Εάν τα σχέδια ανάπτυξης ακινήτων μιας δισεκατομμυριούχας πολιτικής οικογένειας γίνουν πραγματικότητα, ένα νησί σε μία από τις φτωχότερες χώρες της Ευρώπης θα μετατραπεί σε πολυτελές ξενοδοχειακό συγκρότημα, επηρεάζοντας τμήματα ενός φυσικού καταφυγίου άγριας ζωής που εκτείνεται στην απέναντι ακτή.
Παρότι δεν έχει πραγματοποιηθεί δημόσια διαβούλευση, υπάρχουν ενδείξεις ότι το σχέδιο προχωρά προς υλοποίηση. Η Αλβανία συγκλονίζεται εδώ και σχεδόν δύο εβδομάδες από έντονες διαμαρτυρίες, αφότου τοποθετήθηκαν περιφράξεις και βαριά μηχανήματα σε ευαίσθητη υγροτοπική περιοχή και ξεκίνησαν προπαρασκευαστικές εργασίες για το τουριστικό όραμα της Ιβάνκα Τραμπ και του συζύγου της, Τζάρεντ Κούσνερ.
Η οργή στο εσωτερικό της χώρας για τη διαφθορά της κυβέρνησης, σε συνδυασμό με το διεθνές ενδιαφέρον για τις επιχειρηματικές δραστηριότητες της οικογένειας του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, έχουν ενισχύσει τις αντιδράσεις. Ωστόσο, στον πυρήνα της διαμάχης βρίσκεται η ίδια σύγκρουση ανάμεσα στην προστασία του περιβάλλοντος και τη βραχυπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη που παρατηρείται σε πολλές περιοχές της Ευρώπης.
Ο Αλεξάντερ Τράιτσε, εκτελεστικός διευθυντής της μεγαλύτερης περιβαλλοντικής οργάνωσης της Αλβανίας, PPNEA, δήλωσε ότι το καθεστώς προστασίας της περιοχής ως καταφυγίου άγριας ζωής είναι «κάτι που μέσα σε όλη αυτή την υπόθεση πιθανότατα ξεχνιέται, αλλά ήταν αυτό που προκάλεσε τη μεγάλη κατακραυγή». Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά: «Αν θέλετε να δείτε τη Μεσόγειο όπως ήταν παλιά, πριν καταστραφεί από τον τουρισμό, αυτό είναι ένα από τα τελευταία, αν όχι το τελευταίο, μέρη όπου μπορείτε να τη βρείτε».
Έλη, αμμοθίνες, λιμνοθάλασσες και αλυκές εκτείνονται στο δυναμικό δέλτα του ποταμού Βιόσα, ο οποίος το 2023 ανακηρύχθηκε το πρώτο εθνικό πάρκο άγριου ποταμού στην Ευρώπη. Η περιοχή βρίσκεται πάνω σε σημαντικό μεταναστευτικό διάδρομο πτηνών, φιλοξενώντας περίπου το 12% των υδρόβιων πτηνών που διαχειμάζουν στη χώρα. Παράλληλα, αποτελεί βιότοπο για ευρασιατικές βίδρες, θαλάσσιες χελώνες καρέτα-καρέτα, ρινοδέλφινα και αλβανικούς νερόβατραχους, ενώ τα φλαμίνγκο προσθέτουν έντονες ροζ αποχρώσεις στα ρηχά γαλάζια νερά.
Αδημοσίευτα στοιχεία διατήρησης της φύσης που κοινοποιήθηκαν στην εφημερίδα Guardian δείχνουν ότι 279 από τα 2.529 είδη που υπάρχουν στο δέλτα θεωρούνται διεθνώς απειλούμενα. Ο βιολόγος του Πανεπιστημίου Τιράνων, Άλεκο Μίχο, ο οποίος παρακολουθεί την περιοχή μαζί με τους φοιτητές του κάθε χρόνο, υπογράμμισε: «Πρόκειται για σημαντικούς βιότοπους. Δεν έχει σημασία ποιος βρίσκεται πίσω από το έργο. Αυτό που έχει σημασία είναι η πίεση που ασκείται σε μια προστατευόμενη περιοχή».
