Κρυμμένο σε έναν παράδρομο του Καράκιοϊ, της λιμενικής συνοικίας της Κωνσταντινούπολης στην ευρωπαϊκή ακτή της πόλης, το εστιατόριο NATO Lokanta περνά εύκολα απαρατήρητο. Ο πρώτος ιδιοκτήτης του ανάρτησε με υπερηφάνεια μια πινακίδα με το όνομά του το 1952, τη χρονιά που η Τουρκία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η πινακίδα κατέβηκε την ίδια χρονιά, όταν πολίτες που δεν συμμερίζονταν τον ενθουσιασμό για τη Συμμαχία λιθοβόλησαν την πρόσοψη του καταστήματος.
Σήμερα, σύμφωνα με τον σημερινό διαχειριστή του εστιατορίου, Μεβλούτ Οζτούρκ, οι πελάτες δεν ενοχλούνται από την ονομασία. Ο ίδιος δηλώνει ότι δεν έχει πρόβλημα ούτε με το ΝΑΤΟ. «Υπάρχει δύναμη στην ενότητα, αρκεί να είναι μεταξύ ίσων», λέει, ενώ σερβίρει αρνάκι με μελιτζάνα. Παρ’ όλα αυτά, δεν έχει επανατοποθετήσει την παλιά πινακίδα.
Το ΝΑΤΟ δεν υπήρξε ποτέ ιδιαίτερα δημοφιλές στην Τουρκία, ακόμα και κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, όταν η χώρα αποτελούσε σταθερό μέλος της δυτικής συμμαχίας απέναντι στη Σοβιετική Ένωση, όπως αναφέρει σε άρθρο του το Economist. Ένα από τα χαμηλότερα σημεία στις σχέσεις καταγράφηκε το 2016, όταν η Άγκυρα κατηγόρησε τις κυβερνήσεις του ΝΑΤΟ ότι καθυστέρησαν να καταδικάσουν την απόπειρα πραξικοπήματος κατά του προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ο Τούρκος πρόεδρος κατηγόρησε τότε τη Δύση ότι «υποστηρίζει την τρομοκρατία και στέκεται στο πλευρό των πραξικοπηματιών», ενώ ο υπουργός Εσωτερικών της χώρας υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονταν πίσω από τη συνωμοσία.
Αυξανόμενη στήριξη στη Συμμαχία από την τουρκική κοινή γνώμη
Με την Τουρκία να ετοιμάζεται να φιλοξενήσει Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στις 7 Ιουλίου, μία εβδομάδα πριν από τη συμπλήρωση δέκα ετών από το αποτυχημένο πραξικόπημα, η χώρα εμφανίζεται περισσότερο προσηλωμένη στη Συμμαχία από οποιαδήποτε άλλη στιγμή της τελευταίας δεκαετίας.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και οι υπουργοί του αναφέρονται συστηματικά στο ΝΑΤΟ ως θεμέλιο λίθο της εθνικής ασφάλειας της Τουρκίας. Η δημόσια υποστήριξη προς τη Συμμαχία έχει αυξηθεί σε σχέση με τη δεκαετία του 2010, αν και εξακολουθεί να βρίσκεται σε χαμηλότερα επίπεδα σε σύγκριση με τα περισσότερα κράτη-μέλη. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της εταιρείας Metropoll τον Μάρτιο, το 61% των Τούρκων θεωρεί το ΝΑΤΟ σημαντικό για την εθνική ασφάλεια της χώρας.
Ο πόλεμος των Ηνωμένων Πολιτειών με το Ιράν και η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ανέδειξαν, σύμφωνα με το δημοσίευμα, τη σημασία της Συμμαχίας. Τον Μάρτιο, η αντιαεροπορική άμυνα του ΝΑΤΟ κατέρριψε τέσσερις ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους που είχαν προορισμό την Τουρκία. Η χώρα φιλοξενεί δύο βάσεις του ΝΑΤΟ και έναν σταθμό ραντάρ, ενώ η παρουσία της Συμμαχίας αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω.
Η Γερμανία σχεδιάζει να αναπτύξει στα τέλη Ιουνίου ένα νέο σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας Patriot στη νότια Τουρκία, συνοδευόμενο από 150 στρατιώτες. Παράλληλα, το ΝΑΤΟ προχωρά στη δημιουργία νέου πολυεθνικού στρατηγείου σώματος στρατού στην περιοχή.
Βελτίωση στις σχέσεις Άγκυρας – Ουάσινγκτον
Οι σχέσεις της Τουρκίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες παρουσιάζουν επίσης σημάδια βελτίωσης. Ο Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε νωρίτερα φέτος να αποσύρει αμερικανικά στρατεύματα από τη Συρία, όπου επιχειρούσαν στο πλευρό κουρδικών δυνάμεων τις οποίες η Άγκυρα χαρακτηρίζει τρομοκρατικές. Η εξέλιξη αυτή εξάλειψε μία σημαντική πηγή έντασης μεταξύ των δύο χωρών.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υποδέχτηκε επίσης θετικά τις αναφορές του Αμερικανού πρεσβευτή ότι η Τουρκία ενδέχεται τελικά να παραλάβει τα μαχητικά αεροσκάφη F-35 που είχε παραγγείλει πριν από μία δεκαετία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν παγώσει τη συμφωνία το 2019, μετά την αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 από την Άγκυρα.
