φορά αρκετά και στην αξιολόγηση των συνθηκών κάτω από τις οποίες χρειάστηκε να επιχειρήσει ο μηχανισμός δασοπυρόσβεσης. Το βασικό δεδομένο που εξετάζεται είναι η μεγάλη ένταση των ανέμων, η οποία περιόρισε δραστικά τη δυνατότητα αξιοποίησης των εναέριων μέσων. Σε αρκετές περιπτώσεις τα πυροσβεστικά αεροσκάφη δεν μπορούσαν να πραγματοποιήσουν με ασφάλεια ούτε υδροληψίες ούτε ρίψεις νερού, ενώ ακόμη και οι πτήσεις των ελικοπτέρων γίνονταν κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Παράλληλα στο μικροσκόπιο έχει μπει βέβαια και η σύγκρουση των δύο ελικοπτέρων που είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια δύο ανθρώπινων ζωών.
Δεν μπόρεσαν να αξιοποιηθούν πλήρως τα εναέρια μέσα
Η αδυναμία πλήρους αξιοποίησης των εναέριων μέσων στη φωτιά στο Πόρτο Γερμενό είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς πολλά από τα μέτωπα κινούνταν σε δύσβατες δασικές περιοχές, όπου η πρόσβαση των πυροσβεστικών οχημάτων ήταν περιορισμένη. Το βάρος έπεσε έτσι στις επίγειες δυνάμεις, στους δασοπυροσβέστες και στις ειδικές μονάδες που χρειάστηκε να προσεγγίσουν τις εστίες από το έδαφος, συχνά μέσα σε πυκνό καπνό και με συνεχείς αλλαγές στην κατεύθυνση της φωτιάς. Στην παράμετρο αυτή αναφέρθηκε άλλωστε και ο κ. Κυριάκος Μητσοτάκης στην ανάρτησή του την περασμένη Κυριακή, σημειώνοντας ότι «υπάρχουν στιγμές που η φύση και η ένταση των καιρικών φαινομένων ξεπερνούν κάθε ανθρώπινο σχεδιασμό και κάθε επιχειρησιακή δυνατότητα».
Κατά τις επισκέψεις του στο Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων της Πολιτικής Προστασίας, ο πρωθυπουργός ενημερώθηκε αναλυτικά για την εξέλιξη των πυρκαγιών και για τα προβλήματα που προκάλεσαν οι ισχυροί άνεμοι. Η εικόνα που μεταφέρθηκε ήταν ότι ένα σημαντικό μέρος του επιχειρησιακού σχεδίου, το οποίο είχε λειτουργήσει αποτελεσματικά σε προηγούμενες πυρκαγιές της φετινής περιόδου, δεν μπορούσε να εφαρμοστεί με τον ίδιο τρόπο όταν τα αεροσκάφη παρέμεναν καθηλωμένα ή επιχειρούσαν με αυστηρούς περιορισμούς.
Όμως η αποτίμηση που βρίσκεται σε εξέλιξη, δεν αφορά μόνο τον αριθμό των διαθέσιμων μέσων. Εξετάζεται συνολικά ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να προσαρμόζεται η επιχειρησιακή διάταξη όταν η εναέρια συνδρομή μειώνεται εξαιτίας των καιρικών συνθηκών. Στο επίκεντρο μπαίνουν η ταχύτερη μετακίνηση επίγειων δυνάμεων, η δυνατότητα προσέγγισης δύσβατων περιοχών, η έγκαιρη δημιουργία γραμμών άμυνας και ο συντονισμός με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, η οποία γνωρίζει καλύτερα το οδικό και δασικό δίκτυο κάθε περιοχής.
Κεντρική αρχή εννοείται πως παραμένει ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής προηγείται κάθε άλλης επιδίωξης. Ακολουθούν η διαφύλαξη των περιουσιών και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Η ίδια σειρά προτεραιοτήτων καθόρισε, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, και τις απομακρύνσεις κατοίκων μέσω των μηνυμάτων από το 112 και της συνδρομής της Αστυνομίας που πήγαινε πόρτα – πόρτα σε κάθε σπίτι προκειμένου να διαπιστωθεί ότι είχε φύγει ο κόσμος, τη διάταξη των δυνάμεων γύρω από οικισμούς και τις αποφάσεις που ελήφθησαν κατά τις πιο κρίσιμες ώρες.
Η κυβερνητική απάντηση στην αντιπολίτευση
Το Μέγαρο Μαξίμου απορρίπτει παράλληλα τις επικρίσεις της αντιπολίτευσης περί ανεπαρκούς προετοιμασίας, επισημαίνοντας ότι τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί τόσο το ανθρώπινο δυναμικό όσο και τα διαθέσιμα μέσα της Πολιτικής Προστασίας. Κυβερνητικά στελέχη παραπέμπουν στην ενίσχυση του εναέριου στόλου, στις προσλήψεις δασοπυροσβεστών και στη συγκρότηση ειδικών μονάδων δασικών επιχειρήσεων, όπως και στη μεγαλύτερη χρήση νέων τεχνολογιών για τον έγκαιρο εντοπισμό και την παρακολούθηση των πυρκαγιών.