Μηχανήματα έχουν εντοπιστεί στην προστατευόμενη περιοχή Πισέ Πόρο – Νάρτα, η οποία βρίσκεται εντός του προστατευόμενου τοπίου Βιόσα-Νάρτα στο δέλτα. Ωστόσο, παραμένει ασαφές πόσο μεγάλο μέρος του οικοσυστήματος θα επηρεαστεί από την προτεινόμενη ανάπτυξη.
Το έργο δεν έχει λάβει πολεοδομική άδεια ούτε έχει υποβληθεί σε αξιολόγηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Η αλβανική κυβέρνηση, η οποία έχει υποδεχθεί θετικά το σχέδιο, υποστηρίζει ότι οι εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη αφορούν τεχνικές έρευνες και περιβαλλοντικές μετρήσεις και όχι κατασκευαστικές δραστηριότητες.
Ο Αλεξάντερ Τράιτσε διαφωνεί με αυτή την εικόνα, δηλώνοντας: «Στο μεταξύ, οι μπουλντόζες προχωρούν κανονικά. Καταστρέφουν τις αμμοθίνες. Ανοίγουν νέους δρόμους. Η περιοχή έχει περιφραχθεί… πρόκειται πραγματικά για μια κατάσταση Άγριας Δύσης».
Η τουριστική ανάπτυξη και οι ανησυχίες για το περιβάλλον
Η Αλβανία συγκαταλέγεται στις φτωχότερες χώρες της Ευρώπης, διαθέτει όμως μερικά από τα πιο παρθένα φυσικά τοπία της ηπείρου. Ο συνδυασμός αυτός έχει προσελκύσει τουρίστες που αναζητούν οικονομικές διακοπές. Το 2025 καταγράφηκε νέο ρεκόρ με 12 εκατομμύρια επισκέπτες, ενώ η κυβέρνηση έχει καταφέρει να προσελκύσει και επενδυτές υψηλού προφίλ.
Τον Μάιο, η Ιβάνκα Τραμπ δήλωσε ότι «μαγεύτηκε» όταν κολύμπησε μέχρι το νησί Σάζαν και περπάτησε ξυπόλητη έως την κορυφή του. Μιλώντας στον παρουσιαστή podcast Ντέιβιντ Σένρα για τα σχέδιά της να μετατρέψει την περιοχή σε ένα τεράστιο θέρετρο, ανέφερε: «Δεν είναι καν επιχείρηση για μένα, παρά το μέγεθός της. Μοιάζει περισσότερο με πρόκληση από οτιδήποτε άλλο: η κορύφωση όλης της εμπειρίας μου στα ακίνητα, όλων των ταξιδιών μου, πολλής σκέψης για το πώς θέλω να ζω, πώς πιστεύω ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να ζουν και η προσπάθεια να δημιουργηθεί κάτι που να αποτελεί απτή έκφραση όλων αυτών».
Πολλοί, ωστόσο, εκφράζουν φόβους ότι η προσπάθεια της Αλβανίας να αναπτύξει τον τουρισμό έχει οδηγήσει την κυβέρνηση να παραμερίσει την προστασία της φύσης. Το 2022 ανασχεδιάστηκαν τα όρια της προστατευόμενης περιοχής ώστε να επιτραπεί η κατασκευή του αεροδρομίου της Αυλώνας, το οποίο ήλπιζε να πραγματοποιήσει την πρώτη εμπορική πτήση του μέσα στον μήνα, αλλά εξακολουθεί να αναμένει άδεια λειτουργίας. Το 2024 χαλάρωσαν επίσης οι περιβαλλοντικοί νόμοι ώστε να επιτρέπεται η κατασκευή ξενοδοχείων πέντε αστέρων ακόμη και μέσα σε προστατευόμενες περιοχές.
Η χώρα βρίσκεται υπό πίεση να ενισχύσει την περιβαλλοντική της νομοθεσία ώστε να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην οποία επιδιώκει να ενταχθεί έως το 2030. Την Τρίτη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάλεσε την Αλβανία να αποφύγει ενέργειες που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την ενταξιακή της πορεία και την προέτρεψε να «ενεργήσει χωρίς καθυστέρηση» για τη συμμόρφωση με τους περιβαλλοντικούς κανόνες. Την ίδια ημέρα, 96 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών απέστειλαν επιστολή στο αλβανικό κοινοβούλιο ζητώντας την κατάργηση της τροποποίησης του 2024 στον νόμο περί προστασίας του περιβάλλοντος, επικαλούμενες τους κινδύνους που δημιουργεί για την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας.