Η Ευρώπη επιδιώκει να κρατήσει την Τουρκία κοντά στη Συμμαχία
Καθώς αυξάνονται οι ανησυχίες για τη μειωμένη αμερικανική δέσμευση στο ΝΑΤΟ, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες επιδιώκουν να διατηρήσουν την Τουρκία εντός του στρατηγικού πλαισίου της Συμμαχίας.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Ευρώπη δείχνει ανοχή απέναντι στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, παρά τη συνεχιζόμενη υποχώρηση της δημοκρατίας στην Τουρκία. Πέρα από τη Γερμανία, καμία κυβέρνηση κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ δεν έχει ασχοληθεί ή καταδικάσει τις δικαστικές διώξεις σε βάρος των πολιτικών αντιπάλων του Τούρκου προέδρου.
Στις 21 Μαΐου, τουρκικό δικαστήριο απομάκρυνε από τη θέση του τον ηγέτη του κυριότερου κόμματος της αντιπολίτευσης, του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, χωρίς να υπάρξει ευρωπαϊκή αντίδραση.
Η στρατηγική σημασία της Τουρκίας για την ευρωπαϊκή ασφάλεια
Η σημασία της Τουρκίας για την ασφάλεια της Ευρώπης θεωρείται αδιαμφισβήτητη. Με εξαίρεση την Ουκρανία, καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν διαθέτει στρατό τόσο μεγάλο και με τόση επιχειρησιακή εμπειρία όσο η Τουρκία.
Ο έλεγχος του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων, σε συνδυασμό με ένα ισχυρό ναυτικό, προσφέρει στην Άγκυρα τη δυνατότητα να περιορίζει τη ρωσική επιρροή στη Μαύρη Θάλασσα. Παράλληλα, η τουρκική αμυντική βιομηχανία εξελίσσεται σε σημαντικό προμηθευτή για τους ευρωπαϊκούς στρατούς.
Τους τελευταίους μήνες, τουρκικές εταιρείες, με πιο χαρακτηριστική την Baykar, γνωστή για την κατασκευή μη επανδρωμένων αεροσκαφών, υπέγραψαν συμφωνίες με τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Εσθονία. Η Baykar είχε ήδη προμηθεύσει οπλισμένα drones στην Αλβανία, την Κροατία, την Πολωνία και τη Ρουμανία. Στα τέλη του προηγούμενου έτους, η Τουρκία συμφώνησε επίσης να πουλήσει 30 εκπαιδευτικά αεροσκάφη στην ισπανική πολεμική αεροπορία έναντι 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Οι διαφωνίες παραμένουν παρά τη βελτίωση των σχέσεων
Η αναβάθμιση των σχέσεων της Τουρκίας με τις υπόλοιπες χώρες του ΝΑΤΟ δεν σημαίνει ότι οι διαφωνίες έχουν εξαλειφθεί. Το επίπεδο εμπιστοσύνης παραμένει χαμηλό.
Η Τουρκία κατηγορεί τη Συμμαχία ότι παραβλέπει απειλές στα νότια σύνορά της, μεταξύ των οποίων Κούρδους αντάρτες, διακινητές μεταναστών και ένα, όπως το χαρακτηρίζει, επιθετικό Ισραήλ. Από την άλλη πλευρά, πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξακολουθούν να δυσανασχετούν με την άρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, που διήρκεσε έναν χρόνο από το 2022, να εγκρίνει την ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ, καθυστερώντας τη διαδικασία προσχώρησής τους.
Επιπλέον, οι δύο πλευρές εξακολουθούν να διαφωνούν ως προς τη Ρωσία. Οι ευρωπαϊκές χώρες θεωρούν το καθεστώς του Βλαντίμιρ Πούτιν τη μεγαλύτερη απειλή για τη Συμμαχία. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν συμμερίζεται αυτή την άποψη και έχει κάνει ελάχιστα βήματα για να μειώσει την εξάρτηση της Τουρκίας από τη ρωσική ενέργεια, την πυρηνική τεχνολογία και τον ρωσικό τουρισμό.
Η Άγκυρα απομακρύνεται σταδιακά από τη Μόσχα
Παρά τις διαφορές αυτές, το δημοσίευμα επισημαίνει ότι η Τουρκία φαίνεται να απομακρύνεται σταδιακά από τη Ρωσία. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν διαπιστώνει ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν βρίσκεται πλέον σε πιο δύσκολη θέση.
Στη Μαύρη Θάλασσα, το ρωσικό ναυτικό έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα από ουκρανικές επιθέσεις. Στη Συρία, ο άλλοτε στενός σύμμαχος της Μόσχας, Μπασάρ αλ Άσαντ, ανατράπηκε πριν από περισσότερο από έναν χρόνο και η Τουρκία έχει εξελιχθεί στον βασικό εταίρο της χώρας. Στον Καύκασο, η δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση της Αρμενίας απομακρύνεται από τη Ρωσία και επιδιώκει την εξομάλυνση των σχέσεων με την Τουρκία.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, που κατά τη δεκαετία του 2010 επισκεπτόταν συχνά τη Ρωσία, δεν έχει πραγματοποιήσει επίσκεψη στον Βλαντίμιρ Πούτιν εδώ και σχεδόν τρία χρόνια, στοιχείο που αποτυπώνει τη σταδιακή μεταβολή των ισορροπιών στις σχέσεις των δύο χωρών ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ.