Η θέση της κυβέρνησης είναι ότι οι ακραίες καιρικές συνθήκες δεν ακυρώνουν την προετοιμασία που έχει προηγηθεί, αλλά δείχνουν πόσο γρήγορα μεταβάλλονται πλέον τα δεδομένα στο πεδίο. Ακόμη και ένας ενισχυμένος μηχανισμός μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με σοβαρούς περιορισμούς όταν οι άνεμοι δεν επιτρέπουν στα εναέρια μέσα να πετάξουν ή όταν μια φωτιά αλλάζει κατεύθυνση μέσα σε λίγα λεπτά.
Επισημαίνεται δε πως η αποτίμηση που θα γίνει θα είναι αναλυτική και θα συμπεριλάβει όσα συνέβησαν σε κάθε μεγάλο μέτωπο. Σκοπός είναι να εντοπιστούν οι αδυναμίες που εμφανίστηκαν υπό αυτές τις συνθήκες και να ενσωματωθούν τα νέα δεδομένα στον επιχειρησιακό σχεδιασμό για το υπόλοιπο της αντιπυρικής περιόδου. Ο Αύγουστος βρίσκεται επί της ουσίας μπροστά μας, καθώς διανύουμε μόλις την πέμπτη μέρα του και η πιθανότητα ενός νέου κύματος υψηλών θερμοκρασιών και ισχυρών ανέμων δεν επιτρέπει χαλάρωση των δυνάμεων.
Αγώνας δρόμου πριν από το φθινόπωρο
Το άλλο μεγάλο κεφάλαιο του σχεδιασμού αφορά την προστασία των καμένων εκτάσεων. Ήδη από την επίσκεψη του πρωθυπουργού στο Κέντρο Επιχειρήσεων το πρωί της Κυριακής έγινε η πρώτη συζήτηση για τα έργα που πρέπει να ακολουθήσουν σε Αττική και Βοιωτία. Η απώλεια της βλάστησης έχει αφήσει μεγάλες επιφάνειες γυμνές, χωρίς τις ρίζες και τα φυτά που συγκρατούσαν το χώμα και περιόριζαν την ταχύτητα του νερού.
Όταν εκδηλωθούν οι πρώτες ισχυρές βροχές, το νερό θα κατεβαίνει με μεγαλύτερη ορμή από τις πλαγιές, παρασύροντας χώμα, πέτρες και καμένα υλικά προς τους χειμάρρους και τις χαμηλότερες περιοχές. Ο κίνδυνος γίνεται μεγαλύτερος κοντά σε οικισμούς, δρόμους και υποδομές που βρίσκονται κάτω από τις καμένες λεκάνες απορροής. Η κυβέρνηση θέλει, επομένως, να έχουν προηγηθεί οι βασικές παρεμβάσεις στα σημεία που θα κριθούν περισσότερο ευάλωτα.
Οι αρμόδιες υπηρεσίες θα πρέπει όμως πρώτα να αποτυπώσουν την έκταση και την ένταση της καταστροφής. Δεν έχουν όλα τα καμένα σημεία την ίδια επικινδυνότητα. Διαφορετική αντιμετώπιση απαιτεί μια απότομη πλαγιά πάνω από κατοικημένη περιοχή και διαφορετική μια επίπεδη έκταση μακριά από σπίτια και υποδομές. Με βάση αυτή την αξιολόγηση θα καθοριστούν οι λεκάνες απορροής στις οποίες πρέπει να δοθεί προτεραιότητα και τα έργα που μπορούν να αρχίσουν σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει παρεμβάσεις για τη συγκράτηση των εδαφών και των φερτών υλικών, μικρά τεχνικά έργα σε ρέματα και χειμάρρους, καθώς και καθαρισμούς σε σημεία όπου υπάρχει κίνδυνος να εμποδιστεί η ροή του νερού. Κρίσιμος θα είναι και ο συντονισμός μεταξύ των δασικών και τεχνικών υπηρεσιών, των Περιφερειών και των Δήμων, ώστε οι μελέτες, οι εγκρίσεις και οι εργασίες να προχωρήσουν χωρίς χρονοβόρες καθυστερήσεις.
Οδηγός η εμπειρία της Βόρειας Εύβοιας
Ως βασικό παράδειγμα για τις επόμενες κινήσεις χρησιμοποιείται η Βόρεια Εύβοια, όπου μετά τις πυρκαγιές του 2021 πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένα αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα σε ολόκληρες υδρολογικές λεκάνες. Η εμπειρία εκείνης της περιόδου έχει δείξει ποια έργα μπορούν να γίνουν γρήγορα, ποια σημεία πρέπει να προηγηθούν και πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η ίδια η καμένη ξυλεία για τη συγκράτηση του εδάφους. Η εφαρμογή του ίδιου μοντέλου δεν σημαίνει ότι θα ακολουθηθεί ένα ενιαίο σχέδιο για όλες τις περιοχές. Οι παρεμβάσεις θα προσαρμοστούν στη μορφολογία και στις ιδιαίτερες ανάγκες της Αττικής και της Βοιωτίας. Κοινός παρονομαστής θα είναι η ανάγκη να δημιουργηθεί μια πρώτη γραμμή προστασίας πριν από τις βροχές και στη συνέχεια να ακολουθήσουν οι μονιμότερες εργασίες αποκατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος.