Οι απαντήσεις κυβέρνησης και επενδυτών
Το γραφείο του πρωθυπουργού Έντι Ράμα ανέφερε ότι η περίφραξη ιδιωτικής ιδιοκτησίας αποτελεί νόμιμο δικαίωμα του ιδιοκτήτη της και αμφισβήτησε ότι η έκταση της προστατευόμενης περιοχής μειώθηκε για την κατασκευή του αεροδρομίου.
Εκπρόσωπος της κυβέρνησης υποστήριξε ότι τα έργα δεν θα πρέπει να καταδικάζονται πριν ακόμη υλοποιηθούν. «Καμία ευρωπαϊκή χώρα, συμπεριλαμβανομένης της Αλβανίας, δεν λειτουργεί με την αρχή ότι η ανάπτυξη και η προστασία του περιβάλλοντος αλληλοαποκλείονται. Η πρόκληση δεν είναι ο αποκλεισμός, αλλά η ισορροπία», ανέφερε.
Η επενδυτική εταιρεία Affinity Partners του Τζάρεντ Κούσνερ παρέπεμψε αίτημα σχολιασμού σε εταιρεία δημοσίων σχέσεων, η οποία διευκρίνισε ότι η Affinity δεν συμμετέχει στο έργο και ότι «οι επενδυτές συμμετέχουν με προσωπική ιδιότητα». Εκπρόσωπος των συνεργατών που εμπλέκονται στο σχέδιο δήλωσε ότι δεν μπορεί να σχολιάσει την έκτασή του, καθώς παραμένει στο στάδιο του σχεδιασμού.
Η εταιρεία ανάπτυξης ακινήτων Sazan Real Estate Development LLC δήλωσε ότι σέβεται τις συνεχιζόμενες δημόσιες και θεσμικές διαδικασίες. Ο πρόεδρός της, Άσερ Αμπεχσέρα, ανέφερε: «Η προσοχή μας παραμένει στραμμένη στην υπεύθυνη διαχείριση, τη βελτίωση του περιβάλλοντος, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και τη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας για τις τοπικές κοινότητες».
Η παγκόσμια εταιρεία μηχανικών Arup, η οποία είχε συμβουλευτικό ρόλο στο έργο, δήλωσε ότι η συμμετοχή της περιορίστηκε στην παροχή «τεχνικών συμβουλών για τον αρχικό γενικό σχεδιασμό» και ότι ολοκλήρωσε το έργο της πέρυσι, χωρίς πλέον να έχει οποιαδήποτε εμπλοκή.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν για τις επιπτώσεις στο οικοσύστημα
Το οικοσύστημα Βιόσα-Νάρτα δεν είναι τόσο ανέγγιχτο από ανθρώπινες δραστηριότητες όσο υποστηρίζουν η Ιβάνκα Τραμπ ή ορισμένοι διαδηλωτές. Δίπλα στη λιμνοθάλασσα βρίσκεται ένα ανενεργό εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με πετρέλαιο, ενώ στις παραλίες λειτουργούν δεκάδες ξενώνες και εστιατόρια. Παρ’ όλα αυτά, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η περιοχή έχει αποφύγει μεγάλο μέρος της ρύπανσης που πλήττει άλλα τμήματα των αλβανικών ακτών, καθώς και τον υπερκορεσμό που χαρακτηρίζει πολλές περιοχές της Μεσογείου.
Ο Άλεκο Μίχο προειδοποίησε ότι τα αεροπλάνα, τα αυτοκίνητα και οι κατασκευές που συνοδεύουν ένα μεγάλο τουριστικό θέρετρο θα διαταράξουν ένα ιδιαίτερο οικοσύστημα, το οποίο παραμένει «σχετικά ανέγγιχτο» σε σύγκριση με άλλες αμμοθίνες και λιμνοθάλασσες της Μεσογείου. Όπως τόνισε χαρακτηριστικά: «Τα πουλιά θα φύγουν, σίγουρα».
